Νέλλα Συναδινού: «Πεταλούδες στο χάος»

 

 Ασπασία Αλιγιζάκη

 

  

Στον πυρήνα του βιβλίου της Νέλλας Συναδινού Πεταλούδες στο χάος βρίσκεται ένας άξονας θεωρητικός, αλλά και απολύτως βιωματικός: η θεωρία του χάους. Η ιδέα ότι ένα τυχαίο γεγονός, ένα ανεπαίσθητο «πέταγμα» μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αλλαγές που φτάνουν να επηρεάσουν τη ζωή μας σε βαθμό που δεν μπορούμε να προβλέψουμε. Η μεταφορά της «Πεταλούδας του Αμαζονίου» δεν λειτουργεί στο βιβλίο ως μια απλή, ωραία εικόνα. Είναι θεμέλιο πλοκής, τρόπος θέασης της πραγματικότητας, υπόμνηση ότι καμία ζωή δεν εξελίσσεται γραμμικά και ότι η τυχαιότητα συχνά μας οδηγεί σε μονοπάτια που δεν θα διαλέγαμε, αλλά που τελικά μας συγκροτούν.

Και όπως ακριβώς μια πεταλούδα μπορεί να αλλάξει τον κόσμο στα πέρατα της γης, έτσι κι ένα φαινομενικά ασήμαντο γεγονός αλλάζει τις ζωές επτά γυναικών που συναντιούνται τυχαία στο ίδιο γυμναστήριο. Εκεί, κάτω από τον ρυθμό των κινήσεων, τις φωνές της γυμνάστριας και τον ιδρώτα της καθημερινότητας, εναρμονίζονται οι αύρες τους, όπως λέει η συγγραφέας, και αυτό είναι η πρώτη βαθμίδα μιας φιλίας που δεν ήταν προγραμματισμένη. Η πρώτη πράξη ενός ταξιδιού που κανείς δεν περίμενε, αλλά όλες είχαν ανάγκη.

Μέσα σε αυτή την επταμελή παρέα, δύο μορφές αναδεικνύονται ως οιονεί οικοδέσποινες: η Καίτη και η Ελένη. Η Καίτη, συνταξιούχος φιλόλογος, ανεξάρτητη και δραστήρια, με το σταθερό βλέμμα μιας γυναίκας που δεν φοβάται να είναι μόνη της, αλλά ούτε και να ανοίξει χώρο για τους άλλους. Και η Ελένη, η βραχύσωμη αλλά ψυχικά ογκώδης λογίστρια, ανύπαντρη μητέρα, που κουβαλά το χάρισμα της ζεστασιάς και της πρωτοβουλίας. Αυτές οι δύο γυναίκες γίνονται οι κινητήριες δυνάμεις των εξόδων, των συγκεντρώσεων, των συναντήσεων στο «Ουζερί, Μπιραρί, Κρασερί» – ένα στέκι που μοιάζει φτιαγμένο για να φιλοξενήσει όλο το εύρος της ανθρώπινης συναισθηματικής κλίμακας: από το σπινθηροβόλο χιούμορ μέχρι τις πιο μύχιες εξομολογήσεις.

Ένα έργο πολυπρόσωπο, βαθιά ανθρώπινο, συγχρονισμένο με την εποχή του, αλλά και διαχρονικό στη θεματολογία του.

Η Καίτη και η Ελένη δεν είναι απλώς δύο δυναμικές ηρωίδες. Είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο υφαίνεται η φιλία. Μια φιλία ώριμη, ενήλικη, τρυφερή και ταυτόχρονα σκληρή όταν χρειάζεται. Μια φιλία που αποδεικνύεται ανθεκτική ακόμη και απέναντι στο πιο καταιγιστικό γεγονός της σύγχρονης εποχής: την πανδημία. Η πανδημία, βεβαίως, δεν είναι το θέμα του βιβλίου. Είναι όμως το φόντο του. Και όπως όλα τα μεγάλα φόντα –οι πόλεμοι, οι κρίσεις, οι κοινωνικές μεταμορφώσεις– έχει τη δύναμη να φωτίσει τα πρόσωπα μέσα από τη δική του άγρια λάμψη. Το βιβλίο παρακολουθεί με συγκινητική ακρίβεια τις διαδοχικές φάσεις της Covid-19, χρησιμοποιεί ως ντοκουμέντα ειδήσεις και εφημερίδες, και έτσι δημιουργεί μια αφήγηση που πατάει σε δύο επίπεδα: στην Ιστορία και στη ζωή. Στο συλλογικό και στο ατομικό. Στο γεγονός και στο συναίσθημα.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, οι ηρωίδες απομονώνονται. Η καθεμία κλείνεται στον «θάλαμο» της πανδημίας, στον δικό της μικρό χώρο φόβου, αναστοχασμού, μνήμης. Και εκεί η συγγραφέας μάς χαρίζει τις πιο αριστοτεχνικές σελίδες του βιβλίου. Γιατί η εναλλαγή των προσωπικών ιστοριών, η σπονδυλωτή δομή, η διαδοχή φάσεων εγκλεισμού δημιουργούν ένα έργο σχεδόν θεατρικό, με έντονη κινηματογραφικότητα. Οι διάλογοι είναι κομμένοι και ραμμένοι στο ύφος της κάθε ηρωίδας, τόσο που νιώθεις πως ακούς πραγματικές φωνές – όχι λογοτεχνικές κατασκευές. Η Νάντια μιλάει με λόγιες φράσεις. Η Φώφη εκφράζεται με στιχάκια. Η Καλλιρρόη σχεδόν ζωγραφίζει αντί να μιλά. Ή μάλλον μιλάει ζωγραφίζοντας.

Και εδώ θέλω να σταθώ σε μια από τις ωραιότερες λεπτομέρειες του βιβλίου: το πρώτο σκίτσο της Καλλιρρόης, της καλλιτέχνιδας της παρέας. Εκείνο το πρώτο «πεταλούδισμα» που δημιουργεί πάνω σε χαρτοπετσέτες στο στέκι, στη διάρκεια ενός από τα «συμπόσια». Το σκίτσο αυτό γίνεται έμβλημα των συναντήσεων, επανέρχεται καθώς φέρνει μαζί της τα μπλοκ της, γίνεται ένας οπτικός τρόπος να αποτυπωθεί η κυματιστή, άναρχη, ποιητική δύναμη της τυχαιότητας. Και είναι σαν αυτό το μικρό σχέδιο να φέρει μέσα του το DNA όλου του βιβλίου.

Είναι εδώ που αναδύεται η κινηματογραφικότητα του έργου. Οι σκηνές του γυμναστηρίου, οι βραδιές στο στέκι, οι ατομικές ιστορίες μέσα στο σπίτι κατά τη διάρκεια του lockdown, οι επανενώσεις μέσω τηλεφώνου ή διαδικτύου, οι μετατοπίσεις χρόνου, οι επιστροφές στο 2017, η «αλλοτροπία» – όλα είναι δοσμένα με τόση καθαρότητα, τόση εναλλαγή ρυθμού, τόση θεατρικότητα στους διαλόγους, που το βιβλίο μοιάζει έτοιμο να μεταφερθεί στην οθόνη. Σαν να έχει γραφτεί με φως. Με κάμερα, όχι με πένα.

