Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΗΣ ΠΤΩΣΗΣ ΣΚΟΤΩΝΕΙΜΙΑ ΑΝΤΙ- ΜΕΤΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ
Τα έργα της έκθεσης αποτελούν μια εικαστική έρευνα πάνω στον πόλεμο, όχι μόνο ως ιστορικό ή πολιτικό γεγονός , αλλά ως εκδήλωση της βίας σαν φαινόμενο ανθρώπινης εσωτερικής εκτροπής.
Μέσα από αυτές τις αλληγορικές δημιουργίες, που παραπέμπουν σε πορσελάνινα διακοσμητικά αντικείμενα, επιχειρείται μια φωτογραφική αποτύπωση της ψυχολογικής ανατομίας του ανθρώπου, ο οποίος, κυρίως σε στιγμές φόβου καταφεύγει στη βία ή ακόμα και στο να σκοτώσει, προκειμένου να μπορέσει να επιβληθεί, να επιβιώσει, να νικήσει, να κερδίσει, να δικαιώσει, να επιτύχει. Στόχοι και ιδιότητες του εγώ, που σε παραποιημένη μορφή, αναδύονται μέσα στον άνθρωπο κάθε φορά που τον καταλαμβάνει η απώλεια του νοήματος της ύπαρξης.
Το στρατιωτάκι, η παιδική κούκλα, η κούκλα βιτρίνας, ο κροκόδειλος της Lacoste, το παιχνίδι πιστόλι, το προβατάκι, η Barbie -επιλογές αντικειμένων μαζικής κουλτούρας-αλλά και κουτιά πρώτων βοηθειών ή μεταφοράς φαρμάκων (στρατιωτικά φαρμακεία ) που κατασκευάστηκαν το 1950 -1980 και πολλά ίσως χρησιμοποιήθηκαν σε πόλεμο, συνιστούν το λεξιλόγιο της εικαστικής μου γλώσσας, όπου κάθε ένα από αυτά φέρει σημειολογικές αναφορές που εκτείνονται καθώς τα αντικείμενα μεταβάλλονται γλυπτικά. Σύμβολα της βίας, της αθωότητας, του υλικού, του άυλου, της αλήθειας και του ψέματος.
Ο τρόπος που συνθέτονται υποδηλώνει έναν πόλεμο, όπου ο ηττημένος είναι ο ευκολοδιαχείριστος άνθρωπος, του οποίου η εύθραυστη αθωότητα των νεανικών του χρόνων δεν εξελίχθηκε σε συνείδηση, αλλά μετατράπηκε σε παθητικότητα μέσα από ένα σύστημα που τον αλλοίωσε, δίνοντάς του την ευκολία και την ψεύτικη ευτυχία ως αντίτιμο.
Στην εποχή μας το σύστημα εξουσίας …ο καπιταλισμός της επιτήρησης, ή ο κατασκοπευτικός καπιταλισμός… όπως επιτυχημένα το ονομάζει η Shoshana Zuboff, «… αξιώνει δικαιώματα επί της ανθρώπινης εμπειρίας» *.
Η υποταγή στο φεουδαρχικό σύστημα της Ευρώπης, και όχι μόνο, ποτέ δεν ξεχάστηκε. Η εξουσία στην σύγχρονη εποχή αλλάζει μορφή και επιβάλλεται με την χειραγώγηση των μέσων μαζικής επικοινωνίας και των μέσων μαζικής κουλτούρας , επιχειρώντας να τα μετατρέψει στα νέα της όπλα.
2/4
Ο πόλεμος δεν εκδηλώνεται πια μόνο με πυροβολισμούς. Εκδηλώνεται με δεδομένα, με συστήματα παρακολούθησης, με αλγοριθμικές αποφάσεις που επηρεάζουν την πορεία του ανθρώπου, όπως μια απειλή με όπλο κατά πρόσωπο.
Ο σύγχρονος πολιτισμός, καθώς απομακρύνεται διαρκώς από τις αξίες που κάποτε τον συγκρότησαν, υιοθέτησε χωρίς διάκριση όσα υπόσχονταν ψεύτικη ελπίδα.
