Ανδρέας Μποννάτος: «Σκοτεινή Ντίβα» (τρίτομο έργο)

 

Αλεξία Βλάρα 

Το τρίτομο έργο του Ανδρέα Μποννάτου Σκοτεινή Ντίβα: Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας αποτελεί μια τολμηρή και εκτενή κατάδυση στον κόσμο των ισχυρών, των μυστικών και των κρυφών διαδρομών της ιστορίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ζωή της Μαρίας Κάλλας, αλλά το βιβλίο επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό και διεθνές πλαίσιο, εξετάζοντας γεγονότα και πρόσωπα της Ελλάδας και του κόσμου του 20ού αιώνα, που παραδοσιακά θεωρούνταν αθέατα ή αμφιλεγόμενα. Ο Μποννάτος, γνωστός και έμπειρος δημοσιογράφος, συνδυάζει την ερευνητική δημοσιογραφία με αφηγηματική δύναμη, προσφέροντας μια εικόνα που ανατρέπει στερεότυπα και προκαλεί τον αναγνώστη να αναρωτηθεί για την αλήθεια των γεγονότων.

Παρουσιάζει γεγονότα, αλλά και σχέσεις, συγκρούσεις, οικονομικά συμφέροντα, πολιτικές ίντριγκες και προσωπικά μυστικά, δημιουργώντας μια πολυεπίπεδη αφήγηση.

Η ανάγνωση μεταφέρει τον αναγνώστη σε έναν κόσμο όπου η λάμψη του διεθνούς τζετ σετ συνυπάρχει με σκοτεινές συμφωνίες, ίντριγκες, μυστικά των κυβερνήσεων, συνωμοσίες και οικονομικές δοσοληψίες. Οι περιγραφές πολυτελών σπιτιών, ιδιωτικών λεσχών, γιοτ και κοσμοπολίτικων σαλονιών δημιουργούν μια έντονη αίσθηση πραγματικότητας, ενώ παράλληλα ο Μποννάτος αποκαλύπτει πτυχές της ζωής των ηρώων που συνήθως παραμένουν κρυφές. Η Κάλλας και ο Ωνάσης εμφανίζονται ως δημόσια πρόσωπα, αλλά και ως φορείς ενός κόσμου όπου τα προσωπικά πάθη, οι φιλοδοξίες και οι επιλογές τους συνδέονται με διεθνείς ισορροπίες και μυστικές συμφωνίες, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές διαστάσεις της εξουσίας και του χρήματος.

Η δύναμη του έργου έγκειται στην πυκνότητα των πληροφοριών και στην αίσθηση ότι ο αναγνώστης εξερευνά τα κρυφά «παράθυρα» της ιστορίας. Ο Μποννάτος παρουσιάζει γεγονότα, αλλά και σχέσεις, συγκρούσεις, οικονομικά συμφέροντα, πολιτικές ίντριγκες και προσωπικά μυστικά, δημιουργώντας μια πολυεπίπεδη αφήγηση. Επιπλέον, δεν διστάζει να θίξει αμφιλεγόμενα ζητήματα όπως η ομοφυλοφιλία σε εποχές κοινωνικής κατακραυγής, η χρήση ναρκωτικών και η διασύνδεση πολιτικής, χρήματος και διεθνών συμφερόντων, προσδίδοντας βάθος και ρεαλισμό στην ιστορία.

Λόγω της έκτασης και του τρίτομου χαρακτήρα του έργου, κάποια θέματα επαναλαμβάνονται σε ορισμένα σημεία, πράγμα φυσικό για μια αφήγηση τόσο μεγάλης κλίμακας. Η επανάληψη, ωστόσο, έχει νόημα και λειτουργεί ως μέσο υπενθύμισης και εμβάθυνσης των κρίσιμων γεγονότων, ώστε ο αναγνώστης να κατανοήσει καλύτερα τη συνολική εικόνα και να παρακολουθήσει την πολυπλοκότητα των χαρακτήρων και των σχέσεών τους. Οι τρεις τόμοι επιτρέπουν στον συγγραφέα να αναπτύξει λεπτομερώς τόσο το ιστορικό πλαίσιο όσο και τις προσωπικές ιστορίες, δημιουργώντας ένα πλούσιο αφηγηματικό υπόβαθρο, γεγονός που καθιστά το βιβλίο ταυτόχρονα προκλητικό και ελκυστικό. Η αμφισημία ανάμεσα στην τεκμηριωμένη έρευνα και τη λογοτεχνική αναδημιουργία δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να συμμετάσχει ενεργά στην αναζήτηση της αλήθειας και να αμφισβητήσει, να εξερευνήσει και να αναλύσει τα γεγονότα με δική του κρίση.

Η πολυπλοκότητα και η εκτεταμένη θεματολογία του έργου συνδέουν τις προσωπικές ιστορίες με ευρύτερες διεθνείς και ελληνικές πολιτικές εξελίξεις. Ο αναγνώστης πληροφορείται για τη ζωή των πρωταγωνιστών, τις ίντριγκες, τα οικονομικά συμφέροντα και τις μυστικές πλευρές της ιστορίας, αποκτώντας μια αίσθηση συμμετοχής στη διερεύνηση των γεγονότων. Η ένταση, η λεπτομέρεια και η ρεαλιστική προσέγγιση των χαρακτήρων διατηρούν το ενδιαφέρον ζωντανό, κάνοντας την ανάγνωση συναρπαστική και ταυτόχρονα ενημερωτική.

Συνολικά, η Σκοτεινή Ντίβα  είναι ένα έργο σαγηνευτικό και πολυδιάστατο. Η ανάγνωσή της προσφέρει στον αναγνώστη την ευκαιρία να βιώσει τον κόσμο πίσω από τα φώτα της δημοσιότητας, να εξερευνήσει τις σχέσεις εξουσίας και να κατανοήσει την πολυπλοκότητα της ιστορίας και των ανθρώπινων σχέσεων. Για όσους αγαπούν την έρευνα, την ιστορική αναζήτηση και τις σύνθετες ιστορίες ανθρώπων και εξουσίας, πρόκειται για ένα έργο που αξίζει την προσοχή και την ανάγνωση.

