Θανάσης Διαμαντόπουλος: «Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως πλαστουργός ιστορίας»

 

 Λεύκη Σαραντινού

 

  

Μία άλλη οπτική του μεγάλου πολιτικού άνδρα του εικοστού αιώνα, του Ελευθερίου Βενιζέλου, διαφορετική από τις μέχρι τώρα εγκωμιαστικές θεάσεις του, στις οποίες μας έχουν συνηθίσει οι περισσότεροι ιστορικοί, μας προσφέρει το βιβλίο του πολιτικού επιστήμονα, καθηγητή και συγγραφέα Θανάση Διαμαντόπουλου Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως πλαστουργός ιστορίας: Ο άνθρωπος, ο θρύλος, το πολιτικό αποτύπωμα, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη.

Ο Διαμαντόπουλος έχει ασχοληθεί πολλάκις στα πονήματά του με την ταραγμένη ελληνική ιστορία των αρχών του εικοστού αιώνα, αλλά και με τις προσωπικότητες που σημάδεψαν την Ελλάδα, όπως ο «Μέγας Κρης», ο εκ Χανίων Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο Κρητικός πολιτικός γεννήθηκε το 1864, απεβίωσε το 1936 και στη διάρκεια του ταραχώδους βίου του κατόρθωσε να καθορίσει τη μοίρα μιας ολόκληρης χώρας.

Η μεγάλη προσφορά του Βενιζέλου στην Ελλάδα είναι, το δίχως άλλο, η επέκταση των συνόρων του ελληνικού κράτους, ο εκσυγχρονισμός των θεσμών, η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, αλλά και η στροφή του έθνους μας προς τη Δύση. Ο Διαμαντόπουλος, όμως, ενώ αναφέρει τα παραπάνω στο βιβλίο του, δεν περιορίζεται σε αυτά. Αντιθέτως, επικεντρώνεται στην έκθεση άγνωστων, εν πολλοίς, πτυχών της αντιφατικής προσωπικότητας, αλλά και επιλήψιμων πράξεων του μεγάλου ανδρός, οι οποίες στοίχισαν ουκ ολίγα εν τέλει στη χώρα μας.

Κάποιοι θεώρησαν πως το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί την απομυθοποίηση του μεγάλου αυτού πολιτικού, ο ίδιος ο συγγραφέας όμως δεν αποδέχεται τον ρόλο του «απομυθοποιητή» του Βενιζέλου. Απεναντίας, δίχως να υποτιμά τα θετικά σημεία της διακυβέρνησής του, αποσκοπεί στην αποκατάσταση της αλήθειας για τα πεπραγμένα του και στην παράθεση νέων στοιχείων σχετικά με αυτά, στοιχείων που, για διάφορους λόγους, είτε αποσιωπήθηκαν από τους εγκωμιαστές του, είτε παραχώθηκαν κατά λάθος στο «χρονοντούλαπο της Ιστορίας».

Ορισμένοι πιστεύουν ότι ο Βενιζέλος ίσως να «προφυλάχθηκε» επαρκώς από την ήδη υπάρχουσα βιβλιογραφία και ιστοριογραφία. Γιατί όμως συνέβη αυτό; Ιδού τι μας λέει ο Διαμαντόπουλος στην εισαγωγή του βιβλίου του:

Δίχως να υποτιμά τα θετικά σημεία της διακυβέρνησής του, αποσκοπεί στην αποκατάσταση της αλήθειας για τα πεπραγμένα του και στην παράθεση νέων στοιχείων σχετικά με αυτά.

Ίσως βέβαια η προφύλαξη του Βενιζέλου από την ιστοριογραφία να υπήρξε τόση επειδή το ιστορικό/συλλογικό υποσυνείδητο των λαών έχει ανάγκη μεγάλων ανδρών και εκ των πολιτικών πρωταγωνιστών εκείνης της τραγικής/συγκλονιστικής/επικής περιόδου, η οποία σχεδόν δημιούργησε –εδαφικά τουλάχιστον– τη σύγχρονη Ελλάδα, ουδείς άλλος θα μπορούσε ακόμη και να διανοηθεί πως θα ήταν ικανός να διεκδικήσει και να υποστηρίξει αυτόν τον χαρακτηρισμό. Και συνεχίζει: Πάντως, η «προστασία» αυτή δεν περιορίστηκε στη δημόσια δράση του μεγάλου Κρητός, αλλά επεκτάθηκε και σε πολλές πτυχές της ιδιωτικής του ζωής.

Πόσοι από εμάς γνωρίζουν, για παράδειγμα, ότι ο Βενιζέλος υπήρξε μέγας ναρκισσιστής ως προσωπικότητα; Όλοι ξέρουν για το περίφημο Ιδιώνυμο, που νομιμοποίησε τις διώξεις κατά των κομμουνιστών στη διάρκεια της τελευταίας πρωθυπουργικής θητείας του, αλλά πόσοι γνωρίζουν για τις απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, καθηγητών πανεπιστημίου και τις διώξεις των αντιφρονούντων στις οποίες προέβη ως «αντίποινα» για τα Νοεμβριανά, όταν πήρε την εξουσία κατά τη διάρκεια του Εθνικού Διχασμού;

Οπωσδήποτε, τέτοιες θεωρήσεις στην ιστορία είναι απαραίτητες, αφού συμπληρώνουν τις γνώσεις μας και προσφέρουν νέες οπτικές για τα ήδη χιλιοειπωμένα, πολλές φορές, γεγονότα. Ο συγγραφέας, όμως, αναφέρει και άγνωστες δράσεις του Βενιζέλου που υπήρξαν ευεργετικές για τη χώρα μας, όπως για παράδειγμα την επιτυχημένη ακύρωση του Πρωτοκόλλου Πολίτη-Καλφώφ, το οποίο υπογράφτηκε το 1927 και, αν ίσχυε, τελικά θα έδινε δικαιώματα παρεμβάσεων της Βουλγαρίας στα εσωτερικά της Ελλάδας, αφού αναγνώριζε τη βουλγαρική μειονότητα των σλαβόφωνων της Φλώρινας.

