“ΔHMIΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ, ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ: ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ, ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ” του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

 

Οι ΑΙΤΗΣΕΙΣ για το 2026-27 άνοιξαν!

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ για υποβολή υποψηφιοτήτων ακ. έτους 2026-27

για συμμετοχή στο εξ αποστάσεως Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών με τίτλο: “ΔHMIΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ, ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ: ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ, ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ” του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου έως τις 20 ΙΟΥΛΙΟΥ 2026 (α' κύκλος αιτήσεων)

-Την Προκήρυξη και την αίτηση θα βρείτε στην ιστοσελίδα του ΠΜΣ και του ΤΘΣ.

Πληροφορίες: creativewriting.ts@uop.gr

https://creativewriting-uop-ts-gr.webnode.gr/

https://www.facebook.com/creativewriting.ts.uop/

https://ts.uop.gr/# Mεταπτυχιακές Σπουδές

Το πρόγραμμα πραγματοποιεί ετήσιο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΑΝΑΛΟΓΙΩΝ και ΣΥΝΕΔΡΙΟ σε συνεργασία με την Εθνική Βιβλιοθήκη, ΚΠΙΣΝ, όπου παρουσιάζονται τα έργα των φοιτητ@ν μας. Φοιτήτριά μας έλαβε το Κρατικό Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενης συγγραφέως για το 2025 με έργο που συνέγγραψε για τα μαθήματα του μεταπτυχιακού μας, ενώ έργα φοιτητριών και φοιτητών μας που έχουν γραφεί σε μαθήματα του μεταπτυχιακού μας δημοσιευθεί σε εκδοτικούς οίκους και έχουν επιλεγεί και παρουσιαστεί σε θεατρικά φεστιβάλ, διαγωνισμούς και εκδηλώσεις, όπως στο Ίδρυμα Λασκαρίδη, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, στο Φεστιβάλ Ιθάκης κ.ά.

Παράλληλα οι φοιτήτριες και οι φοιτητές μας επιδεικνύουν έντονη δημιουργική δραστηριότητα καθώς δημοσιεύουν, σκηνοθετούν, οργανώνουν εκδηλώσεις, διδάσκουν σε εργαστήρια και συγγράφουν χρησιμοποιώντας τις γνώσεις και τα εφόδια του μεταπτυχιακού μας.

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ

-Έγκριτοι πανεπιστημιακοί, καλλιτέχνες, συγγραφείς και στελέχη πολιτιστικών/καλλιτεχνικών οργανισμών από την Ελλάδα και το εξωτερικό

ΔΕΙΤΕ ενδεικτικά για ονόματα διδασκόντων και καλεσμένων μας και τις εκδηλώσεις μας, που περιλαμβάνουν διεθνή συνέδρια και masterclasses με Έλληνες και διεθνείς δημιουργούς και επιστήμονες και σύνδεση με τοπικούς, πανελλήνιους και διεθνείς πολιτιστικούς θεσμούς και φορείς.

https://creativewriting-uop-ts-gr.webnode.gr/i-omada-mas/

To πρόγραμμα στοχεύει στη συστηματική προσέγγιση αρχών και μεθόδων παραγωγής δημιουργικής γραφής για το θέατρο και τις συναφείς προς αυτό πολιτιστικές βιομηχανίες.

-Εστιάζει στις πρακτικές της πρωτότυπης δημιουργικής γραφής, στη δραματουργία και τη θεατρική μεταφορά, στην καλλιτεχνική επιμέλεια και διαχείριση, τη μετάφραση καθώς και τη σκηνική και οπτική αφήγηση στη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή.

-Επίσης προσφέρει εξάσκηση στη χρήση και τις τεχνικές της δημιουργικής γραφής σε ένα εύρος ερευνητικών, παιδαγωγικών και κοινωνικών εφαρμογών της στην επίσημη εκπαίδευση και σε άτυπες δομές σε ένα ευρύτερο πλαίσιο συμμετοχικής και δημιουργικής πολιτισμικής πολιτικής.

-----------------------------------------------------------

-Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δύο ειδικεύσεις:

«Θεατρική γραφή και μεταφορά» και

«Εφαρμογές της δημιουργικής γραφής και πολιτιστικές βιομηχανίες».

---------------------------------------------------------

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ANTIKEIMENA

----------------------------------------------------------

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΓΡΑΦΗ

ΔΙΑΣΚΕΥΗ

ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΙΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΔΟΚΙΜΙΟ -ΚΡΙΤΙΚΗ

ΑΡΧΑΙΟΙ ΜΥΘΟΙ

ΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΙΔΩΝ ΓΡΑΦΗΣ

________________________________________________

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

ΕΠΙΜΕΛΗΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΟΤΗΤΑ & EΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΟΠΤΙΚΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

-----------------------------------------------------

-Στην ιστοσελίδα μας θα βρείτε πληροφορίες για το πρόγραμμα, τα μαθήματα, τους διδάσκοντες, τις δραστηριότητες και τις συνεργασίες του μεταπτυχιακού μας που έχει εξελιχθεί μέσα σε τρία χρόνια λειτουργίας του σε ένα πολύ ποιοτικό, καινοτόμο πρόγραμμα με πολλές ευκαιρίες γνώσης και διασύνδεσης για τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του.