Και όμως, στο κέντρο όλων, πίσω από τη δομή, πίσω από τις τεχνικές, πίσω από την εντυπωσιακή αρχιτεκτονική της αφήγησης, βρίσκεται αυτό που η Νέλλα Συναδινού ξέρει να κάνει βαθιά και αυθεντικά: να μιλά για αληθινές γυναίκες. Για τις γυναίκες της διπλανής πόρτας. Χωρίς φτιασίδια, χωρίς υπερβολές, χωρίς ωραιοποιήσεις. Γυναίκες που αγαπούν, που πληγώνονται, που φοβούνται, που χάνουν, που ανασταίνονται. Γυναίκες που δεν ζουν σε ροζ σύννεφα αλλά μέσα στην πραγματικότητα, με τις δυσκολίες και τις αντιφάσεις της. Και παρ’ όλα αυτά, ή ίσως εξαιτίας όλων αυτών, ζουν με δύναμη και αξιοπρέπεια.

Δεν είναι τυχαίο –για να επιστρέψουμε πάλι στο κεντρικό νήμα της θεωρίας του χάους– ότι στο τρίτο κεφάλαιο η συγγραφέας μάς ανοίγει μια πόρτα σε πιθανές εναλλακτικές εκδοχές ζωής. Τι θα γινόταν, αν μια μικρή μετατόπιση είχε συμβεί; Αν ένας αριθμός είχε στρογγυλοποιηθεί αλλιώς; Αν μια σχέση είχε πάρει άλλη τροχιά; Αν μια πόρτα είχε ανοίξει μια στιγμή νωρίτερα ή ένα λεπτό αργότερα; Είναι το κεφάλαιο της «αλλοτροπίας» και λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης, όχι μόνο για τους ήρωες, αλλά και για εμάς τους αναγνώστες. Μας καλεί να θυμηθούμε ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο. Ότι όλα τα ενδεχόμενα είναι παρόντα. Κι ότι η ζωή μας, όπως και η ζωή των επτά γυναικών και του ενός άντρα, αναπτύσσεται πάνω σε ένα σκοινί που τεντώνεται ανάμεσα στην πραγματικότητα και στη δυνατότητα.

Η ιστορία ολοκληρώνεται με τον τρόπο που ξεκίνησε: με δύο γυναίκες σε ένα φουρτουνιασμένο ακρογιάλι. Μόνο που τώρα έχουν όνομα, έχουν φωνή και κουβαλούν στις λέξεις τους ολόκληρη την αφήγηση. Όλες οι αποκαλύψεις συμπληρώνονται στην τελευταία φράση. Ο κύκλος κλείνει απλά, καθαρά, συγκινητικά. Σαν το απαλό κλείσιμο των φτερών μιας πεταλούδας.

Αυτό όμως που μένει στον αναγνώστη δεν είναι απλώς η πλοκή. Είναι η αίσθηση ότι συναντήσαμε πρόσωπα που υπάρχουν. Ότι τις είδαμε να γελούν, να ζουν, να θυμούνται, να φοβούνται, να ανασαίνουν. Είναι η αίσθηση ότι η ζωή, παρά τις ανατροπές, παρά τις απουσίες, παρά τις απώλειες, έχει μια καταιγιστική δύναμη. Όπως και η φιλία. Μια δύναμη που δεν σβήνει, ακόμη και όταν ο κόσμος τριγύρω μοιάζει να καταρρέει.

Και αυτή είναι η μεγάλη επιτυχία της Νέλλας Συναδινού στο Πεταλούδες στο χάος: ένα έργο πολυπρόσωπο, βαθιά ανθρώπινο, συγχρονισμένο με την εποχή του, αλλά και διαχρονικό στη θεματολογία του. Ένα βιβλίο που μιλά σε όλους μας γιατί μιλά για όλους μας. Γιατί όλες και όλοι, κάποια στιγμή, νιώσαμε πως μια μικρή πεταλούδα άλλαξε τη ζωή μας. Κι αυτό το βιβλίο μάς βοηθά να την αναγνωρίσουμε.

[HΔρ Ασπασία Αλιγιζάκη είναι μέλος Διδακτικού Προσωπικού Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, δικηγόρος, διεθνολόγος, συγγραφέας, δημοτική σύμβουλος Πειραιά, πρώην αντιδήμαρχος.]

 

Πεταλούδες στο χάος
Νέλλα Συναδινού
Φίλντισι
416 σελ.
ISBN 978-618-573-858-7
Τιμή €18,02

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/26002-petaloudes-sto-xaos

https://diastixo.gr/ 

Ευσταθία Δήμου: «Το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη»

 

Λίλια Τσούβα

 

  

Η Ευσταθία Δήμου, στη μελέτη της με τίτλο Το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη (Κουκκίδα, 2025), ανιχνεύει τη σύνδεση της ποίησης του Αναγνωστάκη με τη δραματική τέχνη. Μεταπολεμικός ποιητής, κριτικογράφος, μεταφραστής, ο Αναγνωστάκης έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημόσια και πνευματική ζωή με την ενεργό παρουσία του στα πολιτικά, με την αφηγηματική, ειρωνική και κριτική του ποίηση, που χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, κουβεντιαστό και εξομολογητικό τόνο. Η Ευσταθία Δήμου βαδίζοντας πέρα από τη σταθερή «ρητορική» της τέχνης του, κεντρισμένη από τη δυναμική των στίχων του, ανιχνεύει τον δραματικό χαρακτήρα στην ποίησή του. Προκειμένου να αναδείξει τα στοιχεία που επιθυμεί, επιλέγει τέσσερα ποιήματά του, τα οποία θεωρεί αντιπροσωπευτικά: «Ποιήματα που μας διάβασε ένα βράδυ ο λοχίας Otto V…» (I και ΙΙ, δίπτυχο ποίημα), «Επιτύμβιον», «Νέοι της Σιδώνος, 1970», «Θεσσαλονίκη, Μέρες του 1969 μ.Χ.».

Ό,τι πρωτίστως επισημαίνει, είναι η σύνδεση του καλλιτεχνικού έργου με τη ζωή, την κύρια δεξαμενή, όπως αναφέρει, από την οποία ο καλλιτέχνης αντλεί τα ερεθίσματα. Εκκινώντας από τις αποτιμήσεις σπουδαίων μελετητών του Αναγνωστάκη (του Πολίτη, του Vitti, του Beaton, του Δασκαλόπουλου, του Κοκόλη και άλλων), αναπτύσσει τα βιογραφικά στοιχεία, τη σχέση του ποιητή με την πολιτική, τον χαρακτηρισμό «πολιτικός ποιητής», την άποψη του ίδιου του Αναγνωστάκη όσον αφορά την ιδιοπροσωπία του και τον όρο «ποίηση της ήττας». Τη συζήτηση για τη σχέση του έργου με την πραγματικότητα και την κριτική στάση του ποιητή «όχι μόνο απέναντι στον κόσμο, αλλά πρωτίστως απέναντι στην ίδια την ποίηση» συνδέει με την τέχνη του δράματος, επισημαίνοντας ότι «μια σκηνή θεάτρου στήνει στα ποιήματά του ο Αναγνωστάκης», με τον ίδιο να γίνεται «υποβολέας και πρωταγωνιστής, για να συνθέσει την ίδια εκείνη τη στιγμή ένα έργο που θα είναι ποίημα, θα είναι όμως και πράξη – πράξη καθαρά δραματική, θεατρική».

Αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τελικά η ποίηση μπορεί να συγκεράζει μέσα της όλες τις άλλες τέχνες.

Σε καθένα από τα ποιήματα που επιλέγει η Δήμου, ανιχνεύει τις τεχνικές που ενώνουν το ποιητικό σώμα με την τέχνη της δραματουργίας. Αποκαλύπτει τη χρήση προσωπείων, τις δραματικές συγκρούσεις, τους χαρακτήρες που θέτουν προβληματισμούς για το ανθρώπινο ήθος («ποιήματα χαρακτήρων»). Αναδεικνύει επίσης τον σαρκασμό και την ειρωνεία, την εναλλαγή τόνου και ύφους, «τη συγκρουσιακή λογική πάνω στην οποία θεμελιώνεται η δραματική οικονομία». Εστιάζει παράλληλα στη στίξη, στα κενά, στους διαλόγους, στον ασύνδετο, ελλειπτικό και επαναληπτικό λόγο, στη σκηνογραφία.