Ο συγγραφέας εκθέτει διεξοδικά τα κίνητρα και τους σκοπούς του σχετικά με τη συγγραφή του εν λόγω πονήματος στην εισαγωγή του. Εν συνεχεία, εξετάζει το έργο του Βενιζέλου κατά τη διάρκεια όλων των περιόδων που αυτός ηγείτο του κράτους. Και δεν διστάζει να γίνει αρκετά επικριτικός προς τον μεγάλο πολιτικό άνδρα με την αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Βέβαια, σπεύδει να διευκρινίσει:

Ο συγγραφέας του πονήματος αυτού δεν διανοείται να αμφισβητήσει την ιδιοφυΐα τού –κάποτε– «Επαναστάτη του Θέρισου». Ούτε το μεγαλείο – μαζί με την τραγικότητα της στάσης του σε κάποιες στιγμές. Ούτε το εθνωφελές πολλών εκ των επιλογών του, κυρίως του ότι επί των ημερών του οριστικοποιήθηκε το αγκυροβόλημα της χώρας μας στη Δύση. Ούτε βέβαια την οιονεί αισθητική υπεροχή του έναντι όλων των συγχρόνων του.

Από την περίοδο της ανορθωτικής πρώτης πρωθυπουργίας του, μέχρι την ταραγμένη περίοδο του Εθνικού Διχασμού, της Μικρασιατικής Καταστροφής, της τελευταίας πρωθυπουργίας του και των αποτυχημένων στρατιωτικών πραξικοπημάτων του, ο Διαμαντόπουλος μας προσφέρει μία αναλυτική, συμπληρωματική και ανατρεπτική, πολλές φορές, νέα βιογραφία του Χανιώτη πολιτικού, που αξίζει να κοσμήσει τη βιβλιοθήκη κάθε λάτρη της Ιστορίας και μελετητή της.

 

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ως πλαστουργός ιστορίας
Ο άνθρωπος, ο θρύλος, το πολιτικό αποτύπωμα
Θανάσης Διαμαντόπουλος
Εκδόσεις Πατάκη
544 σελ.
ISBN 978-618-07-0882-0
Τιμή €18,81

Λεύκη Σαραντινού ιστορικός και συγγραφέας

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25397-benizelos-plastourgos-istorias

https://diastixo.gr/ 

Rene Karabash: «Ορκισμένη»

 

Αλεξία Βλάρα

 

  

Το μυθιστόρημα Ορκισμένη της Ρενέ Καραμπάς έρχεται να ρίξει φως σε μια σκοτεινή, συχνά αποσιωπημένη πτυχή της βαλκανικής ιστορίας: τις λεγόμενες «ορκισμένες παρθένες», γυναίκες που αρνήθηκαν τη θηλυκή τους ταυτότητα για να επιβιώσουν σε ένα σύστημα θεμελιωδώς άδικο. Η συγγραφέας, μέσα από μια πολύ συγκινητική, πειραματική και βαθιά πολιτική αφήγηση, ξεδιπλώνει μια ιστορία εσωτερικής δύναμης, καταπιεσμένης ταυτότητας και μιας αγάπης που γεννιέται στο πιο ασφυκτικό πλαίσιο.

Η ηρωίδα της, που επιλέγει να γίνει «ορκισμένη» για να αναλάβει τον ρόλο του προστάτη της οικογένειάς της, εισέρχεται σε ένα τραγικά παράδοξο καθεστώς: αποχαιρετά τη γυναικεία της φύση, αποποιείται τη σεξουαλική της ελευθερία και ακολουθεί τους κανόνες ενός άγραφου αλλά πανίσχυρου νόμου, του Κανούν. Δεν πρόκειται όμως για μια απλή μεταμφίεση ή έναν κοινωνικό συμβιβασμό, αλλά για μια υπαρξιακή μεταμόρφωση που θέτει σε κίνδυνο την ίδια της την ψυχή.

Η Καραμπάς γράφει με τόλμη και λυρικότητα. Δεν χαρίζεται στην ωραιοποίηση, ούτε πέφτει στην παγίδα της καταγγελτικής αφήγησης. Επιλέγει μια αφήγηση που πλέκεται σχεδόν σαν ύμνος, σκληρός, συγκρατημένος, γεμάτος σιωπές, για την αγάπη, τη μοναξιά και τον εγκλωβισμό. Χρησιμοποιώντας σπαράγματα εσωτερικού μονολόγου, ποιητικά τοπία και έναν ρυθμό που θυμίζει προφορική παράδοση, χτίζει έναν κόσμο τόσο κοντινό, μα συνάμα τόσο ξεχασμένο από τη σύγχρονη συλλογική μας συνείδηση.

Ακόμα και στις πιο συντηρητικές γωνιές του κόσμου, η ανθρώπινη ανάγκη για αγάπη και ελευθερία δεν σιωπά. Μπορεί να ορκίζεται σιωπή, αλλά πάντα κάποια στιγμή βρίσκει τον τρόπο να ακουστεί.

Η θεματολογία της είναι απολύτως επίκαιρη. Σε μια εποχή που τα δικαιώματα φύλου και σεξουαλικής ταυτότητας βρίσκονται στο προσκήνιο, η Ορκισμένη  υπενθυμίζει πως η μάχη αυτή δεν είναι προνόμιο της Δύσης, ούτε υπόθεση των τελευταίων δεκαετιών. Είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη ανάγκη για επιβίωση, αναγνώριση και ελευθερία. Η ηρωίδα της δεν διεκδικεί μόνο μια θέση στον κόσμο, διεκδικεί την ίδια την ύπαρξή της.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η αντίστιξη ανάμεσα στον άτεγκτο, σχεδόν αρχαιοπρεπή χαρακτήρα του Κανούν και την εσωτερική ρευστότητα της ταυτότητας της πρωταγωνίστριας. Το γεγονός ότι η κοινωνία αποδέχεται, υπό όρους, αυτή τη «μετάβαση» φύλου, αρκεί να τη συνοδεύει ο όρκος της παρθενίας, απογυμνώνει το φύλο από κάθε έννοια αυθεντικότητας και το μετατρέπει σε μια συμβατική μάσκα κοινωνικής επιβίωσης.