Με λίγα λόγια

-Το πρόγραμμα είναι εξ ολοκλήρου εξ αποστάσεως. Γίνονται επιπλέον 2-3 εκδηλώσεις σε Αθήνα και Ναύπλιο στις οποίες προσκαλείστε να συμμετέχετε με παρουσιάσεις έργων σας ή εισηγήσεων ή ως ακροατές εφόσον το επιθυμείτε.

-Προσφέρει 2 ειδικότητες

-Προσφέρει μοριοδότηση και αναγνωρίζεται

-3 εξάμηνα - 8 μαθήματα τα α' και β' εξάμηνα, το γ' εξάμηνο είτε διπλωματική εργασία είτε πρακτική άσκηση.

-Διδάσκοντες είναι πανεπιστημιακοί και έμπειροι επαγγελματίες και καλλιτέχνες (διακεκριμένοι συγγραφείς, μεταφραστές, σκηνοθέτες, παραγωγοί, παιδαγωγοί, επιφανή στελέχη πολιτιστικών οργανισμών) από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Βλ.λεπτομέρειες στην ιστοσελίδα.

-Ευέλικτο πρόγραμμα με μαθήματα στα Σαββατοκύριακα και εξ αποστάσεως διδασκαλίας.

-Δυνατότητα επιλογής 4/8 μαθημάτων μεταξύ των ειδικεύσεων: α."Δημιουργική γραφή και θεατρική μεταφορά" και

β."Εφαρμογές της Δημιουργικής γραφής και πολιτιστικές βιομηχανίες".

-Αφορά αποφοίτους όλων των Σχολών που επιθυμούν καταρχάς να ασχοληθούν με την συγγραφή κειμένων, ιδιαίτερα θεατρικών, τη διασκευή, τη δραματουργία, τη μετάφραση, την επιμέλεια κειμένων και επιμελητικές πρακτικές στις πολιτιστικές βιομηχανίας (πολιτιστικούς οργανισμούς και θεσμούς, όπως φεστιβάλ, θέατρα, επαγγελματικές δομές, δημοτικές επιχειρήσεις κ.ά.), καθώς και παιδαγωγικές / κοινωνικές χρήσεις της δημιουργικής γραφής.

-Διασύνδεση με τους κυριότερους πολιτιστικούς οργανισμούς για πρακτική άσκηση, μουσεία, Εθνική Πινακοθήκη Ναυπλίου, Εθνικό Θέατρο, Κανάλι της Βουλής, Εθνική Λυρική Σκηνή, ΕΜΣΤ, Θέατρο Τέχνης, φεστιβάλ, παιδαγωγικά κέντρα, ΜΚΟ, εκδοτικούς οίκους, βιβλιοθήκες και διεθνείς φορείς, κ. ά.

-Δυνατότητα εκπόνησης επιδοτούμενης πρακτικής άσκησης σε πολιτιστικούς και εκπαιδευτικους φορείς στο εξωτερικό μέσω του προγράμματος Erasmus.

-Ισχύουν οι εκ του νόμου οριζόμενες απαλλαγές.

Γραμματεία του ΠΜΣ για πληροφορίες και αιτήσεις στο

creativewriting.ts@uop.gr

Γραμματέας του ΠΜΣ κ. Λάγγα, matinal@uop.gr

@ακόλουθοι

Μεταπτυχιακό «Δημιουργική Γραφή, Θέατρο και Πολιτιστικές Βιομηχανίες»Μεταπτυχιακό «Δημιουργική Γραφή, Θέατρο και Πολιτιστικές Βιομηχανίες»

#θεατρικήγραφή

#πολιτιστικέςβιομηχανίες

#δημιουργικήγραφή

ΠΜΣ «Δημιουργική Γραφή, Θέατρο και Πολιτιστικές Βιομηχανίες»

3D Texture Art Workshop

 

3D Texture Art Workshop

Αγαπάς την τέχνη, τη minimal αισθητική και τη διακόσμηση χώρου;Βλέπεις αυτούς τους ιδιαίτερους textured πίνακες σε pinterest, galleries και luxury interiors και σκέφτεσαι πόσο θα ήθελες να έχεις έναν τέτοιο πίνακα να διακοσμεί τον τοίχο του σπιτιού σου;

Τώρα έχεις την ευκαιρία να δημιουργήσεις όχι έναν… αλλά 2 μοναδικούς 3D πίνακες με τα δικά σου χέρια.