Η σύγχρονη μετανθρωπιστική, φιλοσοφική θεωρία ( posthumanism), υπόσχεται δελεαστικές, επιστημονικοφανείς λύσεις στα προβλήματα του ανθρώπου, με την προϋπόθεση να γίνει η τεχνολογία μέρος του εαυτού του, δηλαδή να ενωθεί ο άνθρωπος με την μηχανή.
Από δημιουργός της μηχανής, ο άνθρωπος επιχειρείται να μετατραπεί τώρα σε εξάρτημά της. Η τεχνολογία, που γεννήθηκε ως επέκταση της ανθρώπινης δημιουργικότητας, μετατρέπεται βαθμιαία στον νέο κυρίαρχο μηχανισμό όχι μόνο πρακτικά, αλλά και υπαρξιακά. Το σώμα, η σκέψη, η βούληση αρχίζουν να λειτουργούν σύμφωνα με εξωτερικές κανονικότητες.
«…ο θάνατος είναι περισσότερο ένα τεχνικό πρόβλημα που μπορούμε και πρέπει να λύσουμε» γράφει Ο Yuval Noah Harari , στο Homo Deus,** σύγχρονος εκφραστής της μετανθρωπιστικής φιλοσοφικής θεωρίας.
Αν ο θάνατος είναι απλώς ένα τεχνικό πρόβλημα …τότε και η ζωή υποβαθμίζεται σε τεχνικό ζήτημα. Πέρα από την ουτοπικής προσδοκίας αυτού του αφηγήματος, επιδιώκεται η αποδοχή της μη μοναδικότητας της ανθρώπινης υπόστασης και η μετατροπή του ανθρώπου σε «προϊόν».
Στον αντίποδα αυτής της θεώρησης υπάρχουν σημαντικές προσωπικότητες που υποστηρίζουν ότι η συνείδηση δεν μπορεί να γίνει κτήμα της μηχανής και μας δείχνουν τα όρια της λεγόμενης γενικής τεχνητής νοημοσύνης. O Roger Penrose*** που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2020 για το θεώρημα των (Spacetime Singularity Theorem), είναι πολέμιος της λεγόμενης Strong AI ή Artificial General Intelligence (AGI), η οποία σαφώς διαχωρίζεται από την εφαρμοσμένη ή ειδική τεχνητή νοημοσύνη Artificial Narrow Intelligence (ANI).
Η απόπειρα της θεοποίησης της Strong AI θυμίζει τις εποχές κατά τις οποίες οι τότε τεχνολογικές εξελίξεις – το ψήσιμο του χώματος, η δημιουργία πλίνθων (τούβλων) και η σύνδεσή τους με άσφαλτο (πίσσα)- οδήγησαν τον άνθρωπο στην απώλεια του μέτρου, καλλιεργώντας την πεποίθηση ότι μπορεί να φτάσει τον ουρανό με την δημιουργία ενός τεχνολογικού έργου, του πύργου της Βαβέλ, εγχειρήματος που σήμερα λειτουργεί ως το σύμβολο της ανθρώπινης ματαιοδοξίας.
¾
Το μέλλον του ανθρώπου είναι εντελώς απρόβλεπτο και δεν καθορίζεται από επιβαλλόμενους στόχους. Αλλά και «…το παρελθόν είναι εντελώς απρόβλεπτο»,*** όπως αναφέρει η Γαλλίδα ιστορικός Laure Murat. Πολλές ιστορικές αυθεντίες και ιδεολογίες που σήμερα θεωρούμε αδιαμφισβήτητες και έχουν καθορίσει το παρόν του σύγχρονου ανθρώπου, στο μέλλον θα δούμε να κλονίζονται.
Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει παραδοθεί σε αυτή την κουλτούρα που τον φθείρει σε επίπεδο ύπαρξης. Είναι γεμάτος τραύματα ορατά και αόρατα. Είναι επιτακτική η ανάγκη μιας μορφής αληθινής ίασης, μιας εσωτερικής μεταμόρφωσης.