Η Καραμπάς, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο φύλο και την ταυτότητα. Στον καμβά της ιστορίας της συνυφαίνονται ζητήματα οικογενειακού καθήκοντος, προσωπικής θυσίας, ερωτικής επιθυμίας και φυλετικής τιμής. Η γλώσσα της είναι εξαιρετικά προσεγμένη, με εικονοποιία υψηλής αισθητικής και συναισθηματικό βάθος. Ο λόγος της δεν είναι ρητορικός ούτε διανοουμενίστικος· είναι ειλικρινής, συχνά ψιθυριστός, γεμάτος μελαγχολία αλλά και αγωνία.

Η Ορκισμένη  είναι ένα μυθιστόρημα που ακουμπά τον αναγνώστη βαθιά, όχι μόνο γιατί μιλά για μια πραγματικότητα φρικτά οικεία σε πολλές γυναίκες, αλλά γιατί μιλά για την πάλη κάθε ανθρώπου να αγαπήσει και να αγαπηθεί, ενάντια σε κάθε μορφή καταστολής. Είναι επίσης ένα έργο που τιμά τη λογοτεχνική παράδοση των Βαλκανίων, αλλά ταυτόχρονα τολμά να συνομιλήσει με τη σύγχρονη κουίρ σκέψη και τη φεμινιστική θεωρία χωρίς διδακτισμούς.

Η ιστορία της «ορκισμένης» δεν είναι ένας εξωτισμός από τα ορεινά χωριά της Αλβανίας. Είναι μια ανθρώπινη τραγωδία που μετατρέπεται, μέσα από τη λογοτεχνία, σε ένα βαθύτατα πολιτικό και υπαρξιακό ερώτημα. Ποιο τίμημα είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε για να γίνουμε αποδεκτοί; Και μέχρι πότε θα απαιτείται από τις γυναίκες να αποποιούνται τον εαυτό τους, για να αποκτήσουν φωνή;

Το μυθιστόρημα της Ρενέ Καραμπάς είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα αναγνώσματα της χρονιάς, ένα έργο που αξίζει να διαβαστεί, να συζητηθεί και να μείνει. Γιατί ακόμα και στις πιο συντηρητικές γωνιές του κόσμου, η ανθρώπινη ανάγκη για αγάπη και ελευθερία δεν σιωπά. Μπορεί να ορκίζεται σιωπή, αλλά πάντα κάποια στιγμή βρίσκει τον τρόπο να ακουστεί.

Σημειωτέον ότι η συγγραφέας θα βρίσκεται στην Αθήνα για την παρουσίαση του βιβλίου της την Πέμπτη 23 Οκτωβρίου 2025, στις 19:00, στον Πολυχώρο Μεταίχμιο (Ιπποκράτους 118, Αθήνα). Στην εκδήλωση, η Ρενέ Καραμπάς θα συνομιλήσει με τη συγγραφέα Ρένα Λούνα, ενώ αποσπάσματα θα διαβάσει η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου.

 

Ορκισμένη
Rene Karabash
μετάφραση: Σπύρος Ν. Παππάς
Μεταίχμιο
184 σελ.
ISBN 978-618-03-4314-4
Τιμή €13,30

Αλεξία Βλάρα πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25395-rene-karabash-orkismeni

https://diastixo.gr/ 

«Γιατί σκοτώσανε τον Πάλμε» του Κυριάκου Χαραλαμπίδη

 

Κυριάκος Χαραλαμπίδης

 

  

Η ΓΑΖΑ ΜΟΝΗ

Εξηγητές καταβοούν απαύστως
τα πάθη και τον θάνατο και την ταφή.
Το φως αναλαμβάνει τις ευθύνες του.

Και διεσχίσθη ο ουρανός και σφόδρα
το πολυκάντηλο ελυπήθη.

Πέντε φορές η γη επνίγη στο αίμα της.
Πέντε φορές το χώμα και νερό
στο όνομα της Εύας και του μήλου.
Πέντε φορές ο Αδάμ εφθόνησε το θαύμα.
Πέντε φορές στο ρεύμα
της απ’ εδώ μεριάς του χρόνου

τ’ αγγέλου το φτερό

(ξεκόβοντας από νεκρούς
που σκάβουν με τα νύχια τους
να βρουν τους ζωντανούς)

δεν παρευρίσκεται.

(2025)   

 

ΓΙΑΤΙ ΣΚΟΤΩΣΑΝΕ ΤΟΝ ΠΑΛΜΕ  

Γιατί σκοτώσανε τον Πάλμε
δεν θα το μάθουμε ποτέ.
Ίσως γιατί να ξέρουμε δεν πρέπει
πως τέτοιος θάνατος είν’ απαραίτητος
για να κυλούν τ’ αυτοκίνητα, να φτερουγάν τα πουλιά,
ν’ ανοίγουν οι Τράπεζες και τα Δημοτικά Σχολειά,
να πετάμε σκουπίδια, να κάνουμε τον έρωτά μας,
να παθιαζόμαστε, να τραγουδάμε,
να οργιζόμαστε και να γελάμε.

Γιατί σκοτώσανε τον Πάλμε
το ξέρουν μόνο τα παιδιά.
Το ξέρει και η φλόγα
με τον δικό της ίσκιο τρεμοπαίζοντας
σιμά στου δράκου την ουρά.

Γιατί σκοτώσανε τον Πάλμε
το ξέρει το μικρό σκουλήκι,
ο μέρμηγκας, η πεταλούδα,
ο άγγελος με το σπασμένο του φτερό.
Το ξέρουν ετοιμόγεννες γυναίκες –
μανάδες που ξεπροβοδούν τα τέκνα τους
σ’ αθέμιτους αστερισμούς.
Το ξέρουν ασυλλόγιστες νεροποντές.
τα μεθυσμένα αστροπελέκια,
τα εξελκώματα της ευγενείας
και τα κυκλώματα της αφθονίας.
Πολιτικοί με το φράκο τους,
τη γύμνια τους φορώντας
επάνω από τη μάζα της ψυχής.

