- Ράνια Μπουμπουρή
Η Κατερίνα Καρόγιαννη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Αποφοίτησε από το Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Μιλάει αγγλικά, ιταλικά και ισπανικά, και εργάζεται ως διορθώτρια/επιμελήτρια βιβλίων, κυρίως παιδικών. Ασχολείται, επίσης, με τη συγγραφή βιβλίων για παιδιά. Από τις Εκδόσεις Susaeta κυκλοφορούν τα βιβλία της: Όλα μισά, Οι 12 θεοί του Ολύμπου… και ακόμη ένας, Οι 12 άθλοι του Ηρακλή, Θησέας, ο ήρωας της Αθήνας, Οι περιπέτειες του Οδυσσέα, Τρωικός Πόλεμος, 1821 – Η Επανάσταση και οι Ήρωες, Ο Αϊ-Βασίλης τα έκανε θάλασσα και Με τα χέρια μου μπορώ, το οποίο μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
Πόσα χρόνια εργάζεστε στον εκδοτικό χώρο και ποια διαδρομή σάς οδήγησε στο παιδικό βιβλίο;
Μόλις συνειδητοποίησα ότι κλείνω κοντά 22 χρόνια στις εκδόσεις. Αν και ασχολήθηκα αρκετά και με λογοτεχνία ενηλίκων, γρήγορα κατάλαβα ότι με τραβούσε περισσότερο το παιδικό βιβλίο, ίσως γιατί μου έδινε το «άλλοθι» μιας παρατεταμένης παιδικότητας. Πολλοί πιστεύουν ότι πρόκειται για ένα εύκολο είδος ‒δεν ξέρω γιατί αντιμετωπίζουν τους μικρούς αναγνώστες ως ήσσονος σημασίας‒, αλλά θα ήθελα να τους διαβεβαιώσω ότι κάνουν τεράστιο λάθος. Η ευθύνη που νιώθουμε όσοι ασχολούμαστε με το παιδικό βιβλίο δεν συγκρίνεται. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι για τα παιδιά δεν είναι τίποτε αυτονόητο.
Στην περίπτωσή σας, η ματιά της επιμελήτριας εκδόσεων επηρεάζει την προσέγγιση της συγγραφέα; Και η ματιά της μητέρας;
Δεν θα έλεγα ότι την επηρεάζει, τουλάχιστον στην ουσία της. Με διευκολύνει, όμως, να αποφεύγω συγγραφικές κακοτοπιές. Με λίγα λόγια, το τελικό μου κείμενο, αυτό που παραδίδω, είναι όσο γίνεται πιο «ξεσκονισμένο». Όσο για τη ματιά της μητέρας, φαντάζομαι πως, υποσυνείδητα έστω, με επηρεάζει στο γράψιμο, όμως όσοι γράφουμε δεν χρειάζεται να φέρουμε συγκεκριμένες ιδιότητες, μπορούμε κάλλιστα να τις εφεύρουμε ή να τις φανταστούμε.
Στο νέο σας βιβλίο, Με τα χέρια μου μπορώ, με μετρημένες λέξεις παρουσιάζετε αμέτρητες θετικές δράσεις και αποτυπώματα που μπορούμε να αφήσουμε σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Πώς το εμπνευστήκατε;
Πριν από λίγα χρόνια, άκουσα μια δασκάλα να επιπλήττει ένα νήπιο τονίζοντάς του ότι με τα χέρια μας δεν χτυπάμε. Εκείνη τη στιγμή σκέφτηκα ότι θα ήταν ωραίο να εξηγήσει κάποιος σε αυτό το πιτσιρίκι πόσο και πόσα όμορφα πράγματα μπορούμε να κάνουμε με τα χέρια μας, αντί απλώς να το κατσαδιάσει. Δεν ήθελα όμως να μείνω στα προφανή, για παράδειγμα, «με τα χέρια μου μπορώ να γράψω, να ζωγραφίσω» και ούτω καθεξής. Θέλησα να το πάω ένα βήμα παραπέρα, να δώσω μια άλλη διάσταση στα χέρια, πιο αλληγορική αλλά, ιδωμένη από το πρίσμα των προσώπων του βιβλίου, αληθινή συγχρόνως.
Συνήθως, γινόμαστε καλύτεροι μόνο όταν συνδεόμαστε με τους κατάλληλους ανθρώπους, ακόμη και στις πιο αντίξοες συνθήκες.