Σε αυτό το διήμερο workshop θα μάθεις βήμα-βήμα πώς να δημιουργείς οργανικές υφές, elegant πτυχώσεις και minimal sculptural σχέδια πάνω σε καμβά.

Τι θα μάθεις:• τεχνικές texture & shaping• δημιουργία 3D σύνθεσης• σωστή εφαρμογή υλικών• βαφή και τελικό φινίρισμα• πώς να δημιουργείς luxury textured art pieces

Δεν χρειάζεται προηγούμενη εμπειρία Όλα τα υλικά παρέχονται

Ένα workshop χαλάρωσης, δημιουργικότητας και αισθητικής έκφρασης μέσα από την τέχνη.

15/05 — 19:0016/05 — 18:0020/05 — 19:00

Κόστος συμμετοχής: 60€

Περιορισμένες θέσεις Κρατήσεις με μήνυμα

Luminart creative studio

«Ο Μανόλης Αναγνωστάκης, τα θαλασσινά ταξίδια κι ο Νίκος Καββαδίας» του Φίλιππου Φιλίππου

 

[Αρχείο Ομίλου Φίλων Ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη]

 

«Ο Μανόλης Αναγνωστάκης, τα θαλασσινά ταξίδια κι ο Νίκος Καββαδίας»

του Φίλιππου Φιλίππου

  

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης αγαπούσε τη θάλασσα και τα καράβια, η Θεσσαλονίκη, η γενέτειρά του, είναι μεγάλο λιμάνι στον Θερμαϊκό. Την αγάπη του για τα θαλασσινά ταξίδια την εκφράζει στο βιβλίο του Τα Ποιήματα, όπου κάνει πολλές σχετικές αναφορές. Στη συλλογή/ενότητα Εποχές με την ένδειξη «Χειμώνας 1942» και στο ποίημα «Θα ’ρθει μια μέρα…» διαβάζουμε:

     

Απ’ την Αθήνα θα πάω στο Μοντεβιδέο ίσως και στη Σαγκάη είναι κάτι κι αυτό δε μπορείς να το αμφισβητήσεις.

Παρακάτω διαβάζουμε τον στίχο

Τον πρώτο Μάρτη, στον πόλεμο, γνώρισα έναν Εγγλέζο θερμαστή

που θυμίζει το ποίημα του Νίκου Καββαδία «William George Allum» και τον στίχο

Εγνώρισα κάποια φορά σ’ ένα καράβι ξένο

έναν πολύ παράξενο Εγγλέζο θερμαστή.

 

Και οι δύο Εγγλέζοι θερμαστές είχαν αγαπήσει παράφορα μια γυναίκα: εκείνος του Καββαδία αυτοκτόνησε μ’ ένα σπαθί στο στήθος, επειδή η γυναίκα που αγάπησε τον απάτησε με κάποιον ναύτη Αράπη, ενώ αυτός του Αναγνωστάκη πέθανε ψιθυρίζοντας ένα γυναικείο όνομα.

Δεν πρόκειται βεβαίως για συμπτώσεις. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης έχει γράψει –σ’ ένα κείμενό του στο περιοδικό Νέο Επίπεδο[1]– πως ήξερε τα ποιήματα του Μαραμπού από τα μαθητικά του χρόνια, όταν ένας καθηγητής τού είχε δώσει το βιβλίο για να το αντιγράψει, κι αυτός το αντέγραφε όλη νύχτα.

Στο ποίημα «Μια ημερομηνία πριν από χρόνια», στην ενότητα Εποχές διαβάζουμε τους εξής στίχους:

 

Με τα θαμπά καράβια που φεύγουν και πλανιούνται στο σκοτάδι,

Επίσης:

Τι σκέφτονται όλα αυτά τα καράβια μες στη νύχτα,

Ακόμα:

Τραγουδώντας στα βάθη του πέλαγου στις μακρινές πολιτείες.

Στο ποίημα «13.12.43» διαβάζουμε:

Θυμάσαι που σου ’λεγα: όταν σφυρίζουν τα πλοία

μην είσαι στο λιμάνι.

 

Στο ποίημα «VII» στην ενότητα Εποχές ΙΙ διαβάζουμε:

 

Κανένα πλοίο δε σαλπάρει χωρίς καπνό και χωρίς δάκρυα.