Και για να μη μακρηγορώ
και με το λόγο μου αμαρτάνω,
καταλήγω στο μικρό μου επιμύθιο.
Ιδού γιατί σκοτώσανε τον Πάλμε:
Ίσως γιατί –αυτός– να ξέρουμε δεν πρέπει
ποιο λίθο μετακύλησε στο μούχρωμα.

(1998) 

[ Σ.τ.Π.: Το ποίημα αναφέρεται στον επιφανή σοσιαλδημοκράτη πολιτικό, πρώην πρωθυπουργό της Σουηδίας, Σβεν Ούλοφ Γιοαχίμ Πάλμε· δολοφονήθηκε στη Στοκχόλμη το 1986. Γράφτηκε στη Στοκχόλμη και απαγγέλθηκε στο Medelhavsmuseet, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την ανακήρυξη της πόλης ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 1998. Δημοσιεύεται εδώ σε τελική γραφή. ]

 

Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης γεννήθηκε στην Κύπρο το 1940. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, παρακολούθησε μαθήματα θεάτρου στη Δραματική Σχολή Εθνικού Θεάτρου στην Αθήνα και ειδικεύτηκε σε θέματα ραδιοφωνίας στη Βαυαρική Ραδιοφωνία του Μονάχου. Εργάστηκε αρχικά ως φιλόλογος και για τριάντα χρόνια στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, απ’ όπου αφυπηρέτησε ως Διευθυντής Ραδιοφώνου. Εξέδωσε δεκαέξι ποιητικές συλλογές (οι πρώτες δεκατρείς κυκλοφορούν σε συγκεντρωτικό τόμο από τις Εκδόσεις Ίκαρος), τρεις τόμους δοκιμίων και ύμνους του Ρωμανού του Μελωδού. Έλαβε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης της Κύπρου και το αντίστοιχο της Ελλάδας, το βραβείο του Αναγνώστη και της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας, το Διεθνές Έπαθλο Καβάφη, το Βραβείο Κώστα και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, το Αριστείο Γραμμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι επίτιμος διδάκτωρ των Πανεπιστημίων Αθηνών, Θεσσαλονίκης, Αιγαίου και Κύπρου, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και ιδρυτικό μέλος της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών. Είκοσι δύο μεταφράσεις βιβλίων του κυκλοφορούν σε δώδεκα γλώσσες. 

https://diastixo.gr/logotexnikakeimena/poihsh/25403-giati-skotosane-tou-palme

https://diastixo.gr/ 

«Εις μνήμην Στέλιου Μαγγανιά (1948-2010)» του Θεόδωρου Π. Ζαφειρίου

 

 Θεόδωρος Π. Ζαφειρίου 

Ο στενός μου φίλος και ποιητής Στέλιος Μαγγανιάς γεννήθηκε στην Αθήνα στις 27 Νοεμβρίου 1948. Στη λήξη του Εμφυλίου ήταν ενός έτους. Στην κήρυξη της Δικτατορίας, το 1967, 19. Εγώ τον γνώρισα στα 24 του, στα δικά μου 20, την εποχή που δεν προοιώνιζε ακόμη την πτώση της χούντας, το 1972. Λίγο αργότερα πήρε το τρένο για την Κατερίνη. Εκεί τον επισκέφτηκα μια βροχερή ημέρα του 1973. Ήταν έφεδρος ανθυπολοχαγός. Εγώ δεν είχα πάει ακόμα φαντάρος. Αυτό συνέβη τον Ιανουάριο του 1976. Εκείνος τότε ήταν ένας αξιωματικός της Ποίησης. Εγώ απλός στρατιώτης της.

Θα διακινδύνευε κανείς μια ποιητική σύγκριση οποιουδήποτε σύγχρονου ποιητή, Έλληνα ή ξένου, αδιάφορο, με τον Ρεμπό; Δεν θα θεωρείτο ανίερη για εκείνους που τοποθετούν την ποίηση δίπλα στα εικονίσματα ή αγάλματα αγίων, ακόμα και σε απαγορευμένες να απεικονιστούν ιερές μορφές; Παράδοξη, παράλογη ή ανεπίτρεπτη για όσους ο λογοτεχνικός Κανόνας θεσμοθετείται αποκλειστικά και μόνο από τα κριτήρια, που θέτουν τα ίδια τα κείμενα, απομονωμένα από τη ζωή και τον βίο του δημιουργού τους. Ανόητη για το ανεξήγητο φαινόμενο του ποιητή Μιας εποχής στην κόλαση  και των Εκλάμψεων, ο οποίος σιώπησε στα είκοσί του χρόνια.

Θυμάμαι τον Στέλιο, πριν ακόμη εκδώσει τη μοναδική συλλογή του, Πάνω απ’ την πόλη (Κέδρος, 1977), σκεπτικό έως μελαγχολίας και ζήλιας για τον Ρεμπό, αναποφάσιστο να φέρει στο φως της δημοσιότητας ό,τι στο εκθαμβωτικό σκοτάδι των μπαρ του Κολωνακίου και των Εξαρχείων ζούσε και αποτύπωνε, ακόμη και σε πακέτα τσιγάρων, όπως ο Καρούζος, δοσμένος κι εκείνος ολοκληρωτικά στην ίδια μέθη του κοκτέιλ πνεύματος και οινοπνεύματος. Αυτή η τελευταία σύγκριση φαίνεται ίσως πιο θεμιτή, αλλά ο Στέλιος Μαγγανιάς έπληττε τόσο από την εκδοτική γραφειοκρατία, που απαιτούσε εξάλλου και πρωινό ξύπνημα, ώστε μετά το πρώτο βιβλίο σταμάτησε να ασχολείται με το τύπωμα (και αποτύπωμα) της φωνής του:

ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ

Γράφω δυο λέξεις για να περνάει η ώρα μου.
Δεν έκδωσα ποτέ μου. Πολύ τεμπέλης άλλωστε,
τυπογραφεία, δοκίμια, διορθώσεις, τυπογραφικά κλπ.
Τουρτουρίζω στην Κατερίνη
μια και τούτος ο χειμώνας στάθηκε αφύσικα βαρύς.
Να σκεφτείς περνούνε δυο και τρεις μέρες
χωρίς να κουνηθώ απ’ το κρεβάτι…
Όμως όταν έρθει το καλοκαίρι,
βάζω ένα πιο φανταχτερό ρούχο
και κατεβαίνω, σχεδόν έφηβος, στην πρωτεύουσα.