 

Σκοτεινή Ντίβα
Ιστορίες παγκόσμιας προδοσίας
Ανδρέας Μποννάτος
Εκδόσεις Τεύθις
ISBN SET: 978-618-87595-4-1
Τιμή €27,00 ο τόμος

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/kritikes/diafora/25644-skoteini-ntiba

https://diastixo.gr/ 

Tudor Dinu: «Τα λουτρά των Ρωμιών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες»

 

Ιόλη Βιγγοπούλου

 

  

Έχουμε ένα βιβλίο που στον πρωτότυπό του τίτλο είναι από μόνο του ελκυστικό: Λουτρά, χαμάμ, απολαύσεις. O συγγραφέας Τούντορ Ντίνου είναι ήδη γνωστός στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό από τις προηγούμενες πολύ πετυχημένες εκδόσεις του (πάλι στις εκδ. Πρώτη ύλη), πολυτιμότατες και για την ελληνική βιβλιογραφία: Οι Φαναριώτες στη Βλαχία και τη Μολδαβία, Μόδα και πολυτέλεια στη Βλαχία της Ελληνικής Επανάστασης και, φυσικά, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 στη Μολδαβία και τη Βλαχία. Ο τίτλος του έργου στην ελληνική έκδοση γίνεται ακόμα πιο ελκυστικός: Τα λουτρά των Ρωμιών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αλλά το περιεχόμενο είναι κάτι παραπάνω από αυτό, καιμε τον υπότιτλο: «Μια εικονογραφημένη ιστορία των λουτρών της Μολδοβλαχίας»ως τοπιο αντιπροσωπευτικό στοιχείο του περιεχομένου:

Το πρώτο κεφάλαιο: Από τις αρχαίες θέρμες στο οθωμανικό χαμάμ. Δηλαδή από τα λουτρά στην αρχαιότητα, τις ρωμαϊκές θέρμες και μετά, φυσικά, στα βυζαντινά βαλανεία και στα ισλαμικά χαμάμ. Μια εμπεριστατωμένη ιστορική αναδρομή, εμπλουτισμένη με παραλλαγές από οθωμανικές μικρογραφίες και φωτογραφίες σε αρχαιολογικές τοποθεσίες από τον ευρύτερο χώρο του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού (Νεμέα, Γόρτυνα, Σάρδεις, Καισαριανή). Τούτο το κεφάλαιο, λοιπόν, με ένα τόσο τεράστιο ιστορικά ξεδιπλούμενο θέμα δεν μπορεί να χωρέσει επιπλέον κάτι, κι έτσι δεν έχει σχολιασμό, υποσημειώσεις, παραπομπές, αλλά επιτρέπει εύγλωττα στον αναγνώστη να φτάσει χρονικά στην εποχή του βιβλίου.

Μπαίνουμε στο κατεξοχήν περιεχόμενο του έργου: Η γεωγραφία των οθωμανικών (καλύτερα) λουτρών στις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Εκτός λοιπόν από τα λουτρά της οθωμανικής εξουσίας, υπήρχαν και λουτρά στα ρουμανικά εδάφη που ίδρυσαν βογιάροι, αλλά και κάποιοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της οθωμανικής διοίκησης, Ρωμιοί άρχοντες στη Βλαχία. Έτσι, διαβάζουμε, ήδη στα 1633 ο μέγας ποστέλνικος Κωνσταντίνος Καντακουζηνός στο μεγαλοπρεπές παλάτι του (στο Filipesti de Targ), ερείπιο πια, είχε «υπέροχο μαρμαροστρωμένο λουτρό». Ένα μόνο χαμάμ σώζεται σήμερα στη Βλαχία. Έχουμε κάποια λουτρά σε μοναστηριακά συγκροτήματα, κάποια λουτρά στο Ιάσιο και κάποια ιδιωτικά λουτρά, όλα του 19ου αιώνα. Και εδώ πάλι η ικανότητα του συγγραφέα να μην αφήνει τίποτα ανεξιχνίαστο, παραδίδει την απίστευτη ιστορία του κάθε κτίσματος έχοντας ανασκαλέψει κυριολεκτικά τις πιθανές πηγές πληροφόρησης που έχουν μέχρι τώρα διασωθεί.

Αποτελεί μία αφορμή για να ξεδιπλωθούν στον αναγνώστη τάσεις, ροπές, συνήθειες, επιδείξεις, ανάγκες, εξελίξεις, έθιμα και κρυφές απολαύσεις. Εκπληκτικό ανάγνωσμα.

Ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, υπηρέτες λουτρών. Εισδύει και παραδίδει λεπτομέρειες λειτουργίας των λουτρών με αφηγηματικό λόγο που δεν είναι ποτέ κουραστικός. Συμβάσεις λειτουργίας, μισθώματα, προσλήψεις, κουρείς, λουτράρηδες, βαλανείς και άλλοι υπεύθυνοι για την εύρυθμη λειτουργία παίρνουν τη θέση τους στην αφήγηση. Η πένα του Τούντορ Ντίνου πάντοτε έχει τη δύναμη και την ικανότητα να συμπεριλαμβάνει τα παραθέματα από τις πηγές, να τα ενσωματώνει στον γραπτό του λόγο με τρόπο εύληπτο και εύρυθμο.

Ένα τουρκικό λουτρό στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Με αφορμή ένα ταπεινό λουτρό σε σχέση με τα λουτρά της οθωμανικής πρωτεύουσας, αρχίζει η περιγραφή εσωτερικών χώρων (υλικά, υποδαπέδιοι τρόποι θέρμανσης, γούρνες και άλλα).

Τα σύνεργα και η ιεροτελεστία του μπάνιου. Εδώ δεν υπάρχει αναγνώστης που να μην ξεσηκωθεί, θυμηθεί, αναπολήσει, πεθυμήσει: πεσκίρια, προσόψια, τουλπάνια, τσόκαρα, καθρέπτες, χτενάκια, αρώματα, σαπούνια, σαπουνοθήκες, σύνεργα απολέπισης, ξύστρες, τάσια… Όλα αυτά τα απαραίτητα για να ολοκληρωθεί η διαδικασία καθαρισμού και καλλωπισμού περιγράφονται με ολοζώντανο τρόπο. Και ο κάθε αναγνώστης θα συναντήσει κάποια ανάμνησή του ή κάποια κρυφή του επιθυμία.

Οι απολαύσεις μετά το μπάνιο. Ροδόνερα, μαξιλάρες, καφές, ζάρφια, σερμπέτια, καπνοσύριγγες, λουλάδες με πλούσια εικονογράφηση (πάντα λεπτομερώς σχολιασμένη) και με την επιμελημένη ανάλυση του συγγραφέα, παρασέρνουν στην επιθυμία μιας παρόμοιας τελετουργικής εμπειρίας.