Φέρνοντας στην επιφάνεια το δραματικό υπόβαθρο της ποίησης του Αναγνωστάκη, όχι μόνον αποκαλύπτει την ευθεία σύνδεση του έργου του με αυτό, αλλά εξοικειώνει τον αναγνώστη και την αναγνώστρια με την ίδια την έννοια της δραματικότητας και της τραγικότητας: «Η δραματικότητα είναι η άλλη όψη της τραγικότητας. Είναι η άλλη όψη του λόγου. Είναι η ρωγμή που ανοίγει στον λόγο, ένα είδος χαραμάδας που προκαλεί και προσκαλεί το βλέμμα σε μια άλλη ενατένιση. Είναι ένα βήμα του λόγου προς τη μετουσίωσή του σε πράξη, προς την πλήρωσή του έτσι ώστε να μην ηχεί λόγος κενός. Η ποίηση του Αναγνωστάκη, που ηχεί τραγική ακριβώς επειδή τεχνουργείται υπό το βάρος της συνειδητοποίησης ότι απέχει από την πράξη, εναγκαλίζεται το δραματικό στοιχείο, όχι απλώς και μόνο για να την προσεγγίσει, αλλά κυριολεκτικά για να την υποκριθεί. Να υποκριθεί την πράξη. Νομίζω λοιπόν ότι πάνω σε αυτό το δίπολο τραγικότητας και δραματικότητας θα πρέπει να ανιχνευτεί η καταγωγή των διαφόρων χαρακτηρισμών που δόθηκαν στον Αναγνωστάκη, με τίτλο, για παράδειγμα, του υπαρξιακού να προσεγγίζει περισσότερο την τραγικότητα και του πολιτικού τη δραματικότητα. Με όλους τους άλλους χαρακτηρισμούς να κινούνται στην ενδιάμεση περιοχή και να προσεγγίζουν άλλοτε τον έναν και άλλοτε τον άλλο πόλο. Με όλα τα ποιήματα να αναγνωρίζουν ως μήτρα τους την τραγικότητα και, κάποια, αρκετά από αυτά, ως προοπτική και “ένδυμά” τους τη δραματικότητα» (σ. 73).

Μέσα από έναν δρόμο διαφορετικό από αυτόν των πραγματολογικών αναλύσεων, με λόγο σαφή και ουσιαστικό, η Ευσταθία Δήμου, στην ενδιαφέρουσα μελέτη της για το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τελικά η ποίηση μπορεί να συγκεράζει μέσα της όλες τις άλλες τέχνες. Θέτοντας μια σειρά ερωτημάτων σχετικά με την εξωποιητική ιδιότητα και τη σημασία της στην ποίηση, την ανάγκη της ποίησης να μετασχηματίζεται σε γνώση ή να παραμένει στο περιβάλλον του ωραίου λόγου, συνεισφέρει στον προβληματισμό για την ποιητική ιδιότητα και τις παραμέτρους της, στον διάλογο για την πάντα επίκαιρη ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη.

 

Το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη
Σπουδή σε τέσσερα ποιήματα
Ευσταθία Δήμου
Κουκκίδα
82 σελ.
ISBN 978-618-2081-69-3
Τιμή €10,60

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/26003-dramatiko-stoixeio-manoli-anagnostaki

https://diastixo.gr/ 

Riley Sager: «Η μόνη που απέμεινε»

 

Αλεξία Βλάρα

 

  

Το μυθιστόρημα του Ράιλι Σάγκερ Η μόνη που απέμεινε, το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση της Κέλλης Κρητικού, είναι ένα πολυσέλιδο βιβλίο τρόμου με έντονα στοιχεία πλοκής, εξέλιξης και δράσης.

Τι γίνεται όταν η φροντίστρια Κιτ ΜακΝτίρι αναλαμβάνει τη Λενόρα στο Χόουπς Εντ; Αρχικά, αξίζει να σημειωθεί ότι ο ρόλος των φροντιστών ηλικιωμένων ανθρώπων είναι πολύ σημαντικός, καθώς συμβάλλουν σε ένα κομβικό σημείο μιας ζωής, το τέλος της, που χρήζει ιδιαίτερης φροντίδας και μεταχείρισης. Οι τελευταίες στιγμές ενός ανθρώπου, όποιες κι αν είναι αυτές, σίγουρα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν λιγότερο επώδυνες και, γιατί όχι, χαρούμενες. Είναι ένας σπουδαίος ρόλος, που έχει ιδιαίτερη σημασία.

Εμείς οι αναγνώστες βρισκόμαστε άλλοτε στη θέση του παίκτη και άλλοτε στη θέση του βουβού θεατή, που δεν μπορεί να κινήσει τα νήματα.

Στο εν λόγω μυθιστόρημα, λοιπόν, η Κιτ αναλαμβάνει να φροντίσει τη Λενόρα, η οποία όμως είναι πάντα στο μυαλό της κοινωνίας ένοχη για τους φόνους της οικογένειάς της, καθώς σε μία νύχτα βρέθηκαν η αδελφή της και οι γονείς της νεκροί. Η μόνη που επέζησε είναι αυτή.

Ένα κουβάρι πλοκής και δράσης ξετυλίγεται σιγά σιγά. Ο Σάγκερ ξέρει πολύ καλά πώς να κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον, να δίνει λίγες λίγες τις πληροφορίες στον αναγνώστη χωρίς να τον κουράζει, και συνάμα να μην τον αφήνει να βρει τη λύση. Όσο το κουβάρι ξετυλίγεται, τόσο ο αναγνώστης βρίσκεται μπερδεμένος σε έναν λαβύρινθο του μυαλού και των καταστάσεων.

Νομίζω πως για τους φανατικούς τέτοιου είδους βιβλίων, που είναι πάντα υποψιασμένοι για το τέλος ή έστω για την έκπληξη και την αγωνία, το συγκεκριμένο βιβλίο είναι με τέτοιον τρόπο δομημένο, που δεν αφήνει περιθώρια να μαντέψεις την επόμενη κίνηση. Είναι σαν ένα παιχνίδι σκάκι, όπου η επόμενη κίνηση του αντιπάλου είναι άγνωστη προς τον παίκτη. Εμείς οι αναγνώστες βρισκόμαστε άλλοτε στη θέση του παίκτη και άλλοτε στη θέση του βουβού θεατή, που δεν μπορεί να κινήσει τα νήματα. Είναι τόσο ζωντανή όλη αυτή η δράση, η πλοκή και η ατμόσφαιρα του σπιτιού, που είναι σαν να ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας. Σίγουρα το βιβλίο έχει τα φόντα να γίνει κινηματογραφική ταινία, σίγουρα έχει τα φόντα για μεγάλες διακρίσεις, σίγουρα ο συγγραφέας κατέχει καλά το θρίλερ και το μυστήριο. Το τέλος είναι απρόβλεπτο και συνάμα λυτρωτικό.

Αν πιστεύετε ότι όλα είναι έτσι όπως δείχνουν ή αν πιστεύετε ότι μπορείτε να λύσετε το μυστήριο, είστε γελασμένοι. Νομίζω ότι, μέχρι την τελευταία σελίδα, ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας δεν ήξερε το τέλος! Το μυθιστόρημα είναι γεμάτο ανατροπές, που ίσως σε ορισμένα σημεία φτάνουν στα όρια της υπερβολής – μιας υπερβολής, όμως, που ποτέ σε ένα τέτοιο είδος βιβλίου δεν είναι αρκετή.