Επίσης:

Κι εγώ π’ αγάπησα τόσο τη θάλασσα

κι εγώ που αγάπησα τα πλοία που σφυρίζουνε στη βραδινή ομίχλη

κι εγώ που ήμουνα πάντα ένα μαντίλι στο ψηλότερο κατάρτι…

  

Ίσως πιο χαρακτηριστικό ως προς την αγάπη του για τη θάλασσα είναι το ποίημα «Το ναυάγιο» (στη συλλογή Η Συνέχεια 3). Σε αυτό μιλάει για τον καπετάνιο που χάθηκε, τον δεύτερο και τον τρίτο, εννοώντας τους ανθρώπους που χάθηκαν στο πεδίο των μαχών κατά τον αγώνα για την επικράτηση των ιδεών της ηττημένης ελληνικής Αριστεράς:

 

Θα μείνω μαζί σας μες στη βάρκα/

Ύστερα από αυτό το ναυάγιο και το χαμό

Το πλοίο βουλιάζει τώρα μακριά 

(Πού πήγαν ο άλλες βάρκες; ποιοι γλιτώσαν;)

 

Στο ίδιο πικρό ποίημα, ωστόσο, εκφράζει την αισιοδοξία του:

 

Κι ύστερα θα καλαφατίσουμε ένα μεγάλο καράβι

Καινούριο, ολοκαίνουριο και θα το ρίξουμε στη θάλασσα

 

Σε μερικά ποιήματα του Αναγνωστάκη είναι εμφανείς οι επιρροές του από τον Καββαδία. Στο «Ποιήματα που μας διάβασε ένα βράδι ο λοχίας Otto V…» υπάρχουν οι στίχοι:

 

Κι εγώ που ’χω μια ψυχή παιδική και δειλή

Που δε θέλει τίποτα άλλο να ξέρει απ’ την αγάπη.

 

Το 1945 ο Νίκος Καββαδίας γνώρισε τον Γιώργο Κουμβακάλη, όταν το καράβι του, το «Κορινθία», όπου ήταν ασυρματιστής, πηγαινοερχόταν μεταξύ του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης μία φορά την εβδομάδα. Μετέφερε επιβάτες, σε μια εποχή που οι δρόμοι από την Αθήνα προς τη Βόρεια Ελλάδα ήταν κλειστοί ή δύσβατοι. Το ποίημά του «Θεσσαλονίκη» που περιέχεται στη συλλογή Πούσι (1947) είναι χαρισμένο σε αυτόν.

Στην παρέα του Κουμβακάλη, ανώτερου υπαλλήλου στην Τράπεζα της Ελλάδος, ήταν κι ο Μανόλης Αναγνωστάκης, δεκαπέντε χρόνια νεότερος από τον Καββαδία, καθώς και άλλοι ποιητές και διανοούμενοι της Θεσσαλονίκης. Η γνωριμία των δύο ποιητών έγινε το 1945 στην ταβέρνα «Κληματαριά», όπου μαζεύτηκαν οι φίλοι του Κουμβακάλη. Τότε ο νεαρός φοιτητής είχε εκδώσει το πρώτο του ποιητικό βιβλίο. Εκτός από αυτούς τους τρεις, παρευρέθηκαν ένας νεαρός καθηγητής, «ο Μ.Γ», ο Κλείτος Κύρου κι ο Πάνος Θασίτης.

«Ήρθε πολλές φορές στη Σαλονίκη και πάντα βρισκόμασταν στο σπίτι μου, σε καμιά ταβέρνα, σε κάποιο διανυκτερεύον καφενείο», γράφει ο Αναγνωστάκης.

Στο βιβλίο του Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης. Η ζωή και το έργο του - Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης (1987), ο Αναγνωστάκης περιλαμβάνει κι άλλα σατιρικά στιχουργήματα που τα αποδίδει στον «Φάσση». Σε αυτά βρίσκουμε μιμήσεις αρκετών ποιητών (κυρίως των Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη, Ρίτσου, Σινόπουλου), αλλά και του Καββαδία. Στο ποίημα «Η δυναστεία των ίμερων» διαβάζουμε:

 

Και τώρα που η στερνή ώρα σιμώνει

(το φανάρι του Άλμπορ δεν εφάνη

θα πεις: εντ γκουντ ολ γκουντ –ή βέρυ φάνυ

μ’ αξιοπρέπεια πάντα κρατώντας το τιμόνι

 

Οι στίχοι αυτοί παραπέμπουν στο ποίημα του Καββαδία «Black and White»:

 

Τζίντζερ, που κοιτάς με το γυαλί,

το φανάρι του Άλμπορ δεν εφάνη.

Βλέπω στο Λονδίνο εγώ της Funny

στο κρεβάτι σου άλλον να φιλεί.

 

Στο ποίημα «Το ρομαντικό τρίπτυχο» διαβάζουμε:

 

Κι εγώ, που τόσο απέραντα σε αγάπησα κι αθώα πολύ

Δίχως ποτέ, γυναίκα ωραία, τίποτα να ζητήσω

 

Αυτό παραπέμπει πάλι στο «Μαραμπού»:

 

Κι εγώ που μόνο εταιρών εγνώριζα κορμιά

κι είχα μιαν άβουλη ψυχή δαρμένη απ’ τα πελάη.