Τα ευρωπαϊκά λουτρά πλέον στο Βουκουρέστι του 19ου αιώνα παρουσιάζονται αναλυτικά με πολλές πληροφορίες για τα κέρδη, τη λειτουργία τους, τα λουτροθεραπευτήρια ως οικογενειακές επιχειρήσεις σε μια πόλη που βάδιζε ολοταχώς στον εκδυτικισμό.

Το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου αναφέρεται στα Ταξίδια των Ρουμάνων στα λουτρά του εξωτερικού για θεραπευτικούς κυρίως σκοπούς. Κυρίως αυτά που πραγματοποιούσαν οι εύποροι κάτοικοι Βλαχίας στα μεγάλα ιαματικά κέντρα λουτρών της δυτικής Ευρώπης. Απίστευτες λεπτομέρειες για τον τρόπο θεραπευτικού παραθερισμού (βλέπετε, ο εναλλακτικός τουρισμός δεν είναι έμπνευση του καιρού μας). Πεζοπορίες, ορειβασίες, αναβάσεις, τυχερά παιγνίδια, διασκεδάσεις με ανεκδοτολογικά συμβάντα, τότε που οι βογιάροι σύχναζαν στις λουτρικές εγκαταστάσεις (στα λουτρά του Ηρακλή!) λίγο έξω από τη Mehadia (θέρετρο στα σύνορα με τη σημερινή Σερβία, νότια της Τιμισoάρα).

Μεταλλικά νερά. Ένα κεφάλαιο που πραγματεύεται ένα τόσο ειδικό θέμα, αλλά και τόσο ενδιαφέρον στο σύνολό του για την ιατρική χρήση των μεταλλικών νερών.

Τέλος, ένα κεφάλαιο για τα πρώτα Ιαματικά θέρετρα, πάντα στη Μολδοβλαχία, αναφέρεται στις εγκαταστάσεις και τη λειτουργία τους για λουτροθεραπείες, πάντα με λεπτομέρειες.

Και, τέλος, τα Παραρτήματα:οι χάρτες είναι πολύτιμοι για να τοποθετήσει ο αναγνώστης τις «δράσεις» του βιβλίου. Ο Κατάλογος με τα χαμάμ στη Βλαχία και Μολδοβλαχία θυμίζει ότι από τα 23 χαμάμ στις δύο περιοχές τα 6 ήταν στο Βουκουρέστι και τα 4 στο Ιάσιο· 5 από τα χαμάμ στο σύνολο είναι «ηγεμονικής αυλής» ή πλούσιων ιδιωτών και 4 από αυτά, μοναστηριακά. Έχουμε 16 πόλεις του εξωτερικού όπου στα ιαματικά λουτρά τους φιλοξενούνταν Ρουμάνοι και για τους πιο ειδικούς ο Κατάλογος των μεταλλικών νερών που κυκλοφορούσε στο εμπόριο ως το 1850, καθώς και ο Κατάλογος των πηγών μεταλλικού νερού που εντοπίστηκαν ως το 1850 και 4 ιαματικά λουτρά που αναπτύχθηκαν πριν από το 1850 στη Βλαχία και Μολδαβία.

Συνοψίζοντας: Είναι μια εμπεριστατωμένη μελέτη με την εξαιρετική γραφή του Τούντορ Ντίνου, ο οποίος παρεμβάλλει με απόλυτα πετυχημένο τρόπο μέσα στον αφηγηματικό του λόγο παραθέματα από τις πηγές. Ο συγγραφέας έχει εμβαθύνει και κατέχει πλήρως το θέμα για τα (ιαματικά, θεραπευτικά, ψυχαγωγικά) λουτρά στη Ρουμανία και στη δυτική Ευρώπη τον 19ο αιώνα, παρουσιάζει τα γνωστά έως τα μέσα του 19ου αιώνα μεταλλικά νερά, αξιολογεί τις μαρτυρίες, δεν φείδεται περιγραφών – μία κιβωτός πληροφοριών με αφορμή ελάχιστα κατάλοιπα οθωμανικών λουτρών στις παραδουνάβιες περιοχές. Αποτελεί μία αφορμή για να ξεδιπλωθούν στον αναγνώστη τάσεις, ροπές, συνήθειες, επιδείξεις, ανάγκες, εξελίξεις, έθιμα και κρυφές απολαύσεις. Εκπληκτικό ανάγνωσμα. Μία ακόμη προσεγμένη έκδοση από την «Πρώτη ύλη» λιτή, προσιτή, ευχάριστη. Αξίζει από κάθε άποψη.

[Η Ιόλη Βιγγοπούλου είναι Δρ Ιστορίας και ερευνήτρια.]

 

Τα λουτρά των Ρωμιών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες
Μια εικονογραφημένη ιστορία των λουτρών της Μολδοβλαχίας
Tudor Dinu
μετάφραση: Παύλος Βασιλειάδης
Πρώτη ύλη
325 σελ.
ISBN 978-618-5830-20-5
Τιμή €18,00

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25640-ta-loutra-ton-romion

https://diastixo.gr/ 

Friedrich Dürrenmatt: «Η Κοιλάδα της Αταξίας»

 

Ανθούλα Δανιήλ

 

 

Τον γερμανόφωνο Ελβετό συγγραφέα Φρίντριχ Ντίρενματ γνωρίσαμε στην Ελλάδα, όταν ανέβηκαν στο Εθνικό Θέατρο η Επίσκεψη της Γηραιάς Κυρίας με την Κατίνα Παξινού στον ρόλο, το 1961, ή οι Φυσικοί το 1963, με πρωταγωνιστές τους: Μινωτή, Παξινού, Χατζηαργύρη, Καλλέργη, Μορίδη, Ζερβό και άλλους γνωστούς και αγαπημένους καλλιτέχνες. Βεβαίως, τα έργα ανέβηκαν και σε άλλα θέατρα και πάντα με επιτυχία για την επικαιρότητα των θεμάτων τους.

Η Κοιλάδα της Αταξίας, κύκνειο άσμα του, κυκλοφόρησε το 1989, έναν χρόνο πριν από τον θάνατό του, από τον εκδοτικό οίκο Diogenes στη Ζυρίχη. Από μια άποψη, είναι ένα βιβλίο το οποίο γεννήθηκε από τα άλλα βιβλία του, κάτι σαν τελικός απολογισμός, όπου ο αναγνώστης θα βρει τι απασχόλησε τον συγγραφέα σε όλη τη ζωή του. Γιος Διαμαρτυρόμενου ιερέα, με σπουδές στη θεολογία και φιλοσοφία, επόμενο ήταν να τον απασχολήσουν και οι δύο επιστήμες, καθώς και η πολιτική, η κριτική, το οργανωμένο έγκλημα, που είδε μέσα από τον μεγεθυντικό φακό της ειρωνείας, της σάτιρας, του παράλογου, της μεταφυσικής και των αντιφάσεων.