Αν ψάχνετε ένα βιβλίο με γρήγορη πλοκή και συνεχόμενη δράση, που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον, και είστε λάτρεις των ταινιών τρόμου, περιπέτειας και θρίλερ, είναι μια εξαιρετική επιλογή. Φυσικά, διαβάζεται απνευστί, καθώς μέχρι τέλους όλα είναι ρευστά! Οι Εκδόσεις Μεταίχμιο μας χαρίζουν, άλλη μια φορά, ένα δυνατό θρίλερ για γερούς λύτες, ενώ ετοιμάζουν για έκδοση και το επόμενο βιβλίο του Ράιλι Σάγκερ.

 

Η μόνη που απέμεινε
Riley Sager
μετάφραση: Κέλλη Κρητικού
Μεταίχμιο
472 σελ.
ISBN 978-618-03-4549-0
Τιμή €18,80

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/26018-i-moni-pou-apemeine

https://diastixo.gr 

Florence Nightingale: «Ελλάδα μου, κοιτίδα μου»

 

Ανθούλα Δανιήλ

 

 

«Είναι μια ιδιοφυΐα δύστροπη και εκνευριστική. Πίστευε ότι έχει δίκιο και είχε την απαίτηση να ακουστεί». Είναι η Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ, η προσωπικότητα με την οποία ασχολείται αυτή τη φορά η Αννίτα Παναρέτου και πρόκειται για τη γυναίκα που έδωσε υπόσταση στο λειτούργημα της νοσηλευτικής. Η ιδέα τής ήρθε όταν οι στρατιώτες στον πόλεμο της Κριμαίας πέθαιναν όχι από τα τραύματά τους, αλλά από την έλλειψη υγιεινής και υγειονομικού υλικού. Στην προσπάθειά της, ορθολογιστικά και όχι συναισθηματικά οργανωμένη, τη βοήθησε η βασίλισσα Βικτωρία, η οποία της παρέθεσε τα μέσα για την πραγμάτωση της ιδέας της.

Η Νάιτινγκεϊλ, μια προσωπικότητα «με σημαντικές εναλλαγές ενόρασης», αλλά και «τυφλά σημεία», βρέθηκε στην Ελλάδα τον καιρό που οι Μεγάλες Δυνάμεις –Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία– ανταγωνίζονταν ποια θα έχει σημαντικό ρόλο στη χώρα μας. Γεννήθηκε το 1820, καταγόταν από εύπορη και αριστοκρατική οικογένεια, έζησε μια πλούσια ζωή, σπούδασε στο Κέιμπριτζ και ήταν υπέρμαχος της γυναικείας εκπαίδευσης. Διδάχτηκε γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, λατινικά, αρχαία ελληνικά, ιστορία, μαθηματικά, φιλοσοφία, βασικές επιστημονικές αρχές και επέδειξε ιδιαίτερη ικανότητα στη συγκέντρωση και επεξεργασία δεδομένων. Το 1837, ένιωσε σαν θεία κλήση την επιθυμία να ασχοληθεί με τη νοσηλευτική, πράγμα που έκανε έξαλλους τους γονείς της, αφού αυτό το επάγγελμα το ασκούσαν οι φτωχές και ελευθερίων ηθών γυναίκες. Εκείνη, ωστόσο, άρχισε να το ασκεί από τον συγγενικό περίγυρο. Στη συνέχεια, δέχτηκε την πρόταση ενός φιλικού ζεύγους να ταξιδέψει μαζί τους στην Ιταλία – εκείνος, ο Τσαρλς Μπρέισμπιτζ, φιλέλληνας και άνθρωπος των γραμμάτων, ζωγράφος, και ταξιδιωτική συγγραφέας η σύζυγός του, Σελίνα. Μαζί τους για πέντε μήνες εδραιώθηκε η επιθυμία της να ασχοληθεί με τη νοσηλευτική. Ακολούθησαν και άλλα δύο ταξίδια.

Η εμπειρία της από το νοσοκομείο στο Σκούταρι, απέναντι από την Κωνσταντινούπολη, ήταν φριχτή. Εκεί μεταφέρονταν οι στρατιώτες από την Μπαλακλάβα, ένα πρόχειρο παράπηγμα, ακάθαρτο και μολυσμένο, χωρίς νερό και σαπούνι, με ρυπαρά κλινοσκεπάσματα με ψύλλους και ψείρες, ανθρώπους που υπέφεραν από τύφο, δυσεντερία, χολέρα, ελoνοσία και άλλα πολλά, όπου οι ασθενείς ήταν περισσότεροι από τους τραυματίες και το νοσηλευτικό προσωπικό ελάχιστο. Γιατροί και αξιωματικοί αντιστέκονταν στη βοήθεια της Φλόρενς και των νοσοκόμων της, οι στρατιώτες όμως την ευγνωμονούσαν. Λόγω της αυταρχικότητάς της, πέτυχε τη δημιουργία φορητού νοσοκομείου που ήρθε από την Αγγλία στα Δαρδανέλλια και ένα ακόμα στο πεδίο της μάχης. Τις νύχτες την έβλεπαν να περιφέρεται με ένα φανάρι ανάμεσα στους ασθενείς, εξ ου και η προσωνυμία της «Η κυρία με το φανάρι», «Lady with the lamp». Η Φλόρενς έγινε το πρότυπο για να έρθουν στο νοσοκομείο άλλες πενήντα νοσοκόμες. Και μετά, σαν ηρωίδα πλέον, προέβη στην ίδρυση σχολής για την εκπαίδευση νοσοκόμων στην Αγγλία, το παράδειγμά της ακολούθησε η Αμερική, και στη συνέχεια καθοδήγησε τη «Βασιλική Επιτροπή για την Ινδία», όπου η υγεία και του στρατού και του λαού έπρεπε να συμβαδίζουν.

Με την εμπειρία της υπηρέτησε και την άλλη ειδικότητά της, τη στατιστική, έκανε μελέτες και έγραψε βιβλία. Αν και άρρωστη, από την Κριμαία και έπειτα, δεν σταμάτησε να αλληλογραφεί και να σχεδιάζει. Πέθανε στα 93 της, στο σπίτι της στο Μέιφερ του Λονδίνου. Οι συγγενείς της δεν επέτρεψαν να ταφεί στο Αβαείο του Ουεστμίνστερ. Ετάφη στην Εκκλησία της Αγίας Μαργαρίτας, κοντά στην οικογενειακή της κατοικία στο Έμπλεϊ (προφανώς οι αριστοκράτες αισθάνονταν προσβεβλημένοι που ανακατεύτηκε με τον λαό και τον στρατό).

Ένα γοητευτικό λογοτεχνικό, ιστορικό και πολιτικό ταξίδι.