 

Αμέλησε ακόμα και το βιοποριστικό επάγγελμά του, τη δικηγορία. Δεν σιώπησε, ωστόσο, όπως ο Ρεμπό. Υποψιάζομαι μόνο ότι αρνήθηκε τη δόξα στηριγμένη σε ένα έργο υπολειπόμενο του μοναδικού Γάλλου ποιητή. Δεν αρνήθηκε όμως τη ζωή, όπως ο άλλος μεγάλος Έλληνας ποιητής Καρυωτάκης. Αντίθετα, τη ρούφηξε κυριολεκτικά μέχρι το πρόωρο, με τα μεμψίμοιρα μέτρα των πολλών ανθρώπων, τέλος στις 10 Ιανουαρίου 2010. Χωρίς ωστόσο να αποφύγει κι εκείνων, των πολλών ανθρώπων, την κηδεία.

Ο ποιητικός αποχαιρετισμός του Στέλιου Μαγγανιά δεν πρέπει πάντως να εξαντληθεί στη μεταθανάτια ζωή του μοναδικού του βιβλίου. Γνωρίζω ότι υπάρχει ανέκδοτο έργο και η διασωθείσα ύπαρξή του μαρτυρεί ή, τουλάχιστον, δεν αρνείται την εικαζόμενη έστω πρόθεση του ποιητή να το δημοσιεύσει. Ευχής έργο θα ήταν, λοιπόν, και η έκδοσή του στο αμέσως προσεχές μέλλον.

Ο Στέλιος Μαγγανιάς έγραφε σε ελεύθερο (ή ελευθερωμένο) στίχο. Η ποίησή του δεν στηρίζεται στα παραδοσιακά μέτρα, δεν εκβιάζει ομοιοκαταληξίες, αλλά η αισθητική της αντικατοπτρίζει τη δωρικότητα του τρόπου ομιλίας του ποιητή. Τα δικά του ποιητικά μέτρα συλλαβίζουν τον ίδιο ζυγισμένο λόγο του στις κοινωνικές και προσωπικές του συναναστροφές. Το ποιητικό του ύφος δεν έχει νοθευτεί από καμιά πεποιημένη τεχνική. Είναι το ίδιο το ύφος του ανθρώπου. Ο Μαγγανιάς είναι ένας γνήσιος ποιητής, όσο ο Καρυωτάκης. Έγραψε ποίηση ταυτισμένη με τη ζωή του. Η καβαφική επιρροή, που ιχνηλατείται σε ορισμένα ποιήματά του, δεν νοθεύει, αλλά γονιμοποιεί το δικό του ταλέντο. Η ποίηση του Μαγγανιά πηγάζει από τα δικά του μετεμφυλιακά βιώματα, την ενσυναίσθηση με τους ηττημένους, αλλά και παραπλανημένους ανθρώπους μιας ουτοπίας, από την οποία άλλοι βγαίνουν ενδίδοντας στον πολιτικό και κοινωνικό κυνισμό και άλλοι εγκλωβισμένοι στην υπαρξιακή αγωνία. Η απαισιοδοξία των ανθρώπων της δεύτερης κατηγορίας είναι αναπόφευκτη. Είναι οι σύντροφοι του Μαγγανιά, που πάλεψαν, που αρρώστησαν, που εγκατέλειψαν, που γέρασαν ήδη στα νιάτα τους και έρχονται με ήρεμη, σιγανή, μελετημένη φωνή στις στροφές κάθε ποιήματός του, πέρα από τα ξεπερασμένα σχήματα, που έχασαν την πρωτοτυπία, ξέπεσαν στο τετριμμένο, την πλήξη, την αδιαφορία. Αυτά, που πολέμησε ο Στέλιος Μαγγανιάς, εν πλήρει συνειδήσει και τελικά εις βάρος του βιολογικού εαυτού του. Στην πραγματικότητα, όμως, είχε πολύ πριν από τον βιολογικό του θάνατο εγκατασταθεί και παρατηρούσε τον καρυωτακικό Πόνο των ανθρώπων και των πραγμάτων με τη στωικότητα του φεγγαριού. Αυτή, που τόσο εύστοχα, νομίζω, απεικονίζεται και στο εξώφυλλο του βιβλίου του.

Ο ποιητικός αποχαιρετισμός του δεν πρέπει να εξαντληθεί στη μεταθανάτια ζωή του μοναδικού του βιβλίου.

Ξανάνοιξα το βιβλίο του Στέλιου δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατό του, σαράντα οκτώ από την έκδοσή του, πενήντα τρία τουλάχιστον από τη γραφή των ποιημάτων. Έτσι, ξανασυνάντησα τον φίλο μου, που έζησα από το 1972 μέχρι το 2010. Τριάντα οκτώ χρόνια, αν και όχι συναπτά.

Δικτατορία: Είναι η εποχή του «Τραίνου για την Κατερίνη». Της «Κατάστασης Πολιορκίας» του Μίκη Θεοδωράκη και της Μαρίνας (Ρένας Χατζηδάκη). Μεταπολίτευση. Η φιλία με τον Μάνο Χατζιδάκι, τα ξενύχτια στον «Μαγεμένο Αυλό» με τον Χατζιδάκι δίκην Σωκράτη παρέα με τους νεαρούς μαθητές του. Μια νύχτα του 1977. Ο Μαγγανιάς 29 ετών. Εγώ 25. Πιωμένοι και οι δύο. Ο Χατζιδάκις 52, νηφάλιος, να διηγείται με χιούμορ περιστατικά από τον κύκλο των καλλιτεχνών, που συνεργαζόταν. Ένας από αυτούς υπήρξε και ο Στέλιος Μαγγανιάς, ως νομικός σύμβουλος στην αλησμόνητη εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος υπό τη Διεύθυνση του Μάνου Χατζιδάκι.