Η Πελαγία Τσινάρη στο εμπεριστατωμένο Επίμετρο του βιβλίου, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ροές σε μετάφραση του Βασίλη Πατέρα, βάζει τα πράγματα στη θέση τους με την ευκαιρία του κυρίως θέματος – τη δημιουργία ενός ξενοδοχείου –«Οίκος της φτώχειας»– για πλούσιους που θα ζήσουν σαν φτωχοί, αλλά τον χειμώνα θα γίνει οίκος για να κρύβονται εγκληματίες. Το ξενοδοχείο είναι πραγματικό· πρόκειται για το Waldhaus Vulpera, όπου πήγαινε συχνά ο Ντίρενματ και το οποίο παραδόθηκε στις φλόγες μόλις ο συγγραφέας ολοκλήρωσε το έργο του. Φυσικά, δεν έβαλε φωτιά ο ίδιος, παρά μόνο στο μυθιστόρημα.

Ο Ντίρενματ γνώριζε την ελληνική μυθολογία και συχνά χρησιμοποιούσε τους μύθους στα έργα του, έτσι και στην Κοιλάδα της Αταξίας ο μύθος καμουφλαρισμένος θα λειτουργήσει καταλυτικά. Δεν είναι κάποιος θεός που κυνηγάει να βιάσει μια νεαρή κοπέλα, αλλά κάποιος εγκληματίας, ενώ ο σκύλος της ο Μάνι (στην αρχαία Ελλάδα, το όνομα Μάνης είναι σχεδόν ταυτόσημο με τον δούλο) θα αντιδράσει. Το πράγμα περιπλέκεται και για τη λύση του θα εμπλακούν οι Αρχές, ο αρχιφύλακας, τρεις χωροφύλακες, ο στρατός κι ένας Ρώσος κατάσκοπος. Πίσω από όλους και όλα, όμως, βρίσκεται ο «Μεγάλος Γέρος» (ο Godfather του Κόπολα, ας πούμε). Μόνο που δημιουργείται μια σύγχυση διότι ο ένας νομίζει πως ο «Μεγάλος Γέρος» είναι ο αρχηγός της εγκληματικής οργάνωσης κι ο άλλος πως είναι ο Θεός. Η ιστορία έχει τους αντικατοπτρισμούς της σε άλλα πεδία, σαν να λέμε, και η εγκληματική οργάνωση ξεκινάει από τη Ζυρίχη αλλά έχει υποκαταστήματα παντού.

Είναι ένα βιβλίο το οποίο γεννήθηκε από τα άλλα βιβλία του, κάτι σαν τελικός απολογισμός, όπου ο αναγνώστης θα βρει τι απασχόλησε τον συγγραφέα σε όλη τη ζωή του.

Η γκανγκστερική ιστορία εμφανίζεται πάλι και πάλι και απασχολεί τον συγγραφέα για πάνω από 30 χρόνια. Απασχολεί όμως και την κριτική, άλλοτε θετικά και άλλοτε πολύ αρνητικά. Ωστόσο…

Το ξενοδοχείο, το οποίο θα φιλοξενούσε πλούσιους που ήθελαν να ζήσουν σαν φτωχοί, έφερε οικονομική καταστροφή στον τόπο. Οι προσευχές δεν έφεραν ευτυχία, οι φούρνοι δεν έφτιαχναν πια λιχουδιές, αλλά μόνο σκέτο ψωμί. Στο ξενοδοχείο δεν δούλεψαν οι κάτοικοι του χωριού αλλά οι ίδιοι οι πλούσιοι, που ήταν και ευτυχισμένοι να ζουν σαν μεροκαματιάρηδες. Τα τεϊοποτεία έμειναν άδεια, τα ταξί δεν δούλευαν και γενικά επήλθε οικονομικός μαρασμός. Και, όταν το ξενοδοχείο έκλεισε, ήρθαν οι εγκληματίες. Και ο φύλακας που δεν ήταν ντόπιος, δεν άφηνε, όπως ο παλιός, τα παιδιά να παίζουν στο σαλόνι και κάποιους άλλους να κατεβαίνουν στο κελάρι. Κι αν κάποιος γινόταν ενοχλητικός, εξαφανιζόταν· «πώς να βρεθεί κάποιος άμα είναι τσιμενταρισμένος στον Χάντσον» (το ποτάμι στην Αμερική) ή «στον Ηστ Ρίβερ, στη λίμνη του Μίσιγκαν ή στον Ειρηνικό Ωκεανό;». «Μόλις έκλεισε, όλοι οι καταζητούμενοι από το FBI μεταφέρθηκαν εκεί, ειδικευμένοι δολοφόνοι και πρωτοκλασάτοι απαγωγείς στεγάστηκαν στα δωμάτια και τα διαμερίσματα όπου οι πλούσιοι προσεύχονταν το καλοκαίρι».

Το πράγμα έχει εξέλιξη. Ο φον Κύκσεν εφοδίασε το ξενοδοχείο με βιβλία και έργα τέχνης για να διασκεδάζουν την πλήξη τους οι εγκληματίες. Οι μαφιόζοι που θυμούνταν κάπως τα ιταλικά τους φυλλομετρούσαν τη Θεία Κωμωδία του Δάντη ή τον Μαινόμενο Ορλάνδο (του Αριόστο). Οι Ιρλανδοί γκάνγκστερ έσβηναν τα πούρα τους πάνω στην Αγρύπνια του Φίνεγκαν (Τζόις), οι κακοποιοί της Δυτικής Ακτής προσπαθούσαν να συλλαβίσουν τον Σαίξπηρ και τον Χαμένο Παράδεισο (Μίλτον). Εννοείται πως πρόσθεσα στην παρένθεση το επώνυμο του λογοτέχνη, όπου έλειπε, μπας και πάρει αφορμή κανένας φιλομαθής μαφιόζος (οι παλαιότεροι μάλλον ήταν) κι αρχίσει να διαβάζει πώς θα βγει από την Κόλαση…