 

Στο ποίημα «1870-1942» γράφει:

 

Απόψε, όπως καθόμαστε, μια διάθεση ρομαντική

δεν ξέρω πώς, στην ίδια όλους, μας συνεπήρε δίνη

«Πανσέληνος» το ημερολόγιο έγραφε, λέξη μαγική

και ξαπλωμένοι ο ένας κοντά στον άλλο είχαμε μείνει…

 

Σε αυτό επιστρέφει ξανά το «Μαραμπού»:

 

Μ’ απόψε, τώρα που έπεσεν η τροπική βραδιά

και φεύγουν προς τα δυτικά των μαραμπού τα σμήνη

κάτι με σπρώχνει επίμονα στο χαρτί/

εκείνο, που παντοτινή κρυφή πληγή μου εγίνη.

 

Στο ποίημα «Ο κατήφορος» ο Αναγνωστάκης λέει:

      

Μιαν ιστορία σας αφηγούμαι πονεμένη

που προκαλεί σε δυο καρδιές σεισμό

μια ιστορία κι αυτή σαν τόσες άλλες,

 

Οι στίχοι θυμίζουν το «Cambay’s Water» του Καββαδία:

 

Τη νύχτα σου ’πα στο καμπούνι μια ιστορία,

την ίδια που όλοι οι ναυτικοί λένε στη ράδα.

 

Το 1996 επισκέφτηκα τον Μανόλη Αναγνωστάκη στο σπίτι του, στην Πεύκη, στην οδό Κρήτης 9. Ήταν παρούσα η σύζυγός του, η Νόρα Αναγνωστάκη, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, κι ο γιος του ο Ανέστης. Ήθελα να συζητήσω μαζί του για τον Καββαδία. Ο ποιητής μου έδωσε αρκετές πληροφορίες για τον εαυτό του και τον φίλο του με τον οποίο ξαναβρέθηκαν στα τέλη της χούντας (το 1948 ο Αναγνωστάκης φυλακίστηκε για την αριστερή του δράση). Μολονότι σπούδασε Ιατρική, από μικρός, μου εξομολογήθηκε, αγαπούσε τη μουσική κι έπαιζε βιολί και κιθάρα, επομένως ήταν φυσικό να συνθέτει τραγούδια.

Ένα βράδυ, χρόνια μετά από την πρώτη τους συνάντηση, κάλεσε τον Καββαδία και τους φίλους του σ’ ένα στέκι. Μαζεύτηκαν τέσσερις πέντε άνθρωποι, ήπιαν, μίλησαν, τραγούδησαν, είπαν ανέκδοτα, και ο Αναγνωστάκης, παίζοντας με την κιθάρα, τραγούδησε σε ρεμπέτικο στιλ τα ποιήματα «Σταυρός του Νότου» και «Cambay’s Water» από τη συλλογή Πούσι. Θυμίζω τους πρώτους στίχους από το πρώτο:

 

Έβραζε το κύμα του γαρμπή.

Ήμαστε κι οι δυο σκυφτοί στο χάρτη

     

Θυμίζω και τους πρώτους στίχους από το δεύτερο:

 

Φουντάραμε καραμοσάλι στο ποτάμι.

Είχε ο πιλότος μας το κούτελο βαμμένο

 

Η παρέα των Θεσσαλονικέων απόλαυσε τα τραγούδια, αλλά ο Καββαδίας στενοχωρήθηκε, άκουγε τον φίλο του να τραγουδάει με συγκαλυμμένη πίκρα. Ψέλλισε μερικές λέξεις για εγωισμό και σχεδόν έψεξε τον Αναγνωστάκη για ασέβεια, αφού ήταν νεότερός του. Ως λάτρης της κλασικής μουσικής και της όπερας, δυσανασχέτησε για το τόλμημά του, το θεώρησε προσβολή, εμπαιγμό στην τέχνη του. Στο τέλος, είπε στον Αναγνωστάκη μια φράση εν είδει παραπόνου: «Η ειρωνεία είναι το όπλο των αδυνάτων». Νόμιζε πως ο νεαρός φοιτητής τον κορόιδευε, πως ειρωνευόταν τους στίχους του, πράγμα που δεν ήταν αλήθεια.[2]

 

Φίλιππος Φιλίππου: Συγγραφέας

 

[1] «Θυμάμαι τον Κόλια Καββαδία…», Νέο Επίπεδο 27, χειμώνας, 1997.