Μπορεί ένα μοναδικό ποιητικό βιβλίο να υποστηρίξει την ιδιότητα του ποιητή; Νομίζω ναι, υπό δύο (διαζευκτικώς) προϋποθέσεις. Είτε είναι ο Ρεμπό. Είτε η υπόλοιπη ζωή του είναι η βιωματική συνέχεια της ίδιας υψηλής ποιότητας με την καταγεγραμμένη ποίησή του. Ποίηση σαν το σπάνιο αλκοόλ, που κατανάλωσε ο Στέλιος μέχρι τελευταίας ρανίδος, ωστόσο εξακολουθεί και σήμερα, και στο μέλλον, πιστεύω, να αναβλύζει. Κάποτε, και να ξεχειλίζει.

Κι οι πετρωμένες «Μνήμες» του, σαν τα σεφερικά αγάλματα (να) σε κυνηγούν, πώς δεν το βλέπεις; Μ’ αυτά τα λόγια του Σεφέρη, έστω και ως καθυστερημένο μότο, ας δούμε το ποίημά του:

ΜΝΗΜΕΣ

Καλύτερα έτσι. Δίχως λέξη. Με κρατημένη την αναπνοή,
Τα χέρια ακίνητα, ριγμένα κάθιδρα στις τσέπες.
Με την ψυχή ασάλευτη, σταματημένη, έναν πόντο
από το λαρύγγι.
Να ροβολούν τριγύρω σύννεφα
σε κάτι κρύες ακρογιαλιές και πεθαμένες,
Να φεύγουν γρήγορα με σηκωμένους τους γιακάδες
ξένοι και αδιάφοροι διαβάτες,
σε δρόμους που δε βγάζουν πουθενά.
Καλύτερα έτσι.

Και συ να στέκεις τρέμοντας
στη ρίζα εκείνου του βουνού, που ανεξήγητα
κάποιο φθινόπωρο, άρχισε να καπνίζει δίχως τέλος.
Να στέκεις έτσι, δίχως δάκρυ,
με καρφωμένη τη ματιά, σ’ ένα σημείο της χαράδρας
δύο βήματα, σ’ ένα σημείο του γκρεμού
μετέωρος, αμφισβητώντας τον ήλιο και τη μέρα.

https://diastixo.gr/epikaira/apopseis/25407-eis-mnimin-steliou-maggania

https://diastixo.gr/ 

Βαγγέλης Γαληνός: συνέντευξη στην Ιωάννα Ασσάνη

 

 Ιωάννα Ασσάνη

 

 

Ο Βαγγέλης Γαληνός υπήρξε μαθητής του Κώστα Λούστα. Σπούδασε την τέχνη του ψηφιδωτού στην Ιταλία. Έχει συμμετάσχει σε 102 ομαδικές και έχει πραγματοποιήσει έως σήμερα 53 ατομικές εκθέσεις, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του φιλοξενούνται στο Μουσείο Βορρέ στην Αθήνα, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη, καθώς και σε πολλές δημοτικές αίθουσες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Την Τετάρτη 15 Οκτωβρίου εγκαινιάστηκε στο Τελλόγλειο Ίδρυμα η αναδρομική έκθεσή του Μωσαϊκό αναζητήσεων: Ο κόσμος του Βαγγέλη Γαληνού, η οποία περιέχει ζωγραφικά, ψηφιδωτά και γλυπτά έργα του και θα διαρκέσει μέχρι και τις 30 Νοεμβρίου.

Μέχρι σήμερα, έχετε πραγματοποιήσει έναν μεγάλο αριθμό ατομικών εκθέσεων, μαζί με πληθώρα ομαδικών. Πώς αποφασίσατε να κάνετε τώρα μια τόσο μεγάλη ατομική έκθεση με αναδρομικό χαρακτήρα;

Μετά από πενήντα πέντε χρόνια επαγγελματικής μου ενασχόλησης με την τέχνη και το ψηφιδωτό, αποφάσισα να κάνω την πρώτη αναδρομική έκθεση για να δείξω στο φιλότεχνο κοινό το σύνολο της δουλειάς μου, καθώς και τις διαφορετικές διαδρομές που κατά καιρούς ακολούθησα. Άλλη προσέγγιση αποκτάει κάποιος φιλότεχνος βλέποντας μια ατομική έκθεση ενός εικαστικού και άλλη όταν δει μια αναδρομική του ίδιου. Στην πρώτη περίπτωση βλέπουμε το μέρος, στη δεύτερη βλέπουμε το όλον. Δεν θέλησα να υπηρετήσω μόνο ένα ρεύμα της τέχνης, επειδή πιστεύω ότι η τέχνη λειτουργεί κι εξελίσσεται αενάως, όπως συμβαίνει και στη γλώσσα.

Καταγίνεστε με πολλά είδη τέχνης. Σε αυτά παρατηρούμε μια ιδιαίτερη μνεία στο ζήτημα της τεχνικής. Είτε πρόκειται για γλυπτά, επιτοίχιες κατασκευές ή ζωγραφικά έργα, η ψηφιδογραφία και η τεχνική του κολάζ φαίνεται να παίζουν κυρίαρχο ρόλο σε αυτά. Μιλήστε μας λίγο για την προτίμηση/αγάπη σας στο υλικό.

Όταν έγραφα το πρώτο μου βιβλίο, Ψηφιδωτό παραδοσιακό και σύγχρονο (εκδ. Διόσκουροι, 1984), μέσα από τις πάμπολλες αναζητήσεις των πηγών που έψαχνα για να εμπλουτίσω το βιβλίο μου, ανακάλυψα ένα έργο του Θεοτοκόπουλου δημιουργημένο το 1572, το οποίο βρίσκεται στην αίθουσα του Ηρακλή, στο ανάκτορο των Φαρνέζε, στην Καπραρόλα. Ήταν ένα σιντριβάνι, στο οποίο είχε ενσωματώσει στοιχεία των τριών σχολών: ζωγραφικής, γλυπτικής και ψηφιδωτού! Την ίδια στιγμή, ένιωσα να ανοίγεται μπροστά μου μια νέα ατραπός που θα με οδηγούσε με σιγουριά σε ένα ξέφωτο, όπου θα συναντούσα το χέρσο έδαφος για να χαράξω τα δικά μου ίχνη. Από εκείνη την εποχή ξεκίνησα να παλεύω με τα διάφορα υλικά, μέχρι να τα τιθασεύσω κατά το πώς τα ήθελα. Έτσι, με τη βοήθεια των υλικών, στα οποία είχα εντρυφήσει, δημιούργησα μια νέα πρόταση/άποψη στον βωμό της τέχνης, όπως μου είχαν τότε επισημάνει και οι μεγάλοι μου δάσκαλοι: ο καθηγητής της Νεότερης Τέχνης Χρύσανθος Χρήστου, ο χαράκτης Τάσσος και ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος.