Την αφορμή για να διασκεδάσουν την πλήξη τους οι εγκληματίες τούς την έδωσε η Έλση, η δεκαπεντάχρονη κόρη του κοινοτάρχη, η οποία με κόκκινο σκούφο και κόκκινο πουλόβερ –σαν κοκκινοσκουφίτσα– ήρθε να φέρει το γάλα με το καρότσι της που έσερνε ο σκύλος της, ο Μάνι. Η εικόνα της ξύπνησε τον λύκο μέσα τους. Αλλά και ο σκύλος έγινε λύκος και όρμησε στον έναν από τους δυο –ηθικολόγος ο ένας και εστέτ ο άλλος– που θέλησε να πειράξει το κορίτσι. Και όχι μόνο τον δάγκωσε άγρια, αλλά του πήρε και το πιστόλι και ήρθε στο σπίτι με το λάφυρο και πειστήριο του εγκλήματος στα δόντια. Από εδώ κι έπειτα, η ιστορία γίνεται πολύ σοβαρή. Κωμικά με δραματικά στοιχεία διαπλέκονται, αλλά ο συγγραφέας μάς αφήνει στην αγωνία για να περιπλανηθεί σε δεκάδες λεπτομέρειες και άλλα πράγματα, όπως τι έκανε ο λαίμαργος χωροφύλακας στο σταθμαρχείο της χωροφυλακής, που έψηνε λουκάνικα και έτρωγε ζαμπόν και τέτοια. Από την άλλη, ξεφεύγοντας από την κύρια ιστορία, εφευρίσκει άλλες ατραπούς για να ασχοληθεί με θέματα δήθεν άσχετα και ακαταλαβίστικα, π.χ. «Τα Μαθηματικά είναι μια κατοπτρική γραφή της μελαγχολίας», «Η φυσική είναι νοητή μόνο ως Καμπάλα», ο Γκαίτε απεχθανόταν τα σκυλιά αλλά και ο Μεφιστοφελής ένας σκύλος ήταν (βλ. Φάουστ). Εν ολίγοις, θα την πληρώσει ο σκύλος που δάγκωσε τον βιαστή και όχι ο βιαστής που βίασε την Έλση. Ο ευρηματικός διάλογος θα βάλει στο τραπέζι θεολογικά προβλήματα και το πυρ το εξώτερο θα κάνει στάχτη το ξενοδοχείο (ευτυχώς, υπάρχει η φωτογραφία του στο βιβλίο) και –confutatis maledictis– η Θεία (;) Δίκη έχει τους δικούς της μυστικούς δρόμους, Δόξα τω Θεώ και κανείς δεν μπορεί να απαλλαγεί από τις σπουδές του… Θεολογία δεν σπούδασε ο Ντίρενματ;

Απολαυστική η μετάφραση του Βασίλη Πατέρα και φριχτά ταιριαστό το ουρλιαχτό στον πίνακα του εξωφύλλου, Der Mann mit dem Hund του Varlin.

 

Η Κοιλάδα της Αταξίας
Friedrich Dürrenmatt
Μετάφραση: Βασίλης Πατέρας
Επίμετρο: Πελαγία Τσινάρη
Ροές
192 σελ.
ISBN 978-960-283-545-6
Τιμή €15,00

Η Ανθούλα Δανιήλ είναι δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25652-koilada-tis-ataksias

https://diastixo.gr/ 

Σάκης Σερέφας: «Πέτα το στη θάλασσα»

 

Χρίστος Παπαγεωργίου

 

 

Εκείνο που με εντυπωσιάζει (ή μάλλον ένα από αυτά) στην πεζογραφία, την ποίηση και το θέατρο του Θεσσαλονικιού συγγραφέα Σάκη Σερέφα είναι το άναρχο πνεύμα με το οποίο δομεί τα έργα του, είναι η δημιουργική αναρχία με την οποία δουλεύει, δίνοντας βάση στον πραγματικό πολιτικό/ιδεολογικό όρο και όχι σε αυτό που επικράτησε, δηλαδή βία, βιαιότητα, καταστροφές ή ό,τι θέλει ο καθένας κάνει χωρίς να δίνει λογαριασμό, αλλά το αντίθετο – όραμα, ιδανικά, κανόνες, κανονισμοί, ανταλλαγή πρόσφορων και θετικών απόψεων. Έτσι, για να συνδέσουμε αυτό που λέμε με τον μύθο ενός βιβλίου που στηρίζεται σε πραγματικό γεγονός, βρισκόμαστε στα 1963 (χρονιά δύσκολη για τη συμπρωτεύουσα, κυρίως για τη μαφιόζικη από παρακρατικούς δολοφονία του βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη), όταν μια γυναίκα πετά το βρέφος της στη θάλασσα, γίνεται δηλαδή φόνισσα και παιδοκτόνος. Ο Σερέφας, λοιπόν, συνδέει πραγματολογικές παραμέτρους ή καταγεγραμμένης ιστορίας γεγονότα με τη συγκεκριμένη πράξη μιας γυναίκας με διάφορους τρόπους, που ενώ φαίνονται εκ πρώτης άσχετα μεταξύ τους, στην ουσία δίνουν το φανταστικό στοιχείο του έργου (και γι’ αυτό μιλάμε για αναρχία στη δομή), ούτως ώστε να γίνει κατανοητό πως κάποιοι άνθρωποι ήρθαν σε επαφή μαζί της λίγο πριν ή λίγο μετά την πράξη της – ο ψαράς, η προϊστάμενη του βρεφονηπιακού σταθμού, η γύφτισσα, η δημοσιογράφος, ο οδηγός του λεωφορείου, το κοριτσάκι με τη μητέρα του, οι παρόντες στην αναπαράσταση, η δεσμοφύλακας και πολλοί άλλοι. Είναι, λοιπόν, άξιο απορίας (αν και μάλλον αυτή η έκφραση δεν είναι λογική για έναν συγγραφέα του ύψους του Σερέφα) πώς όλα αυτά τα αποκόμματα όχι μόνο παίρνουν σάρκα και οστά, όχι μόνο μορφοποιούν μια ιστορία αληθινή μεν, ως είδηση όμως του μονόστηλου, όχι μόνο βοηθούν στο να στηθεί (παρότι γνωρίζουμε ελάχιστα για την προσωπικότητα και την ψυχοσύνθεση της γυναίκας, αλλά ξέρουμε πιο πολλά για την επαγγελματική και κοινωνική της ζωή) μια αρνητική ηρωίδα, στην οποία ο συγγραφέας συμπαραστέκεται με όλες του τις δυνάμεις, όχι μόνο βγαίνει στην επιφάνεια ένα έγκλημα ειδεχθές και τρομακτικό, με μια μέθοδο συγκόλλησης κομματιδίων, αλλά πολύ περισσότερο δημιουργείται ένα έργο τέχνης που κρύβει άφθονο συναίσθημα για τη γυναίκα, δείχνει να την καταλαβαίνει, καθώς αντιλαμβάνεται πως δεν μπορεί να μεγαλώσει το μωρό μόνη της και όπου ζητά βοήθεια της κλείνουν την πόρτα και, τελικώς, έρχεται στο σήμερα με τρόπο συγκινητικό και προπαντός συγκλονιστικό, προκειμένου και να ευαισθητοποιήσει αλλά και να προβάλει τη μοναδικότητα σε μια εποχή που τέτοιες ειδήσεις έχουμε σχεδόν καθημερινά.