Από το ταξίδι της στην Ελλάδα, γύρω στα 1850, και από τις σημειώσεις της –Επιστολές (προς την αδελφή της κυρίως) και Ημερολόγιο– γεννήθηκε το βιβλίο που έχουμε στα χέρια μας, με την εξαιρετική δουλειά της Αννίτας Παναρέτου, η οποία υπογράφει τη μετάφραση, την Εισαγωγή και τον σχολιασμό. Πληροφορίες από τα ταξίδια της, στην Ιταλία και την Αίγυπτο, όπου όμως πίσω από μια αθώα περιγραφή κρύβει και ένα τσουχτερό σχόλιο, άλλοτε για τη θρησκεία, άλλοτε για τον λαό, κατακρίνοντας συνήθως κάθε τι σύγχρονο και τονίζοντας την υπεροχή του αγγλικού στοιχείου, όποτε της δίνεται η ευκαιρία· στην Κέρκυρα θαυμάζει τις ελιές και τις πορτοκαλιές: «Η πυκνή, πλούσια βλάστηση, η πλησμονή λουλουδιών», «ο χρωματισμός […] θυμίζει παλέτα που χρησιμοποιούσε ο Γκουίντο στον Άγιο Μιχαήλ», αλλά «το θερινό ανάκτορο […] τώρα έδειχνε άθλιο και ρημαγμένο» και «Στα βενετικά τείχη στέκει ακόμη το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου. Εγώ όμως το έβλεπα να αγκομαχά στο έδαφος, με τα φτερά κομμένα, φιμωμένο, σ’ επιθανάτια αγωνία» (η Αγγλία κυριαρχεί εδώ).

Πλέοντας προς Αθήνα, βλέπει το Μεσολόγγι, «εκεί που κάποτε πέθανε ο Μάρκος Μπότσαρης» (ο Μπότσαρης βέβαια πέθανε στο Κεφαλόβρυσο, στο Καρπενήσι, και θάφτηκε στο Μεσολόγγι. Στο Μεσολόγγι πέθανε ο Μπάιρον, τον οποίο δεν αναφέρει καθόλου). Δεν της αρέσει η εμφάνιση των ανδρών με τη φουστανέλα, τη λεπτή μέση «σαν της σφήκας», τα μακριά μαλλιά κάτω από το φέσι – «δείχνει πολύ θεατρινίστικη», αντιθέτως βρίσκει ωραίες τις γυναίκες. «Επίσκεψη στον ήρωα του Μεσολογγίου (τον Μαυροκορδάτο)» (που ήταν αγγλόφιλος και ουδεμία νύξη και πάλι στον Μπάιρον). Αρχικά νιώθει απόγνωση από την Ακρόπολη, «το Εδιμβούργο φαντάζει δέκα φορές πιο μεγαλόπρεπο». Είναι τελείως απαξιωτική για τον Όθωνα και την Αμαλία. Στο μείζον θέμα του αποκλεισμού του Πειραιά, μιλάει υποτιμητικά για τους βασιλείς, τον λαό και την Ελλάδα θεωρώντας ότι το «θρασύ νεοσύστατο κράτος» έπρεπε να πάρει το μάθημά του (προφανώς αντιμετωπίζει την Ελλάδα σαν αγγλική αποικία).

Δεν της αρέσει καθόλου ο Επιτάφιος και η Ανάσταση, προτιμά τους καθολικούς, «η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία προσφέρει αισθήματα, η Προτεσταντική γνώση, η ελληνική τίποτα», αλλά κατανοεί ότι οι αρχαίοι Έλληνες «πήραν ξεχωριστά μια ιδιότητα της ανθρώπινης ψυχής και τη θεοποίησαν». «Η Ακρόπολη είναι ένα νησί στον αέρα… Ο Παρθενώνας στο φως της ημέρας είναι ένα παραμυθένιο νησί στον ουρανό», «ο δωρικός ναός σαν θεώρημα του Ευκλείδη». Αντιλαμβάνεται κάθε συμβολισμό πίσω από την εικόνα. Της αρέσει ο ερειπωμένος Παρθενώνας όπως είναι, γιατί μέσα από τους κίονές του βλέπει τη θάλασσα (είναι η γοητεία των ερειπίων από την οποία διακατέχεται ο 19ος αιώνας).

Κάνοντας περίπατο με τα πόδια ή στο άλογο καβάλα, με την παρέα της –επιφανείς Έλληνες και Άγγλους παρεπιδημούντες, την οικογένεια Χιλλ, το ζεύγος Μπρέισμπιτζ κ.ά.– στην Πεντέλη, στον Υμηττό, στις παραλίες, αποδίδει το θαύμα του ελληνικού πολιτισμού στο τοπίο. Γενικά δεν αφήνει τίποτα που να μην το επισκεφτεί και κυρίως την Ακρόπολη, την ώρα που βραδιάζει. Νιώθει έντονο μυστικισμό για τους αρχαίους θεούς και τους Έλληνες, που «είναι εξόχως καλλιτέχνες. […] Η Ελλάδα έχει ιδιοποιηθεί για τα ηλιοβασιλέματά της μια απόχρωση του ουράνιου τόξου διαφορετική από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες – όλα γίνονται μαβιά ή μπλε, αλλά τα βουνά της είναι πραγματικό βιολετί». Και μέσα από τις αφηγήσεις της αναδύονται λέξεις παλιές και ονόματα, τοποθεσίες που σήμερα έχουν ξεχαστεί, λουλούδια και θάμνοι με άγνωστα ονόματα, γνωστά όμως ως είδη.

Φυσικά, η Φλόρενς δεν ξεχνά ότι ως Αγγλίδα αριστοκράτισσα είναι προνομιούχα και κρίνει «πόσο πλεονεκτική δείχνει μια αγγλική πόλη ύστερα από μια αττικο-βαυαρική». Θα γοητευτεί από την Κέρκυρα, αλλά θα σχολιάσει πως «δεν χρειάζεται να επιθυμούν την ένωση με τη δυστυχισμένη Ελλάδα…» ή πως «Η Κεφαλονιά είναι η Ιρλανδία των Ιονίων Νήσων»· και επιτέλους, μια πλάγια αναφορά στον Μπάιρον: «η λαίδη Μπάιρον εκπληρώνει μυστικά τις επιθυμίες του συζύγου της και τιμά τα χειρόγραφά του, ώστε να μείνουν στην αιωνιότητα». Το βιβλίο κλείνει με μία πολύ ενδιαφέρουσα και εκτενή αναφορά στην κουκουβάγια από την Αθήνα.

Είχε δίκιο η Αννίτα Παναρέτου. Η Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ είχε «σημαντικές εναλλαγές ενόρασης» και «τυφλά σημεία». Το βιβλίο, διακοσμημένο με σχέδια της αδελφής της, Πηνελόπης, και το εξώφυλλο της Δάφνης Κουγέα, είναι ένα γοητευτικό λογοτεχνικό, ιστορικό και πολιτικό ταξίδι.

 

Ελλάδα μου, κοιτίδα μου
Το ταξίδι της Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ στην Ελλάδα
Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ
Μετάφραση – Εισαγωγή – Σχόλια: Αννίτα Παναρέτου
Πρόλογος: Μπρους Κλαρκ
Ποταμός
264 σελ.
ISBN 978-960-545-225-4
Τιμή €17,90

Η Ανθούλα Δανιήλ είναι δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.

https://diastixo.gr/kritikes/diafora/26017-nightingale-ellada-mou-koitida

https://diastixo.gr/ 

Κωνσταντίνα Μόσχου: συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

 

Κωνσταντίνα Δρακουλάκου 

Η Κωνσταντίνα Μόσχου γεννήθηκε στην Αθήνα και εργάστηκε στον έντυπο ημερήσιο και περιοδικό Τύπο. Με αγάπη στη λογοτεχνία, προωθεί τη φιλαναγνωσία με προτάσεις της και πολιτιστικές δράσεις. Το 2008 εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα με το πρώτο της έργο και ακολούθησαν ατομικά μυθιστορήματα, συμμετοχές σε συλλογές διηγημάτων και δύο συνεργατικά μυθιστορήματα, διηγήματα και κριτικές βιβλίων σε εφημερίδες, περιοδικά και διαδικτυακά μέσα. Γράφει συστηματικά ακολουθώντας διαφορετικές φόρμες στα περισσότερα λογοτεχνικά είδη (παιδικό, ιστορικό, μυστηρίου, κοινωνικό, ποίηση, δοκίμιο, θέατρο). Σε ατομικό επίπεδο έχουν εκδοθεί τα βιβλία της: Ο θησαυρός του Ποσειδώνα, Η πόλη της Υδράηρας, Όσο υπάρχει ανατολή, Λέμον πάι, Σταχτόνερο, Οι κυρίες με τα τιρκουάζ, Γεράκια στο κλουβί, Ραντεβού στου Μπο, Μέρσι. Το τελευταίο μυθιστόρημά της, Δυτικά της Σαντορίνης, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Bell, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Γιατί επιλέξατε να τοποθετήσετε την ιστορία στη Θηρασιά, ένα τόσο απομονωμένο νησί; Τι σημαίνει αυτός ο τόπος για εσάς;