Η μόνη διαδρομή είναι το διάβασμα, διότι χωρίς αυτό η απολυταρχία –που πήρε τα πάνω της, με αρχηγό τον Τραμπ– μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έναν νέο Μεσαίωνα.

Τι είναι αυτό που σας κινεί να δημιουργήσετε ένα καλλιτεχνικό έργο; Από τι εμπνέεστε;

Από παιδί είχα τη «διαστροφή» να διαλύω τα αντικείμενα που με ενδιέφεραν – όπως κάνουν τα περισσότερα παιδιά, που διαλύουν το αυτοκινητάκι τους για να ανακαλύψουν τα μυστικά που κρύβει μέσα του. Αυτή η προσωπική μου ενασχόληση με έφερε κοντά στον κόσμο της ανακάλυψης: μου έμαθε να υπακούω στην προσήλωση κι αυτή, με τη σειρά της, μου έδειξε τον δρόμο για το πώς να γεννοβολήσει κάποιος μια ιδέα. Από τα μικράτα μου, λοιπόν, είχα μάθει να παράγω ιδέες με μεγάλη ευκολία. Υπάρχουν πολλοί ικανοί συνάδελφοι, από την άλλη, οι οποίοι μπορούν να αντιγράφουν ένα αντικείμενο ή ένα καλλιτέχνημα με φοβερή πιστότητα, ώστε ακόμα και οι ειδικοί να δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν το πλαστό από το αυθεντικό έργο. Ο δρόμος της αντιγραφής, έτσι κι αλλιώς, είναι ένα αρχικό και υποχρεωτικό πέρασμα, όπως συμβαίνει και με το μάθημα του σχεδίου. Το ζητούμενο, όμως, για μένα είναι η έμπνευση και όχι η αντιγραφή – εκτός αν επρόκειτο για ανάγκη επιβίωσης. Κατά συνέπεια, είχα μια ευκολία στην έμπνευση, αφού εκείνη ήταν που με επισκεπτόταν χωρίς καν να την έχω καλέσει!

Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, απέναντι από τη ΧΑΝΘ, υπάρχει ένα δικό σας γλυπτό από ψηφίδες και τσιμέντο, το οποίο τιτλοφορείται Τα βήματα του Μακεδόνα [βλ. εικαστικό, φωτογραφία 1]. Πείτε μας για τη θεματική του και πώς αυτή συνδέεται με την ιστορία της πόλης;

Το 1982, με την ευκαιρία των 2.300 ετών της πόλης, έκανα πρόταση στον Δήμο Θεσσαλονίκης να δημιουργήσω ένα υπαίθριο πτυχωτό έργο που να αγκαλιάζει όλη την πορεία της πόλης – πολιτική, πολιτιστική και θρησκευτική. Για να εντάξω την επιτροπή στο σκεπτικό μου, είχα κατασκευάσει τότε ένα πρότυπο δείγμα, μια πτυχωτή ανάπτυξη, η οποία βρίσκεται σήμερα στην πινακοθήκη της Ε.Μ.Σ. Θεσσαλονίκης. Το γλυπτό το ονόμασα Τα βήματα του Μακεδόνα και αναπτύσσεται σε τρεις όψεις: στην αριστερή παρουσιάζω τον εκχριστιανισμό της πόλης και την πορεία του Μ. Αλέξανδρου (Αίγυπτο έως Ινδίες), στη δεξιά την εργατομάνα Θεσσαλονίκη, ενώ στην κεντρική όψη εξελίσσεται το πάντρεμα των δύο. Έτσι ο θεατής αντικρίζει ένα ενιαίο έργο, του οποίου το θέμα εκτυλίσσεται καθώς κινείται από τη μια πλευρά στην άλλη. Η επιτροπή τότε αποτελούνταν από τον δήμαρχο Μιχάλη Παπαδόπουλο, τον αρχιτέκτονα Παπαγιάννη και τον ζωγράφο Κώστα Λαχά. Το έργο εγκρίθηκε, όμως για κακή μου τύχη ο δήμαρχος πέθανε! Τα τότε κόμματα με πίεζαν ξεχωριστά, το καθένα, ώστε τα εγκαίνια να γίνουν από το δικό τους κόμμα. Έτσι, προτίμησα να πληρωθώ μόνο για την αξία των ψηφίδων και να δωρίσω το γλυπτό στον Δήμο. Ο Νίκος Μπακόλας το είχε χαρακτηρίσει τότε «το στολίδι της πόλης».

Μέσα από ποια διαδρομή θεωρείτε ότι μπορεί σήμερα ένας καλλιτέχνης να επηρεάσει, ή όχι, το κοινωνικό σύνολο;

Η τέχνη δεν δίνει συνταγές και λύσεις, θέτει μόνο προβληματισμούς. Από εκεί και πέρα, «συν Αθηνά και χείρα κίνει». Με άλλα λόγια, η μόνη διαδρομή είναι το διάβασμα, διότι χωρίς αυτό η απολυταρχία –που πήρε τα πάνω της, με αρχηγό τον Τραμπ– μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έναν νέο Μεσαίωνα.