Όλο αυτό το συγγραφικό σύστημα λειτουργεί σαν καλοδουλεμένο ρολόι προς όφελος του αναγνώστη, ο οποίος και παρακολουθεί με τρομερό ενδιαφέρον.

Όπως είναι φυσικό, με τέτοια τεράστια διαφορετικότητα των γεγονότων που συνθέτουν το βιβλίο, τόσο το ύφος όσο και η ατμόσφαιρα δεν μπορούν να είναι ενιαία. Έτσι, παίρνουν χρώμα από το εκάστοτε συμβάν, το οποίο, επαναλαμβάνω, μπορεί να φαντάζει άσχετο με την υπόθεση, στο τέλος του κάθε κεφαλαίου όμως συνδέεται με αυτό που η συγκεκριμένη γυναίκα αποφάσισε και έπραξε. Αλλού λοιπόν συναντάμε μια μελαγχολικού τύπου παράθεση, αλλού ο συμβιβασμός είναι δεδομένος, αλλού κάποιος οικτίρει τον εαυτό του που δεν πρόλαβε το κακό, αλλού κάποιος μιλάει για την κηδεία του μωρού, άλλος παραθέτει την άποψή του καθώς γνώρισε τη γυναίκα μέσα στο λεωφορείο μετά το φονικό και κάποιοι λίγοι λιγότερο (για παράδειγμα, οι βρισιές και τα γιουχαΐσματα κατά τη διάρκεια της αναπαράστασης). Έτσι, γυρίζοντας σελίδες και πηγαίνοντας στο επόμενο κάθε φορά κεφάλαιο, κάτι καινούργιο προκύπτει, βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα αντιμετώπιση της πράξης, εν τέλει όλο αυτό το συγγραφικό σύστημα λειτουργεί σαν καλοδουλεμένο ρολόι προς όφελος του αναγνώστη, ο οποίος και παρακολουθεί με τρομερό ενδιαφέρον. Ένας τρόπος γραφής δηλαδή όχι απλώς σύγχρονος και σημερινός, αλλά πολύ περισσότερο, έτοιμος να ανοίξει τα δεδομένα για το πώς θα γράφεται η λογοτεχνία από εδώ και πέρα, για το πώς οι συγγραφείς θα πλησιάζουν τα θέματα αλλά και τους στόχους τους, για το πώς θα δουλεύουν στην εποχή της οθόνης, της άρνησης αλλά και της –σχεδόν– μανίας κάποιων ακόμη να χαϊδεύουν σελίδες.

Πέραν όλων των άλλων, όμως, ο Σερέφας προχωρά και σε μεγάλες καταγγελίες (παρακάμπτουμε το σκωπτικό επεισόδιο με τους βασιλείς) όσον αφορά τους νατοϊκούς εκβιασμούς, τα πεπραγμένα του αστυνομικού διοικητή Θεσσαλονίκης και την αγοραπωλησία βρεφών στον βρεφονηπιακό σταθμό, στην οποία και εμπλέκονται όλοι οι καλοζωισμένοι και ευυπόληπτοι πολίτες, όπως δικηγόροι, γιατροί, κλινικάρχες, διευθυντές, προϊστάμενες κ.ο.κ. Τι θέλει να δείξει με αυτή την εμμονή του ο συγγραφέας; Ότι σε εκείνη τη χρονική περίοδο, όποιοι γονείς βρίσκονταν σε ανέχεια, όποια γυναίκα εγκαταλειπόταν από τον σύντροφό της, όσοι εν πάση περιπτώσει δεν είχαν τα μέσα για να μεγαλώσουν ένα παιδί απευθύνονταν στο ίδρυμα και το άφηναν εκεί, με την προϋπόθεση να το πάρουν αργότερα, όμως οι υπεύθυνοι πουλούσαν τα παιδιά κερδίζοντας αμύθητα ποσά, σε ζευγάρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μια παρανομία, δηλαδή, η οποία και δεν μπορούσε να μείνει ατιμώρητη. Με αυτή του την εμμονή ο συγγραφέας (ο οποίος παραθέτει σε πολλά σημεία τις μαρτυρίες μιας εργαζόμενης στο ίδρυμα, η οποία τα λέει έξω από τα δόντια) δείχνει την τεράστια αγάπη του προς τα παιδιά, μια αγάπη άδολη και αθώα, ως το σημείο τού να μην του πατήσει κανείς τον κάλο γιατί τότε γίνεται θηρίο, υπερασπίζεται υπάρξεις οι οποίες ήρθαν στον κόσμο χωρίς τη θέλησή τους, υπάρξεις που χρειάζονται στοργή, ζεστασιά και φροντίδα και όχι εμπόριο πάνω στο κορμάκι τους, και όχι εκμετάλλευση πάνω στο τρυφερό τους δέρμα.

Το ότι ο Σερέφας είναι πανέτοιμος να υλοποιήσει (έπειτα από τόσα έργα) ένα τέτοιο μυθιστόρημα, με όλα τα συγκριτικά του δεδομένα, είναι εκ των ων ουκ άνευ. Με αυτή τη λογική δεν νοείται κανένα σπίτι και καμιά βιβλιοθήκη να μην περιέχει ένα μυθιστόρημα, το οποίο και θα μας μείνει στη μνήμη για πολύ καιρό και για την καταγγελτικότητά του, αλλά και για τη συγκίνηση που προσφέρει, με μέρη άκρας ενσυναίσθησης. Βέβαια, χρειάζονται ώρες, ίσως και μέρες ανάγνωσης και όχι μόνο 75 λεπτά, όπως μας πληροφορεί ο συγγραφέας και, καθώς μπαίνουμε στη μιζέρια και στην γκρίνια, θα ήθελα να διαβάσω τη συνταγή του τέλους, αν τα στοιχεία ήταν για άνω των εβδομήντα και όχι για εικοσάρηδες.