Ο κάθε τόπος έχει τη δική του ιστορία, αφήνοντας ανεξίτηλα συγκεκριμένη ενέργεια και συναισθήματα στον χώρο. Στην περίπτωση της Θηρασιάς, είναι ένα κομβικό σημείο που καθορίστηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου και με αυτόν τον τρόπο διαχωρίστηκε το νησί από την πολύβουη Σαντορίνη. Η ιδέα λοιπόν να γράψω ένα μυθιστόρημα με αυτό το ζωντανό σκηνικό ήταν αρκετά ελκυστική. Είναι ο τόπος της απομόνωσης της ηρωίδας μου και, ταυτόχρονα, η αφορμή για να βρει το νόημα της ζωής και της ύπαρξης.

H χαρά είναι στάση ζωής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εστιάζουμε στον εγωκεντρισμό και στον ευδαιμονισμό.

Η Αθανασία Ζάννου είναι μια γυναίκα με σπάνιο χάρισμα και μια μοναδική στάση ζωής. Το όνομα Αθανασία, τόσο κυριολεκτικά όσο και συμβολικά, χρησιμοποιήθηκε συνειδητά ως προοικονομία της πλοκής;

Πράγματι, το όνομα επιλέχτηκε για να δείξει το πεπερασμένο της ανθρώπινης οντότητας και αποτελεί προοικονομία. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι κάθε κεφάλαιο τελειώνει με τη λέξη αθανασία, με κεφαλαίο ή με μικρό αρχίγραμμα, γιατί είναι το μόνο που μας απασχολεί ασυνείδητα, ίσως η τελευταία σκέψη κάθε ανθρώπου που «αναχωρεί». Κοιτάζοντας κατάματα την αλήθεια, ίσως αντιληφθούμε όσα και η Αθανασία –Φρασουά– Ζάννου, για τον ισορροπημένο τρόπο αντιμετώπισης των φόβων μας, αντλώντας δύναμη από την κάθε στιγμή της γλυκιάς ζωής που για τον καθένα έρχεται μονάχα μία φορά.

Ο Ντάνιελ και ο Νίκος αλλάζουν μέσα από τη γνωριμία τους με τη Φρασουά. Ποιο ήταν το βασικό βιωματικό μήνυμα που θέλατε να περάσετε μέσα από αυτούς τους δύο άντρες;

Οι δύο άντρες έρχονται ανυποψίαστοι στο νησί, δεν ξέρουν τι τους περιμένει. Οι αντιθέσεις στους χαρακτήρες τους είναι ξεκάθαρες από την αρχή στον αναγνώστη: Ο ένας λειτουργεί με το μυαλό, ο άλλος με το συναίσθημα. Αυτός ο «πόλεμος» μεταξύ τους είναι ταυτόχρονα και η μάχη που γίνεται μέσα μας. Η Φρασουά στο βιβλίο μοιάζει με βαρίδι που μπαίνει πάνω στη ζυγαριά και μας δίνει την ώθηση να σκεφτούμε πάνω σε αυτό.

Πόσο σημαντικός είναι για εσάς ο ρόλος του προλόγου, που διαβάζεται διαφορετικά στην αρχή και στο τέλος του βιβλίου;

Ο πρόλογος γράφεται από τον ορθολογιστή Ντάνιελ και μάλιστα αρκετά χρόνια μετά τη γνωριμία του με τη Φρασουά. Θα μπορούσε λοιπόν να μπει και στο τέλος του βιβλίου, ώστε να υπάρχει χρονική συνέπεια. Για κάποιο λόγο, μου ταίριαξε καλύτερα να μπει στην αρχή, θέλοντας να δείξω ποιος είναι πραγματικά ο χαρακτήρας του. Ξαναδιαβάζοντάς το αφού τελειώσει το βιβλίο ο αναγνώστης, θα καταλάβει αν και γιατί τον άλλαξε αυτή η ιστορία.

Στο έργο φαίνεται πως η κοινωνικότητα, η συντροφικότητα και οι απλές στιγμές είναι κλειδιά μακροζωίας. Συμφωνείτε ότι η χαρά είναι στάση ζωής;

Χωρίς αμφιβολία, οι άνθρωποι που υιοθετούν τη θετική στάση έχουν περισσότερες πιθανότητες να ζήσουν καλύτερα και περισσότερο. Θα έχετε παρατηρήσει πως όταν βουλιάζεις μέσα στις άσχημες στιγμές σου, οι ώρες περνούν αργά και βασανιστικά, και αυτό σε γερνά, σε καταβάλλει. Αντιθέτως, τα όμορφα περνούν γρήγορα, κι όμως αυτό μας κάνει να ακτινοβολούμε από καλή διάθεση για μεγαλύτερο διάστημα από όσο θα περίμενε κανείς. Συμφωνώ απόλυτα πως η χαρά είναι στάση ζωής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εστιάζουμε στον εγωκεντρισμό και στον ευδαιμονισμό, αλλά σε κάτι πλατύτερο: στην αισιοδοξία που μπορεί να προσφέρει χαρά και στους γύρω μας, στο νοιάξιμο, στην αγάπη, ανόθευτα, χωρίς τσιγκουνιές.

Το παρελθόν και οι αναμνήσεις εμφανίζονται ως βαριά φορτία, αλλά και πηγές μάθησης. Πώς βλέπετε τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο και τις εμπειρίες του;

Μαθαίνουμε από το παρελθόν μας, το πρόβλημα είναι όταν το κουβαλάμε σαν κάτι δυσάρεστο. Είναι αυτό που ανέφερα προηγουμένως, πως δηλαδή ο χρόνος είναι σχετικός: άλλοτε γοργοπόδαρος, άλλοτε κολλημένος στη λάσπη. Εσύ είσαι εκείνος που θα διαλέξεις πότε θα πας παραπέρα, έτσι ώστε οι εμπειρίες σου να σε πλουταίνουν και να μην είναι αντιστρόφως ανάλογες του χρόνου σου.

Το υπερφυσικό στοιχείο είναι διακριτικό και συνδέεται με τον χαρακτήρα της Αθανασίας. Ποιο ρόλο θέλατε να παίξει στην ιστορία;

Βασική προϋπόθεση για να γράψω αυτό το βιβλίο ήταν να μην υπερτερεί το παράδοξο στη μυθοπλασία. Η φυσικότητα, ο ρους της ιστορίας δεν θα ήθελα να διακόπτεται από κάτι ανοίκειο για τον αναγνώστη, δεν ήταν σκοπός μου να σοκάρω, αν και θα ήταν πολύ πιο εμπορικό εάν προτιμούσα αυτόν τον δρόμο. Ο ρόλος του ανεξήγητου ήταν ανεπαίσθητος, όπως το θρόισμα κάποιου που φεύγει από τη ζωή, τόσο απλά.