Αντιμετωπίσατε κάποια ιδιαίτερη δυσκολία στην προσέγγιση του θέματος;
Στην προσέγγιση δεν δυσκολεύτηκα διόλου, διότι μου ήταν ξεκάθαρο από την αρχή πού ήθελα να φτάσω. Η σημαντικότερη δυσκολία ήταν όταν έφτασε η ώρα της «μεγάλης θυσίας», όπου χρειάστηκε να μειώσω σχεδόν στο μισό τις προτάσεις μου. Εκεί υπερίσχυσε η κύρια ιδιότητά μου, αυτή της επιμελήτριας.
Με τα χέρια μου μπορώ… να διαβάσω (γραφή Braille), μπορώ… να μιλήσω (στη νοηματική). Πιστεύω ότι οι δύο αυτές σελίδες θα προσφέρουν ένα πολύ ευχάριστο ξάφνιασμα στα παιδιά. Εσείς θυμάστε ένα αντίστοιχο ξάφνιασμα από κάποιο βιβλίο, όταν ήσασταν μικρή;
Δεν μπορώ να ξέρω αν θα είναι ξάφνιασμα, θα χαρώ όμως αν γίνουν αφετηρία για συζήτηση. Δεν σας κρύβω ότι είχα την επιθυμία στο βιβλίο να υπάρχει και η γραφή Braille, όμως δεν στάθηκε εφικτό για πρακτικούς λόγους. Όταν ήμουν μικρή, τα παιδικά βιβλία δεν ξεχώριζαν πολύ από των ενηλίκων, οπότε το ξάφνιασμα ερχόταν κάθε φορά που μέσα στις πολλές και πυκνογραμμένες σελίδες τους υπήρχε έστω και ένα σκίτσο.
Η εικονογράφηση της Ντανιέλας Σταματιάδη από τη μια πατά γερά στα παιδικά βιώματα, από την άλλη δίνει μια απρόσμενη διάσταση στις λέξεις (σηκώνω, εξερευνώ, σκαρφαλώνω, ταξιδεύω…). Πώς ήταν η συνεργασία σας;
Και εδώ, όπως και στο προηγούμενο βιβλίο μου, συνέβη κάτι μαγικό. Με την Ντανιέλα, όπως και με τον Αχιλλέα Ραζή στο Όλα μισά, δεν έχουμε γνωριστεί από κοντά, κι όμως απέδωσε έξοχα τις ιδέες μου. Η αλήθεια είναι ότι, μαζί με το κείμενο, είχα σημειώσει και προτάσεις για την εικονογράφηση, χωρίς να είναι δεσμευτικές ‒ περισσότερο για να εξηγήσω αυτό που είχα στο κεφάλι μου. Ο τρόπος που τις αποτύπωσε είναι βαθιά συγκινητικός. Έπιασε απολύτως το νόημα όσων ήθελα να πω, ισορροπώντας ανάμεσα στην κυριολεξία και τη μεταφορά.

Στο βιβλίο σας, το μωρό των πρώτων σελίδων γίνεται παιδί, μετά νεαρό άτομο, ενήλικο και, τέλος, ηλικιωμένο. Θα λέγατε ότι, παράλληλα, όλα αυτά που «με τα χέρια του μπορεί» εξελίσσονται με κάποιον τρόπο ή ήταν εξίσου σημαντικά εξαρχής;
Το τι είναι σημαντικό για τον καθένα μας διαφέρει, και αυτό είναι που θα προσπαθήσει να εξελίξει στη διάρκεια της ζωής του, αν φυσικά τον ενδιαφέρει να εξελιχθεί. Έτσι λοιπόν και στο βιβλίο, όλα αυτά που μπορούμε να κάνουμε με τα χέρια μας, αυτά που εγώ προτάσσω ως σημαντικά, εξελίσσονται. Πολλά από αυτά, όμως, «απαιτούν» και την κατάλληλη παρέα, διότι, συνήθως, γινόμαστε καλύτεροι μόνο όταν συνδεόμαστε με τους κατάλληλους ανθρώπους, ακόμη και στις πιο αντίξοες συνθήκες.
Θεωρώ ότι υπάρχει ένα νήμα που συνδέει το προηγούμενο βιβλίο σας, Όλα μισά, με το νέο σας βιβλίο: η θετική ματιά στον κόσμο και στο μέλλον. Πώς μπορούμε να εμφυσήσουμε αισιοδοξία στα παιδιά, όταν γύρω μας ξεσπούν πόλεμοι και τόσα δεινά;
Έλα ντε, πώς; Ίσως πείθοντάς τα ότι είναι στ’ αλήθεια στο χέρι τους να αλλάξουν τον κόσμο. «Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης». Τετριμμένο και ανέφικτο έως ουτοπικό; Μπορεί. Λένε, όμως, ότι η ουτοπία είναι αυτό που μας κάνει να προχωράμε, κι εγώ το πιστεύω ακράδαντα.