 

Πέτα το στη θάλασσα
Μια αληθινή μυθιστορία
Σάκης Σερέφας
Μεταίχμιο
216 σελ.
ISBN 978-618-03-4588-9
Τιμή €13,30

Ο Χρίστος Παπαγεωργίου είναι ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας.

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/25646-peta-to-sti-thalassa

https://diastixo.gr/ 

Gregory Jusdanis – Peter Jeffreys: συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

 

Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης

 

  

Ο Gregory Jusdanis (Γρηγόρης Τζουσδάνης) είναι διακεκριμένος καθηγητής Τεχνών και Επιστημών στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Οχάιο, και συγγραφέας των βιβλίων The Poetics of Cavafy, Belated Modernity and Aesthetic Culture, The Necessary Nation, Fiction Agonistes και A Tremendous Thing. Έχει λάβει υποτροφίες από τα Guggenheim Foundation, National Endowment for the Humanities, American Council of Learned Societies, Woodrow Wilson International Center for Scholars και Social Sciences and Humanities Research Council of Canada.

Ο Peter Jeffreys (Παναγιώτης Τσαφαράς) είναι αναπληρωτής καθηγητής Αγγλικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Suffolk στη Βοστόνη κι έχει συγγράψει, μεταφράσει και επιμεληθεί τα παρακάτω βιβλία για τον Καβάφη: Eastern Questions: Hellenism and Orientalism in the Writings of E. M. Forster and C. P. Cavafy, C. P. Cavafy: Selected Prose Works, Approaches to Teaching the Works of C. P. Cavafy, E.M. Φόρστερ – Κ.Π. Καβάφης: Φίλοι σε ελαφρήν απόκλιση (Ίκαρος, 2013) και Στο κάδρο της παρακμής: Φανταστικά πορτρέτα του Κ.Π. Καβάφη (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2024). Είναι μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Αρχείου Καβάφη στο Ίδρυμα Ωνάση κι έχει χρηματίσει σύμβουλος εκθέσεων για την Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια και τον χώρο του Αρχείου Καβάφη στην Αθήνα.

Πώς ξεκίνησε η ιδέα της συγγραφής της βιογραφίας του Κωνσταντίνου Καβάφη;

Π. Τζ.: Η ανάγκη για μια καινούργια βιογραφία ήταν φανερή για πολλούς λόγους. Είχαν περάσει δεκαετίες από τότε που εκδόθηκε η αγγλική βιογραφία του Robert Liddell και ξεκίνησε η πρόσβαση στο αρχειακό υλικό. Eπιπλέον, η απόκτηση και η τελική ψηφιοποίηση του βασικού αρχείου του Καβάφη από το Ίδρυμα Ωνάση πρόσφεραν περισσότερες δυνατότητες. Η ιδέα ήταν να διερευνηθεί ο άνθρωπος Κωνσταντίνος πίσω από το φαινόμενο Καβάφης, να μελετηθούν οι ανθρώπινές του ιδιότητες και όχι να γίνει και πάλι αναφορά στα ίδια κλισέ σχετικά με τις περίεργες συνήθειες και τις εκκεντρικότητές του. Συνεπώς, η προσπάθεια δεν αφορούσε τόσο την καταγραφή της ζωής του όσο το ξαναζωντάνεμα του ποιητή με έναν καινούργιο τρόπο, που θα επέτρεπε στους ανθρώπους να σχετιστούν και να συνδεθούν μαζί του πιο στενά.

Αρκετοί συγγραφείς γράφουν την αυτοβιογραφία τους ή τις αναμνήσεις από τη ζωή τους. Ο Καβάφης ήθελε να γράψει την αυτοβιογραφία του;

Γκ. Τζ.: Δεν είμαστε βέβαιοι αν ο Καβάφης είχε εκφράσει την επιθυμία να πει τη δική του εκδοχή για τον εαυτό του. Κάποτε το είχε υπαινιχθεί στη Ρίκα Σεγκοπούλου, τη λογοτεχνική του κληρονόμο. Όμως οι κινήσεις του έδειχναν ότι ήθελε κάποιος να γράψει τη βιογραφία του. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εξηγήσουμε την εμμονική του επιθυμία να συγκεντρώνει τα μεγάλα και μικρά πράγματα της ζωής του, όλα τα επίσημα έγγραφα που τον αφορούσαν, όπως τα διαβατήριά του, αλλά και ασήμαντα χαρτιά όπως καταλόγους εστιατορίων, εισιτήρια τρένων, συνταγές και οδηγίες για το καθάρισμα του σπιτιού. Ήταν ο ανεπίσημος αρχειοθέτης της οικογένειας και o συμπιλητής των κομματιών της ζωής του. Για εμάς τους βιογράφους αυτό το αρχείο ήταν ένας αληθινός κρυμμένος θησαυρός.

Η ιδέα ήταν να διερευνηθεί ο άνθρωπος Κωνσταντίνος πίσω από το φαινόμενο Καβάφης.

Ο ποιητής άφησε πολλές επιστολές, που επίσης αποτελούν θησαυρό για έναν βιογράφο, σωστά;

Π. Τζ.: Οι επιστολές ήταν αληθινός θησαυρός πληροφοριών για την έρευνα της βιογραφίας και ευτυχώς υπήρχαν πολλά πακέτα γραμμάτων που μας επέτρεψαν να εστιάσουμε στις πιο προσωπικές σχέσεις του Καβάφη με τα αδέρφια και τους φίλους του, τόσο στη νεανική όσο και στην ώριμη ηλικία του. Από την άλλη μεριά, όμως, είχαμε να αντιμετωπίσουμε άλλες προκλήσεις, καθώς σε πολλές περιπτώσεις έλειπαν οι επιστολές του ίδιου του Καβάφη κι έτσι έπρεπε να συμπεράνουμε ή να υποθέσουμε τις συζητήσεις που περιείχαν. Αυτή όμως η πρόκληση δημιούργησε θαυμάσιες ευκαιρίες για να γεμίσουμε τα κενά και τα χάσματα αυτών των σχέσεων και να καταλάβουμε πώς κατάφερε και απέτυχε να συσχετιστεί και να συνδεθεί με τον περίγυρό του τόσο συναισθηματικά όσο και διανοητικά.