Ο πολιτισμός μας μοιάζει να ζητά βοήθεια.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ
* ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΥΤΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ
ΟΡΙΣΜΟΣ Κατασκοπευτικός καπιταλισμός (ο).
1. Νέα οικονομική τάξη η οποία αξιώνει δικαιώματα επί της ανθρώπινης εμπειρίας και τη μεταχειρίζεται ως ανέξοδη πρώτη ύλη στο πλαίσιο υπόγειων εμπορικών τακτικών εξόρυξης δεδομένων, διαμόρφωσης προγνωστικών και πωλήσεων
2. Παρασιτική οικονομική φιλοσοφία σύμφωνα με την οποία η παραγωγή αγαθών και η παροχή υπηρεσιών είναι στοιχεία δομικά ενταγμένα σε μια νέα ολοκληρωτική αρχιτεκτονική συμπεριφορικής τροποποίησης
3. Ανεξέλεγκτη μετάλλαξη του καπιταλισμού η οποία διακρίνεται από πρωτοφανή στην ανθρώπινη ιστορία συσσώρευση πλούτου, γνώσης και εξουσίας
4. Το θεμέλιο πλαίσιο λειτουργίας της κατασκοπευτικής οικονομίας
5. Πρακτική τόσο απειλητική για την ανθρώπινη φύση τον 21ο αιώνα όσο ήταν και ο βιομηχανικός καπιταλισμός για το φυσικό περιβάλλον τον 19ο και τον 20ό αιώνα
6. Η απαρχή μιας νέας εργαλειοθηρικής μορφής εξουσίας η οποία επισκιάζει την κοινωνία και εγκαινιάζει ένα καινοφανές εχθρικό τοπίο για τη δημοκρατική αγορά
7. Κίνημα το οποίο στοχεύει στην επιβολή μιας νέας καθολικής τάξης που θα διέπεται από απόλυτη βεβαιότητα,
8. Απαλλοτρίωση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων η οποία περιγράφεται ιδανικά ως πραξικόπημα εκ των άνω: μια ανατροπή της λαϊκής κυριαρχίας.
ΣΟΣΑΝΑ ΖΟΥΜΠΟΦ, Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΥΤΙΚΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ
Ο αγώνας για ένα ανθρώπινο μέλλον στο μεταίχμιο της Νέας Εξουσίας, 2020, εκδ. Καστανιώτη, σελ 13, (Καθηγήτριας της σχολής διοίκησης επιχειρήσεων του παν. Χάρβαρντ)
4/4
**Ο Γιουβάλ Νόα Χαράρι στο Homo Deus (εκδ. Αλεξάνδρεια, 2017, σ. 31).
***Ρότζερ Πένρουζ, «Ο νέος αυτοκράτορας» (μετάφραση Β. Νικολαΐδου, εκδόσεις Γκοβόστη1990)
****Γαλλίδα ιστορικός Λόρ Μιρά, καθηγήτρια Γαλλικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA), Ποιος ακυρώνει τι; 2022, εκδ. ΠΟΛΙΣ, σελ. 43.
THE CULTURE OF FALLING KILLS
An anti-post-humanist view
The works in the exhibition constitute an artistic enquiry around war, not as a solely historical or political event but also as a manifestation of violence as a phenomenon of man's inner aberration.
These allegorical creations, which allude to decorative porcelain objects, attempt a photographic rendering of an anatomy of the psychology of humans who, mainly at moments of fear, resort to violence or even killing in order to prevail, to survive, to vanquish, to win, to justify, to succeed. These are the ego's traits and aims which emerge in humans, in a distorted form, every time they are overwhelmed by a loss of the meaning of existence.
Tin soldiers, children's dolls, shop-window mannequins, the crocodile of Lacoste, toy guns, sheep and Barbie dolls—as selected items of mass culture—but also first-aid kits or military medication boxes built between 1950 and 1980 (and many of them presumably used in wars) make up the vocabulary of my visual idiom; each of these carries semantic connotations which expand as the items are sculpturally reworked. Symbols of violence, of innocence, of the tangible and the intangible, of truth and falsehood.
The way they are put together suggests a war where the vanquished is the easy-to-manage person whose fragile youthful innocence did not evolve into conscience but turned into passivity through a system which distorted him in exchange for convenience and sham happiness.