Πόσο εύκολο είναι στην εποχή μας να είναι κανείς καλλιτέχνης και τι χρειάζεται για να γίνει καλός;

Την τέχνη την αποκτάς ανασκουμπώνοντας τα μανίκια σου, αν βέβαια πρώτιστα η θεά Τέχνη καταφέρει να σε κατακτήσει… Από εκεί και πέρα, αρχίζει ο έρωτας: ο πιστός ερωτευμένος βγαίνει κερδισμένος, ενώ ο ερωτύλος κάποια στιγμή θα γίνει μια πεταμένη λεμονόκουπα χωρίς ζουμί και όψη. Εννοείται ότι το συνεχές διάβασμα, η ηθελημένη απομόνωση, η αταραξία ψυχής και η ζωή –το «λάθε βιώσας» του Επίκουρου– είναι απαραίτητα· αν όλα αυτά δεν σε συνεπάρουν, τότε η τέχνη δεν φταίει σε τίποτα που σε εγκατέλειψε στο πρώτο έλος, όταν σε είδε να κρυφοκοιτάζεις τη φάτσα σου με ύφος φουσκωμένου βάτραχου!

Η Τέχνη δεν είναι απλώς ένας τρόπος έκφρασης, αλλά μια πολυδιάστατη διαπαιδαγώγηση χαρακτήρων – ένα μεγάλο σχολείο της ζωής.

Πώς θα συστήνατε την Τέχνη στα νέα παιδιά σήμερα; Μπορεί να είναι ένα σημαντικό σχολείο για τη ζωή ή απλώς μια έκφραση χωρίς ιδιαίτερο νόημα;
Καταρχήν ο γονιός είναι ο πρώτος δάσκαλος στο παιδί του – αρκεί να είναι παρών και όχι «παρών απών». Ο δεύτερος δάσκαλος είναι εκείνος ο μαγικός κρίκος που θα μπολιάσει το παιδί με τη ζωή και τη φύση: μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που διδάσκει (φτάνει να έχει επιλέξει την αγάπη για τη δουλειά του και να την κάνει λειτούργημα), μπορεί όμως να είναι και η Τέχνη. Η Τέχνη δεν είναι απλώς ένας τρόπος έκφρασης, αλλά μια πολυδιάστατη διαπαιδαγώγηση χαρακτήρων – ένα μεγάλο σχολείο της ζωής. Όλα αυτά είναι απαραίτητα για το μικρό παιδί. Χωρίς αυτούς τους δείκτες, η ζωή του θα μετατραπεί σίγουρα σε μαγκανοπήγαδο, παλεύοντας για το τίποτα, δίχως πυξίδα, χωρίς μπούσουλα…

Πώς βλέπετε το μέλλον της καλλιτεχνίας στην Ελλάδα;

Όσο τα κράτη αδιαφορούν για τη μόρφωση των παιδιών τους και αρκούνται στο να πιστεύουν πως εκείνα θα βρουν τον δρόμο μόνα τους, κάνουν μια τρύπα στο νερό! Έτσι κι εδώ, ακολουθούν την πεπατημένη συνταγή κάποιου γνωστού υπουργού Οικονομικών και τη θεωρία ενός καθηγητή πανεπιστημίου, ο οποίος υποστήριζε με στόμφο μεσσία: «Αφήστε την αγορά ήσυχη, αυτορρυθμίζεται μόνη της…». Σε τι, λοιπόν, να φταίει η φουκαριάρα η Τέχνη και πώς να αναπτυχθεί ο πολιτισμός μας, όταν οι κρατούντες επιδιώκουν να έχουν έναν λαό αγράμματο, απολίτιστο και εξαρτημένο; Το μόνο που μας μένει είναι να ευχηθούμε, κάποιοι στο μέλλον να καταφέρουν τελικά το ανέλπιστο.

Έργα: 1. «Τα βήματα του Μακεδόνα», 2. «Ήθελε Αγάπη και Ισότητα», 3. «Ειρηνόταυρος»

Ιωάννα Ασσάνη εικαστικός.

https://diastixo.gr/allestexnes/eikastika/25402-baggelis-galhnos

https://diastixo.gr/ 

Greek-American actress Despina Mirou Starring at the opera Prometheus bound by Panagiotis Karousos

 

The Club for UNESCO of Piraeus and Islands presents 

Opera Prometheus bound by Aeschylus

Music and libretto by Panagiotis Karousos

 Megaron - Athens Concert Hall

The performance is dedicated to World Greek Language Day

Goddess Hera

the international actress

Despina Mirou

Starring:

PROMETHEUS:

Vasilis Dimitrakakis, bass

IO: Irini Konsta, soprano

OCEANID:

Rea Voudouri, soprano

OCEAN-HERMES:

Thanasis Lianos, tenor

Participating actors:

Goddess Hera: Despina Mirou

Amphitrite: Tissa Vasilaki

Hephaestus: Kostas Venetsanos

Kratos: Giorgos Probonas

Musical direction: Harry Giann, piano

Rehearsal coordination: Rhea Voudouri

Stage director: Irini Konsta

Artistic director: Panagiotis Carousos

Thursday, May 7, 2026 | 8:00 PM - Free admission

Music Library of Greece "Lilian Voudouri"

of The Friends of Music Society at the Athens Concert Hall

Greetings: Ioannis Maronitis, President of the Club for UNESCO of Piraeus and Islands

8η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

 

8η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

Ο Όμιλος για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων διοργανώνει την ετήσια μεγάλη εκδήλωση αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας. Σημαντικές προσωπικότητες έχουν προσκληθεί προκειμένου να τιμηθεί η Γυναίκα στον σύγχρονο κόσμο και η προσφορά της καθεμίας στον εκάστοτε χώρο.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την

Παρασκευή 20 Μαρτίου 2026 και ώρα 7:00 μ. μ.

στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, Αίθουσα «Μελίνα Μερκούρη».

Την έναρξη θα κηρύξει ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ομίλων και Συλλόγων για την UNESCO και Πρόεδρος του Ομίλου για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων, Ιωάννης Μαρωνίτης και στη συνέχεια θα βραβευτούν σημαντικές κυρίες από διάφορους χώρους, όπου η καθεμία έχει ξεχωρίσει στο δικό της.

Μουσικό Πρόγραμμα από:

τη χορωδία Eλληνογαλλικής Σχολής Jeanne d' Arc, μαέστρος Δημήτρης Μούσουρας και

τη μικτή χορωδία LA FA MI LiA, μαέστρος Ρόζη Μαστροσάββα