Υπάρχει στο βιβλίο μια στοχαστική διάσταση για τη ζωή και τον θάνατο. Τι θέλατε να προβληματίσει τον αναγνώστη;

Ο αναγνώστης είναι ήδη υποψιασμένος και βεβαίως έχει σκεφτεί αρκετές φορές, χωρίς τη βοήθεια της λογοτεχνίας, τις δυο αντίθετες όψεις του νομίσματος, ζωής και θανάτου. Με πρόσχημα το ευ ζην, το βιβλίο διαβάζεται και από τις δύο όψεις. Θα μπορούσε να είναι κάλλιστα ένα feelgood μυθιστόρημα, αν δεν υπήρχε ο θάνατος. Και αυτός όμως αντιμετωπίζεται δίχως φόβο, έτσι όπως θα έπρεπε για κάθε άνθρωπο που σέβεται την ύπαρξή του. Θεωρώ ότι ένα από τα δυνατά του σημεία είναι ότι δεν ζητά να προβληματίσει ευθέως, αλλά να ταξιδέψει τον αναγνώστη μέσα από εικόνες και διαφορετικές οπτικές διαφορετικών ανθρώπων για την ουσία της ζωής.

Η ανατροπή στο τέλος επανατοποθετεί τα πάντα. Γνωρίζατε το τέλος από την αρχή ή προέκυψε στην πορεία της γραφής;

Είναι γεγονός πως αρκετές ιστορίες στη λογοτεχνία ανατρέπονται την τελευταία στιγμή, με κάτι άλλο από αυτό που είχε σκεφτεί αρχικά ο συγγραφέας. Εδώ διατήρησα την αρχική ιδέα, που με τυράννησε όμως για το τέλος, γιατί ήθελα να το γράψω έτσι ώστε το απροσδόκητο να μη φανεί εξωφρενικό. Πάντως, στο βιβλίο, εκτός από τη λογική εξήγηση της τελικής ανατροπής, υπάρχουν κάποια σημεία που δεν έχουν απαντηθεί, γιατί ο άνθρωπος είναι πολύ μικρός.

Αν η Φρασουά είχε τη δυνατότητα να πει μόνο μία φράση σε όσους τη διαβάζουν, ποια πιστεύετε ότι θα ήταν;

Πιστεύω ότι θα ξεκινούσε με το χαρακτηριστικό της γέλιο, εκείνο που μοιάζει με ενός νεαρού κοριτσιού, και θα μας έλεγε: «Οι καημοί, οι σκέψεις, οι φοβίες, οι πίκρες, αυτά είναι οι εφιάλτες μας, αυτά μας χαλούν τη ζωή· τα απομέσα, κι όχι τα απέξω, καρδιά μου!»

 

Δυτικά της Σαντορίνης
Κωνσταντίνα Μόσχου
Bell
224 σελ.
ISBN 978-960-507-254-4
Τιμή €14,40

Η Κωνσταντίνα Δρακουλάκου είναι δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/26013-konstantina-mosxou-sinenteuxi-konstantina-drakoulakou

https://diastixo.gr 

Ο Maxim Vengerov και οι χαρισματικές κόρες του σε μια μοναδική συναυλία στα ΑΝΑΡΓΥΡΕΙΑ 2026

Maxim Vengerov, ένας θρύλος της παγκόσμιας μουσικής στις Σπέτσες

Υπάρχουν συναυλίες που αποτελούν σημαντικά πολιτιστικά γεγονότα και υπάρχουν και εκείνες που γράφουν ιστορία. Μία τέτοια ξεχωριστή μουσική βραδιά θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν φέτος οι Σπέτσες, καθώς την Τρίτη 4 Αυγούστου 2026, το ιστορικό αρχαιόμορφο θέατρο της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών θα φιλοξενήσει έναν από τους σπουδαιότερους βιολονίστες του κόσμου, τον Maxim Vengerov, σε μια συναυλία που αναμένεται να αποτελέσει το κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός του φετινού καλοκαιριού. 

Ο θρυλικός βιρτουόζος θα εμφανιστεί σε μια ιδιαίτερα συγκινητική και σπάνια μουσική συνάντηση μαζί με τις δύο χαρισματικές κόρες του, την Elisabeth Vengerova στο πιάνο και την Pauline Vengerova στο βιολοντσέλο. Οι τρεις τους συμπράττουν ως Vengerov Trio, προσφέροντας στο κοινό μια εμπειρία όπου η οικογενειακή σχέση συναντά την υψηλή καλλιτεχνική δημιουργία. 

Ο Maxim Vengerov αποτελεί μία από τις εμβληματικότερες προσωπικότητες της κλασικής μουσικής παγκοσμίως. Με περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες διεθνούς καριέρας, έχει εμφανιστεί στις μεγαλύτερες αίθουσες συναυλιών του κόσμου, συνεργαζόμενος με κορυφαίες ορχήστρες και μαέστρους, ενώ οι ηχογραφήσεις του έχουν τιμηθεί με τις σημαντικότερες διεθνείς διακρίσεις, μεταξύ των οποίων Grammy Award και Gramophone Award. Παράλληλα, η πολύχρονη εκπαιδευτική του δράση και η προσφορά του στη νέα γενιά μουσικών τον έχουν καταστήσει μια από τις πλέον επιδραστικές μορφές της παγκόσμιας μουσικής κοινότητας. 

Στο πλευρό του θα βρίσκονται δύο εξαιρετικά ταλαντούχες νέες μουσικοί, που ήδη διαγράφουν τη δική τους πορεία. 

Η Elisabeth Vengerova, γεννημένη στο Μονακό το 2011, ξεκίνησε μαθήματα πιάνου σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών με την καθηγήτρια Victoria Power. Έχει εμφανιστεί σε συναυλίες μουσικής δωματίου σε Μονακό, Ελβετία, Γερμανία και Γαλλία, ενώ σε ηλικία επτά ετών πραγματοποίησε την πρώτη της εμφάνιση ως σολίστ με ορχήστρα. Το 2022 έκανε το ντεμπούτο της με το Vengerov Trio στο Gala Concert της Musica Mundi School στο Βέλγιο και την ίδια χρονιά απέσπασε το Α΄ Βραβείο στον 12ο Διεθνή Διαγωνισμό Musical Fireworks in Baden-Württemberg, καθώς και το Α΄ Βραβείο στον South Florida International Piano Competition. 

Η Pauline Vengerova, γεννημένη στο Μονακό το 2013, ξεκίνησε βιολοντσέλο σε ηλικία πέντε ετών υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας Velitchka Yotcheva. Έχει επίσης εμφανιστεί σε πολυάριθμες συναυλίες μουσικής δωματίου σε Μονακό, Ελβετία, Γερμανία και Γαλλία, ενώ το 2022 πραγματοποίησε το ντεμπούτο της με το Vengerov Trio στο ίδιο Gala Concert της Musica Mundi School. Το ταλέντο της έχει ήδη αναγνωριστεί διεθνώς, με το Α΄ Βραβείο στον διαγωνισμό Flame Competition στο Παρίσι (2022) και το Grand Prix στον Prodige Art Competition στο Παρίσι (2024). 

Η συναυλία στις Σπέτσες δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη εμφάνιση ενός μεγάλου καλλιτέχνη. Είναι μια σπάνια ευκαιρία να απολαύσει κανείς έναν ζωντανό θρύλο της κλασικής μουσικής να μοιράζεται τη σκηνή με τις κόρες του, σε ένα πρόγραμμα που συνδυάζει τη δεξιοτεχνία, τη μουσική ευαισθησία και τον μοναδικό δεσμό μιας οικογένειας που υπηρετεί με πάθος την τέχνη. 