[2] Η συνάντησή μου με τον Μανόλη Αναγνωστάκη έγινε στο πλαίσιο της έρευνας για το βιβλίο μου Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας, Άγρα, Αθήνα 1996.

https://diastixo.gr/epikaira/manolis-aagnostakis-afieroma/25678-manolis-anagnostakis-afieroma-filipou

https://diastixo.gr/ 

«Μια ανισοσκελής αλληλογραφία. Γράμματα Μανόλη Αναγνωστάκη προς Κλείτο Κύρου» του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

Με τον ποιητή Κλείτο Κύρου, 1965 [Αρχείο Ανέστη Αναγνωστάκη]

«Μια ανισοσκελής αλληλογραφία. Γράμματα Μανόλη Αναγνωστάκη προς Κλείτο Κύρου»

του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

 

Ο ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης δεν υπήρξε συστηματικός αλληλογράφος, όπως προκύπτει και από την πρόσφατη Βιβλιογραφία του. Μέχρι σήμερα ελάχιστα δείγματα αλληλογραφικής επικοινωνίας του με ομοτέχνους έχουν δημοσιευτεί: Το 2007 ο Θανάσης Ε. Μαρκόπουλος ανακοίνωσε λίγες επιστολές που αντάλλαξε ο ποιητής με τον Ανέστη Ευαγγέλου, και το 2016 ο Δημήτρης Κόκορης εξέδωσε μεγάλο μέρος της ανταλλαγής επιστολών μεταξύ Αναγνωστάκη και Τάκη Σινόπουλου.[1] Όσες φορές ο Αναγνωστάκης έστειλε επιστολές προς εφημερίδες ή περιοδικά ήταν για να σχολιάσει τρέχοντα προβλήματα ή για να παρέμβει σε πολιτικά ζητήματα. Παρά ταύτα, ο Γιώργος Ζεβελάκης, κάτοχος του Αρχείου της Κριτικής, του περιοδικού που εξέδιδε ο ποιητής κατά το διάστημα 1959-1961 στη Θεσσαλονίκη, έχει αναφέρει[2] πως στο εν λόγω Αρχείο απόκεινται 360 επιστολές που έλαβε ο ποιητής από 120 αποστολείς. Εύλογα υποθέτει κανείς πως σε ορισμένες τουλάχιστον από τις επιστολές αυτές θα πρέπει να είχε απαντήσει. Είναι πολύ πιθανό, επομένως, να δούμε στο μέλλον να δημοσιεύονται επιστολές του ποιητή προς διαφόρους.

Σε αυτό το μάλλον ασαφές πλαίσιο του αλληλογράφου Αναγνωστάκη πρόσθεσε μια ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική μαρτυρία ο στενός φίλος, συνοδοιπόρος και ομότεχνός του ποιητής Κλείτος Κύρου. Τον χειμώνα 1998-1999 το περιοδικό Εντευκτήριο (τχ. 45/3) αφιέρωσε σελίδες του στον Κύρου, η συνεργασία του οποίου έφερε τον μακροσκελή τίτλο «Επιστολή στον Μανόλη Αναγνωστάκη, Περιπλάνηση σε σπαράγματα παλαιών επιστολών».[3] Εκεί ανακοινώθηκε για πρώτη φορά η ύπαρξη επιστολών που αντάλλαξαν οι δυο τους το έτος 1945, όταν ο ποιητής του Στόχου βρισκόταν προσωρινά για κάποιο διάστημα στην Αθήνα. Φαίνεται πως δεν έχουν διασωθεί οι επιστολές Κύρου προς Αναγνωστάκη, και γι’ αυτόν τον λόγο επιγράφω το κείμενό μου ως ανισοσκελή αλληλογραφία. Ο Κύρου έχει καταθέσει το αρχείο του στο παράρτημα του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ στη Θεσσαλονίκη, απ’ όπου με εφοδίασε με αντίγραφα των επιστολών ο Γιώργος Κουμαρίδης, τον οποίον ευχαριστώ και απ’ αυτήν εδώ τη θέση για μιαν ακόμη φορά.

Πρόκειται για 11 επιστολές του Αναγνωστάκη, όλες του έτους 1945, που αποδίδουν το κλίμα που επικρατούσε τα χρόνια εκείνα στην ελληνική επαρχία, όπως το περιγράφει ο ποιητής κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του με λεωφορείο από τη Θεσσαλονίκη προς την πρωτεύουσα. Παραθέτει, επιπλέον, εντυπώσεις του από τη λογοτεχνική ζωή της Αθήνας, καθώς και σύντομες συναντήσεις του με λογοτέχνες και ανθρώπους των Γραμμάτων, μεταξύ των οποίων και οι: Ελένη Βακαλό, Γιώργος Σεφέρης, ο ζωγράφος Σπύρος Βασιλείου, Θράσος Καστανάκης, Μιλτιάδης Λιδωρίκης, Octave Merlier, Γ. Κ. Κατσίμπαλης. Την Ελένη Βακαλό χαρακτηρίζει ωραιοτάτη και αισθησιοτάτη, ενώ τον Σεφέρη τον βρίσκει μάλλον κοντό, παχύ και προγάστορα, με φαλακρίτσα και παπιγιονάκι. Εκτός από τις πιο πάνω επιστολές, υπάρχουν στο αρχείο και άλλα κείμενα του Αναγνωστάκη: κριτικά σχόλιά του για την πρώτη ποιητική συλλογή του Κύρου, μια, όπως την ονομάζει, «συγκριτική αξιολόγηση και τοποθέτηση των ποιημάτων του Καβάφη», άλλη επιστολή του προς τη Νέα Εστία (που δεν φαίνεται να δημοσιεύτηκε), προτάσεις για την έκδοση ενός νέου περιοδικού με τίτλο Λέφτερη Τέχνη και, τέλος, ένα σημείωμα που έδωσε στον Κύρου, μάλλον το 1950, όταν ήταν φυλακισμένος και καταδικασμένος σε θάνατο στο Γεντί Κουλέ, που φέρει τον τίτλο «Δέκα Εντολές (Τελευταίαι υποθήκαι μελλοθανάτου)». Αρκετά σύντομα αποσπάσματα όλων των πιο πάνω παραθέτει ο Κύρου στο δημοσίευμά του στο Εντευκτήριο. Με την ελπίδα πως θα παρουσιάσω μελλοντικώς αυτές τις επιστολές, αναδημοσιεύω στη συνέχεια ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το ταξίδι με λεωφορείο προς Αθήνα:

«Στα χωριά μεγάλη ερημιά, αφάνταστη. Πρώτη φορά κάνω με το αυτοκίνητο το ταξίδι αυτό και μου φάνηκε τρομερό το θέαμα. Ατέλειωτες εκτάσεις ακατοίκητες. Στις πόλεις, ο κόσμος μουδιασμένος. Οι Χίτες (εθνοφύλακες) έχουν εγκαταστήσει νόμιμο κράτος. Στην Κοζάνη στο δημαρχείο με τεράστια γράμματα: “Ζήτω ο Βασιλεύς – Ζήτω ο Βασιλικός Στρατός – Ζήτω η Μεγάλη Ελλάς”, που το βράδυ φωτίζονται. Βλοσυροί αξιωματικοί ζητούν ταυτότητες επανειλημμένα “για να μην πατήσει κανείς Βούλγαρος το πόδι του” και οι χωριάτες τούς υπακούουν σαν σκυλάκια. Στη Θήβα σ’ όλα τα επίσημα καταστήματα (φρουραρχείο κ.τ.λ.) εικόνες του Γεωργίου με τον Τσόρτσιλ. Πουθενά Ρούζβελτ ή Στάλιν. Οι επαρχιακές εφημερίδες διηγούνται φανταστικά πράγματα: πως ανασυγκροτείται ο ΕΛΑΣ, σφαγές στη Θεσσαλονίκη κ.τ.λ. Τα χωριά παρουσιάζουν θέαμα τρομαχτικό. Με τον πόλεμο έχω πάει σε ελάχιστα χωριά αλλά το σημερινό κατάντημα είναι εκτός προηγουμένου. Μη σας ακούσω άλλη φορά να μιλάτε για τη φύση και για τη χωριάτικη γαλήνη γιατί θα διακόψω εντελώς κάθε σχέση μας. Είναι ΑΙΣΧΟΣ και ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ να εξακολουθούμε να υμνούμε τα αγροτικά ειδύλλια και την ομορφιά της φύσης. Όλα αυτά αποτελούν εγκληματικούς ιδεαλισμούς και απαίσιες φαντασιοπληξίες. Στοιχηματίζω πως δεν μπορεί κανείς σας να μείνει δύο μέρες στα Σέρβια να πούμε, που ’ναι μεγάλο χωριό. Αφήνω την αφάνταστη βρώμα που βασιλεύει μέσα στην ωραία μας ύπαιθρο, την ξεραΐλα, την μιζέρια, την ξυπολησιά και την πείνα. Ο φτωχότερος εργάτης μεροκαματιάρης της Σαλονίκης πρέπει να ’ναι πανευτυχής συγκριτικά με τον μέσο να πούμε χωρικό, από όλες τις απόψεις. Η ελληνική επαρχία, η ύπαιθρος γενικά, είναι ο πιο σίγουρος τρόπος αυτοκτονίας, σωματικής και διανοητικής αποκτήνωσης. Αν ο αγρότης μας δεν το καταλάβει πως είναι ο πιο δυστυχισμένος άνθρωπος, εμείς πρέπει να του το πούμε, κι όχι να του σερβίρουμε τις αισχρές συκοφαντίες, πως είναι αγνός, γαλήνιος, ήσυχος, ευτυχής μέσα στην ομορφιά της φύσης και το χειρότερο πως τον ζηλεύουμε κιόλας. Άτιμη ταχτική, βρωμερή προβοκάτσια! Να πάψουν πια αυτοί οι τιποτένιοι καμποτινισμοί!» (25 Ιουνίου 1945).