Πώς μπορούμε ως γονείς να καλλιεργήσουμε τη φιλαναγνωσία στα παιδιά μας;
Διαβάζοντας πρώτα εμείς, δίνοντας το παράδειγμα. Τα παιδιά μάς παρατηρούν ακόμη κι όταν εμείς νομίζουμε ότι δεν μας βλέπουν. Καλό είναι να υπάρχουν βιβλία σκορπισμένα μέσα στο σπίτι, να έρχεται το παιδί σε επαφή με το βιβλίο ως αντικείμενο. Είναι βέβαιο ότι, κάποια στιγμή, μόνο του ή μαζί με τους γονείς/φροντιστές του, θα θελήσει να το ξεφυλλίσει. Κι έπειτα, η σύνδεση που επιτυγχάνεται ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς μέσω της ανάγνωσης κάνει θαύματα. Η επίσκεψη σε βιβλιοπωλεία ή δανειστικές βιβλιοθήκες ‒όπου υπάρχουν‒ είναι μια άλλη ωραία πρακτική. Ακόμη και το να έχουμε μαζί μας βιβλία στο πάρκο ή στη βόλτα βοηθάει, γιατί δείχνει ότι αντιμετωπίζουμε το βιβλίο ως φίλο, ως συντροφιά.
Τέλος, πώς βλέπετε το εκδοτικό τοπίο στη χώρα μας ως προς το παιδικό βιβλίο; Σας ανησυχεί η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης;
Η Πολιτεία είναι διακριτικά ‒ή και όχι‒ απούσα, όπως άλλωστε σε ό,τι αφορά τον πολιτισμό, και αυτό μόνο τυχαίο δεν είναι. Δείτε, για παράδειγμα, τα βιβλία που έστειλαν πρόσφατα στα νηπιαγωγεία της χώρας, δήθεν για προώθηση της φιλαναγνωσίας. Ουρλιάζουν έλλειψη λογικής, μα κυρίως έλλειψη αισθητικής. Οι προσπάθειες που γίνονται είναι μεμονωμένες και, συχνά, στοχεύουν μόνο στο φαίνεσθαι. Να, αυτές τις μέρες έλαβε χώρα το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας στην Αθήνα, με το παιδικό βιβλίο να απουσιάζει. Η εξήγηση που δόθηκε («η πρώτη διοργάνωση εστιάζει στο ενήλικο κοινό») ακούγεται τουλάχιστον φαιδρή. Από την άλλη, δεν μπορώ να μη σχολιάσω ότι, τα τελευταία χρόνια, η παραγωγή των παιδικών βιβλίων είναι τεράστια, συχνά όμως άνευ λόγου. Έχουν μπει στον χορό και οι αυτοεκδόσεις και έχει χαθεί λίγο η μπάλα. Πολλά αξιόλογα βιβλία μένουν κρυμμένα στον σωρό, δεν γίνεται να τα μεταβολίσει όλα το ελληνικό κοινό. Επιπλέον, επικρατεί ένα αδέξιο star system που, προσωπικά, με κάνει να χαμογελώ. Προσθέστε στα παραπάνω και έναν ιδιότυπο «μεσσιανισμό», με τους συγγραφείς-life coaches, που έχουν βήμα παντού. Όσο για την τεχνητή νοημοσύνη, αυτό που με προβληματίζει, τουλάχιστον αναφορικά με το παιδικό βιβλίο, είναι ότι στοχεύει σε μη εκπαιδευμένους αναγνώστες, άρα και πιο δεκτικούς στο περιεχόμενο και την αισθητική της. Μεταξύ μας, όμως, περισσότερο από την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης με ανησυχεί η αλματώδης έξαρση της ανθρώπινης απάθειας και ανοησίας.
Με τα χέρια μου μπορώ
Κατερίνα Καρόγιαννη
εικονογράφηση: Ντανιέλα Σταματιάδη
Susaeta
64 σελ.
ISBN 978-618-224-481-4
Τιμή €12,00
Η Ράνια Μπουμπουρή είναι δημοσιογράφος, επιμελήτρια εκδόσεων, μεταφράστρια και συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας.
https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/26381-katerina-karogianni-sunenteuxi-stin-rania-mpoumpouri
https://diastixo.gr/