Στο επιβλητικό σκηνικό του αρχαιόμορφου θεάτρου της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών, κάτω από τον καλοκαιρινό ουρανό του Αργοσαρωνικού, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να ζήσει μια βραδιά υψηλής αισθητικής και διεθνούς ακτινοβολίας, αντάξια των μεγαλύτερων μουσικών φεστιβάλ της Ευρώπης. 

Η συναυλία πραγματοποιείται στο πλαίσιο των ΑΝΑΡΓΥΡΕΙΩΝ 2026, του ιστορικού θεσμού που επέστρεψε δυναμικά μετά από τέσσερις δεκαετίες, επιβεβαιώνοντας τον διαχρονικό ρόλο της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών ως κοιτίδας πολιτισμού, παιδείας και καλλιτεχνικής δημιουργίας. 

Τρίτη 4 Αυγούστου 2026 

Αρχαιόμορφο Θέατρο Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών

Website | www.maakss.com

FB | www.facebook.com/musicacademy.akss 

Tiktok https://www.tiktok.com/@musicacademyakss?_t=ZN-8tMizgG6VWA&_r=1

 

IG | https://www.instagram.com/maakss_musicacademy/ 

Παναγιώτης Καρούσος – Ο Έλληνας δημιουργός της σύγχρονης όπερας

Παναγιώτης Καρούσος – Ο συνθέτης που έντυσε με μουσική την αρχαία Ελλάδα

Παναγιώτης Καρούσος – Συνθέτης

Ο Παναγιώτης Καρούσος είναι Ελληνοκαναδός συνθέτης, λυρικός ερμηνευτής (μπασοβαρύτονος) και δημιουργός συμφωνικών, οπερατικών και φωνητικών έργων με διεθνή καλλιτεχνική παρουσία. Μεγάλωσε στην Κεφαλονιά, όπου οι επτανησιακές καντάδες και η παράδοση του ιταλικού μπελκάντο διαμόρφωσαν τα πρώτα του μουσικά ακούσματα.

Σπούδασε κλασικό τραγούδι στο Ελληνικό Ωδείο, στην τάξη της Λίνας Τέντζερη, ενώ συνέχισε τις μουσικές του σπουδές στον Καναδά, στην École de musique Vincent-d'Indy και στη Faculté de musique του Université de Montréal, με καθηγητή τον Gaston Germain. Παράλληλα συνεργάστηκε με τον διακεκριμένο πιανίστα Claude Savard στη μελέτη του λυρικού ρεπερτορίου. Είναι επίσης πτυχιούχος Πληροφορικής – Τεχνικός Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Δικτύων, κάτοχος διπλώματος Γαλλικής Γλώσσας από το Υπουργείο Μετανάστευσης του Καναδά και πιστοποιητικού Αγγλικής Γλώσσας από το Concordia University Montréal.

Καθοριστική στιγμή στην πορεία του υπήρξε η σύνθεση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης», βασισμένης στο έργο του Αισχύλου, η οποία παρουσιάστηκε στον Καναδά με τον διεθνούς φήμης μπάσο Joseph Rouleau και μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον ελληνιστή Jacques Bouchard. Από τότε, η δημιουργική του δραστηριότητα αναπτύχθηκε διεθνώς, με επίκεντρο τη σύνδεση της ελληνικής κλασικής γραμματείας με τη σύγχρονη συμφωνική και λυρική μουσική.

Το έργο του περιλαμβάνει όπερες, συμφωνίες, κοντσέρτα, μουσική δωματίου, ορατόρια και κύκλους τραγουδιών. Ανάμεσα στις σημαντικότερες συνθέσεις του συγκαταλέγονται οι όπερες «Προμηθέας Δεσμώτης», «Τραχίνιες – Ολυμπιακή Φλόγα», «Μέγας Αλέξανδρος» και «Ιλιάδα», καθώς και τα συμφωνικά έργα «Συμφωνία της Ελευθερίας», «Συμφωνία της Γης», το Πιάνο Κοντσέρτο, η Μοντρεαλίτικη Σουίτα και το ορατόριο «Το Τραγούδι των Εθνών».

Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε σημαντικούς πολιτιστικούς χώρους διεθνώς, μεταξύ των οποίων το Lincoln Center της Νέας Υόρκης, το Place des Arts του Μόντρεαλ, το Royal College of Music του Λονδίνου, η Sofia National Opera and Ballet, το Université Paris-Sorbonne, η Basilique Notre-Dame de Montréal, το Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου, το Εκκλησιαστήριο της Αρχαίας Μεσσήνης, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, καθώς και στην έδρα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη.

Έχει πραγματοποιήσει εκατοντάδες συναυλίες σε Ευρώπη, Βόρεια και Νότια Αμερική, ενώ ως ερμηνευτής έχει εμφανιστεί σε διεθνή φεστιβάλ, τηλεοπτικές παραγωγές και σημαντικές πολιτιστικές διοργανώσεις στον Καναδά, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ελλάδα. Το προσωπικό του άλμπουμ τιμήθηκε στον Καναδά με το Best Classical Award.

Το 2014 η Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών παρουσίασε τη Συμφωνία αρ. 4 «της Γης», υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού Ελευθερίου Καλκάνη, ενώ έργα του έχουν μεταδοθεί από το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ. Το 2019 παρουσίασε το ορατόριο «Το Τραγούδι των Εθνών» σε συνεργασία με τον Όμιλο για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων. Το 2022 παρουσιάστηκε η όπερα «Ιλιάδα» με τη Φιλαρμονική Κορίνθου, ενώ την ίδια χρονιά διεύρυνε τη δημιουργική του δραστηριότητα στον χώρο του έντεχνου και λαϊκού τραγουδιού, μελοποιώντας έργα Ελλήνων και ξένων ποιητών.

Το τραγούδι του «Maria Callas del Cuore» επιλέχθηκε ως φιναλίστ στον ιταλικό διαγωνισμό τραγουδιού του Σαν Ρέμο το 2024, ενώ το έργο του «Μελίνα σ’ αγαπάμε» παρουσιάστηκε στο Χόλιγουντ από τη Δέσποινα Μοίρου.

Ως επιμορφωτής εκπαιδευτικών και μαθητών έχει αναπτύξει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Η προσωδία ως συνδετικός κρίκος της όπερας με την αρχαία ελληνική γραμματεία», πραγματοποιώντας διαλέξεις και εκπαιδευτικές δράσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, έργα του αποτελούν αντικείμενο μουσικολογικής έρευνας και πανεπιστημιακών μελετών.

Η όπερα – ορατόριο «Ιλιάδα» έχει εγκριθεί για παρουσίαση στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος «ΝέΟΙ ΟΜΗΡίΔΕΣ» για μαθητές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Το 2026, κατά την παρουσίαση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τιμήθηκε για την προσφορά του στην τέχνη από τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή.

Ο Παναγιώτης Καρούσος έχει διακριθεί επανειλημμένα στην Ελλάδα και το εξωτερικό για τη συμβολή του στον πολιτισμό. Η δημιουργία του χαρακτηρίζεται από τη σύνθεση της ελληνικής πνευματικής παράδοσης με τη σύγχρονη συμφωνική έκφραση, αναδεικνύοντας τη διαχρονική αξία της ελληνικής γλώσσας, της ποίησης και του ανθρωπισμού μέσα από τη μουσική.

Γιάννης Γαλάνης, ιδρυτής των ΕΝΠΑΝ - Ενώσεις Πολιτισμού & Ανάπτυξης, και μέλος Δ.Σ του Παγκόσμιου Φιλοσοφικού Φόρουμ - World Philosophical Forum - Enpan - WPF | Athens