In our time, the power system—surveillance capitalism, as it is aptly called by Shoshana Zuboff— "…claims human experience".1
Subjugation to the feudal system in Europe and beyond was never forgotten. In the current age power has changed form and is imposed through the manipulation of mass media and mass culture, which it tries to turn into its new weapons.
War is no longer waged with shots alone; it is waged through data, surveillance systems and algorithmic decisions that determine man's course just as much as a gun pointed at a face.
Our contemporary civilisation, as it increasingly forfeits the values on which it was original founded, has uncritically adopted everything that promises false hopes.
Today's post-humanist philosophy promises some enticing and scientifically plausible answers to human problems as long as technology becomes part of the self, i.e. provided that man and machine are integrated.
The attempt now is for man to turn from creator of the machine to a component. Technology, which emerged as an extension of human creativity, now gradually becomes the new dominant mechanism—not just in practical terms but existentially, too. The body, the mind and our will are beginning to function in line with external norms.
"…Death is a technical problem that we can and should solve", writes Yuval Noah Harari, the contemporary exponent of post-humanist philosophical theory, in Homo Deus.2
If death is a mere technical problem, life is also degraded into a technical problem. Aside from the utopian expectations behind this narrative, the attempt is to refute the uniqueness of human nature and turn man into a "commodity".
At the other end of this approach there are major figures who claim that conscience can never be possessed by machines, and thus they demonstrate the limits of what is called Artificial General Intelligence. Roger Penrose,3 the 2020 Nobel Laureate in Physics for his Spacetime Singularity Theorem, opposes what is known as Strong AI or Artificial General Intelligence (AGI), which is clearly distinguished from the specialised or applied kind of Artificial Narrow Intelligence (ANI).
The tendency to deify Strong AI reminds us of the time when the then-latest technological achievements—baking earth into bricks and joining them with tar—led to a loss of the sense of measure and promoted the conviction that man could reach the sky with the aid of a technological project, the Tower of Babel—a venture which has since remained as a symbol of human vanity.
The future of humankind is entirely unpredictable and not subject to any planned objectives. Yet "…the past is [also] entirely unpredictable", according to French historian Laure Murat;4 many of the historical aphorisms and ideologies which are now seen as incontestable and have determined the present of contemporary humans may well be refuted in the future.
Contemporary humans have surrendered to this culture that wears them down on an existential level. They are full of traumas, visible or invisible. There is a dire need for some form of true healing, for an inner transformation.
Our civilisation seems to be calling out for help.
PANAGIOTIS LAMBRINIDIS
1. "Sur-veil-lance Cap-i-tal-ism, n. (1) . A new economic order that claims human experience as free raw material for hidden commercial practices of extraction, prediction, and sales; (2) . A parasitic economic logic in which the production of goods and services is subordinated to a new global architecture of behavioral modification; (3) . A rogue mutation of capitalism marked by concentrations of wealth, knowledge, and power unprecedented in human history; (4) . The foundational framework of a surveillance economy; (5) . As significant a threat to human nature in the twenty-first century as industrial capitalism was to the natural world in the nineteenth and twentieth; (6) . The origin of a new instrumentarian power that asserts dominance over society and presents startling challenges to market democracy; (7) . A movement that aims to impose a new collective order based on total certainty; (
. An expropriation of critical human rights that is best understood as a coup from above: an overthrow of the people’s sovereignty." In Shoshana Zuboff, The Age of Surveillance Capitalism; The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power,
https://www.eecis.udel.edu/.../The-Age-Of-Surveillance... - retrieved on 13.01.2026. Zuboff is a professor emerita at Harvard Business School.
2. Yuval Noah Harari, Homo Deus: A Brief History of Tomorrow, London: Random House, 2016.
3. Roger Penrose, The Emperor's New Mind, Oxford: Oxford University Press, 1989.
4. Laure Murat, Qui annule quoi? sur la cancel culture, Paris: Seuil, 2022. Murat is a French historian and professor of French Culture at UCLA.
6 Akadimias str, 10671 Athens, Greece