Η ισόβια φιλία Αναγνωστάκη - Κύρου έχει εκφραστεί ποικιλοτρόπως κατά το παρελθόν. Θυμίζω απλώς την από κοινού μετάφρασή τους δύο ωδών του Λόρκα το 1948, γεγονός που με είχε προβληματίσει παλαιότερα, δεδομένου ότι κανείς από τους δύο δεν γνώριζε την ισπανική γλώσσα, τουλάχιστον εκείνη την εποχή. Είχα υποθέσει πως η κοινή μετάφραση πρέπει να είχε γίνει από την αγγλική και γαλλική γλώσσα. Η υπόθεσή μου διαψεύστηκε όταν, μετά από πολλά χρόνια, ο Αναγνωστάκης έγραψε: «…Μου θυμίζουν παλιά, εφηβικά χρόνια, όταν σκυμμένοι με τα λεξικά στο χέρι, μαζί με τον Κλείτο Κύρου, αποκρυπτογραφούσαμε στίχο προς στίχο, τα μυστικά αυτής της φρέσκιας ποίησης, χωνόμαστε με τις ώρες στους μυστικούς διαδρόμους αυτού του πρωτόφαντα ελκυστικού λυρικού λόγου». Επιπλέον, ο Κύρου, στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Οπισθοδρομήσεις, Αναδρομή ζωής (Άγρα, 2001), αναφέρεται συχνά στον φίλο του ποιητή, και τον σκιαγραφεί μ’ αυτή τη χαρακτηριστική εικόνα από την πρώτη τους συνάντηση, παρέχοντας και μια λεπτομέρεια σχεδόν άγνωστη για τυχόν μουσικές επιδόσεις του Αναγνωστάκη: «Σημαντική στάθηκε, επίσης, η γνωριμία μου και με τον Μανόλη Αναγνωστάκη εκείνον τον καιρό. Ένας ψηλός με μια κιθάρα, έξαλλος, ύφος τέλειο Κόντογλου, βυζαντινό, ήρωας του Γκρέκο. Έτσι επιγραμματικά τον χαρακτήρισα κάποτε, αστεϊζόμενος μαζί του» (σ. 92).

Πέρα από την κοινή μετάφραση Λόρκα που ανέφερα, οι δύο φίλοι ποιητές αποφάσισαν να εκθέσουν από κοινού στη Θεσσαλονίκη το 1970, μεσούσης της δικτατορίας, τις επιδόσεις τους στο κολάζ. Η έκθεση έλαβε αρκετή δημοσιότητα στον τοπικό Τύπο και, επιπλέον, ο Κύρου παρέχει (ό.π., σ. 150) ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες: «Στα εγκαίνια είχε τόσο κόσμο που οι περισσότεροι βρίσκονταν στο πεζοδρόμιο, καθώς ανάμεσά τους κυκλοφορούσαν πλήθος χαφιέδες! Στη διάρκεια της έκθεσης πέρασε πολύς κόσμος και πουλήθηκαν πολλοί πίνακές μας». Τέλος, να σημειώσω πως οι Εποχές 2 του Αναγνωστάκη, όπως και η πρώτη ποιητική συλλογή του Κλείτου Κύρου, τυπώθηκαν την ίδια εποχή στο τυπογραφείο του Θανάση Γραικόπουλου στις Σέρρες. Στην πρώτη συλλογή του (Αναζήτηση, 1949), ο Κύρου θέτει ως motto ολόκληρου του βιβλίου στίχους του Αναγνωστάκη και, επιπλέον, το ποίημα «Μέρες δυσκίνητες» φέρει εν είδει αφιέρωσης τα αρχικά Μ.Α., που προφανώς παραπέμπουν στον Αναγνωστάκη ο οποίος, με τη σειρά του, αφιερώνει το ποίημα «Τη νύχτα έρχονται…» της συλλογής Η Συνέχεια 3 «Στον Κλείτο».

 

Δημήτρης Δασκαλόπουλος: Βιβλιογράφος, ποιητής

 

[1] Θανάσης Ε. Μαρκόπουλος, «Η αλληλογραφία Ανέστη Ευαγγέλου - Μανόλη Αναγνωστάκη», Μανδραγόρας 36, Ιούνιος 2007, σ. 50-54. ~ Από την αλληλογραφία Μανόλη Αναγνωστάκη - Τάκη Σινόπουλου: 1958-1961, εισαγωγή-επιμέλεια-σχόλια: Δημήτρης Κόκορης, Μικροφιλολογικά Τετράδια 21, Λευκωσία 2016, σ. 4-5.

[2] Γιώργος Ζεβελάκης, «Τρία γράμματα στον Αναγνωστάκη», Εντευκτήριο 71 , Δεκέμβριος 2005 σ. 62-65.

[3] Ολόκληρο το κείμενο του Κύρου αναδημοσιεύτηκε στο αφιέρωμα Αναγνωστάκη του Εντευκτηρίου, το 2005.

https://diastixo.gr/epikaira/manolis-aagnostakis-afieroma/25711-manolis-anagnostakis-afieroma-daskalopoulos

https://diastixo.gr/