Οι προηγούμενοι βιογράφοι γνώριζαν τον Καβάφη προσωπικά. Δεν είναι δύσκολο να γράψεις για έναν ποιητή που δεν τον έχεις γνωρίσει;

Γκ. Τζ.: Το γεγονός ότι δεν γνωρίζαμε προσωπικά τον ίδιο τον Καβάφη ή οποιονδήποτε που τον είχε συναντήσει από κοντά ήταν σίγουρα μια πρόκληση. Αντίθετα με τους άλλους βιογράφους, έπρεπε να βασιστούμε στις ιστορικές καταγραφές κι έπειτα να διαμορφώσουμε τις δικές μας ερμηνείες. Η πιο στενή επαφή που είχα εγώ προσωπικά με τον ίδιο τον Καβάφη ήταν η συνέντευξη που πήρα από έναν Αλεξανδρινό περίπου 75 χρόνων, του οποίου η γιαγιά είχε γνωρίσει τον ποιητή. Αυτό δείχνει πόσο μακριά βρισκόμασταν από το πραγματικό πρόσωπο του ποιητή.

Γιατί χώρισε ο ίδιος τα ποιήματά του σε τρεις κατηγορίες: φιλοσοφικά, ιστορικά και ηδονιστικά;

Π. Τζ.: Ο Καβάφης είχε μια βικτοριανή εμμονή με την κατηγοριοποίηση και την τακτοποίηση της δουλειάς του, βάζοντας σε σειρά τα ποιήματά του θεματικά και χρονολογικά. Ο χωρισμός σε τρεις κατηγορίες τού επέτρεψε πιθανότατα να τοποθετήσει τα ερωτικά του ποιήματα στο ίδιο επίπεδο με τα ιστορικά και τα φιλοσοφικά, αν και αυτός ο διαχωρισμός δεν είναι πάντοτε αυστηρός και σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να συμπεριλαμβάνει ταυτόχρονα πολλά ποιήματά του που περιέχουν και τα τρία στοιχεία. Η αίσθησή μου είναι ότι ήθελε να δώσει έμφαση στα ομοερωτικά και αισθησιακά του ποιήματα, να τα νομιμοποιήσει ως ισάξια με τα υπόλοιπα και μ’ αυτόν τον τρόπο ίσως να μπορούσε να αντιμετωπίσει τις ομοφοβικές προκαταλήψεις ορισμένων ομάδων του αναγνωστικού του κοινού.

Ποιος είναι ο άνθρωπος Κωνσταντίνος Καβάφης;

Γκ. Τζ.: O βασικός σκοπός της βιογραφίας είναι να δώσει στο κοινό την εσωτερική ουσία του ανθρώπου. Από την αρχή εγώ και ο Πίτερ είχαμε την πρόθεση να δώσουμε μια ιστορία βασισμένη στην αρχειακή μας έρευνα και στα ταξίδια μας στην Αθήνα, την Αλεξάνδρεια, την Κωνσταντινούπολη, το Λονδίνο, το Λίβερπουλ και τη νότια Γαλλία. Την ίδια στιγμή πασχίσαμε να αναπαραστήσουμε τον άνθρωπο και τις αντιφάσεις του. Αυτό σημαίνει ότι μιλήσαμε για την ιδιοφυΐα του Καβάφη, την αφοσίωσή του στην ποιητική τελειοποίηση, τη σεξουαλική του ταυτότητα. Παρουσιάσαμε όμως και τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε από ένα τρυφερό, ευγενικό και αξιαγάπητο άτομο σε έναν καλλιτέχνη απόλυτα αφοσιωμένο στην τέχνη του, γεγονός που πλήρωσε χάνοντας τις προσωπικές σχέσεις και την ευτυχία του.

Γιατί δεν εξέδωσε τα ποιήματά του σε βιβλίο, αν και είχε προτάσεις και από την Αγγλία;

Π. Τζ.: Η απόρριψη του συμβολαίου που προτάθηκε από τον αγγλικό εκδοτικό οίκο Hogarth Press και η απογοήτευση του E.M. Forster για αυτή την απόρριψη έχουν να κάνουν, από τη μια μεριά, με τον έντονο δισταγμό του ποιητή να κυκλοφορήσει τα ποιήματά του στα ελληνικά σε μια τελική έκδοση. Ήταν απρόθυμος να εγκαταλείψει την ευκαιρία τελικών διορθώσεων ή να τερματίσει μια φαινομενικά ατελείωτη διαδικασία αναθεώρησης των ποιημάτων του. Αυτός ήταν ένας τρόπος να ελέγξει την υστεροφημία του, το «μακροχρόνιο» παιχνίδι του Καβάφη να παρουσιαστεί στο κοινό τον κατάλληλο χρόνο. Σε ό,τι αφορά την αγγλική μετάφραση, η προβληματική εμπλοκή του Βρετανού ιστορικού Arnold Toynbee στην όλη διαδικασία και το φιάσκο της παραίτησής του από την Έδρα του Ιδρύματος Κοραής εξαιτίας των φιλοτουρκικών σχολίων του για τη Μικρασιατική εκστρατεία δημιούργησαν πρόβλημα στους Έλληνες του Λονδίνου, στους οποίους ανήκε και η οικογένεια του ποιητή. Ο Καβάφης επιθυμούσε να αποφύγει το σκάνδαλο κινούμενος εκ του ασφαλούς, έτσι έχασε την ευκαιρία να εκδώσει τα ποιήματά του ενώ ζούσε ακόμη, γεγονός που θα μπορούσε να αποτελέσει μια μυθική έκδοση.

Ενώ στα νιάτα του πίστευε ότι η αγάπη θα τον έσωζε από την οδύνη του βίου του, στην ώριμη ηλικία κατάλαβε ότι η ποίηση θα του πρόσφερε τη λύτρωση.

Πίστεψε κανείς τότε ότι ο Καβάφης μπορούσε να γίνει παγκόσμιος ποιητής;

Γκ. Τζ.: Ο ίδιος πρόβλεψε ότι θα μπορούσε κάποια μέρα να τιμηθεί ως παγκόσμιος ποιητής. Σε νεαρή ηλικία, όταν ξεκίνησε να γράφει ποίηση, βρισκόταν στη σκιά του μεγαλύτερου αδερφού του, Ιωάννη, κάτω από την επίδραση της βρετανικής βικτοριανής ποίησης, αλλά και υπό την επίδραση των Ελλήνων ποιητών του ύστερου 19ου αιώνα, που έγραφαν στην καθαρεύουσα. Σταδιακά όμως κατάλαβε ότι αυτό το είδος ποίησης στερούνταν πρωτοτυπίας και θα τον οδηγούσε σε αδιέξοδο. Έτσι, καθώς ωρίμαζε, έκανε κάτι που ελάχιστοι συγγραφείς θα επέτρεπαν να συμβεί: αποκήρυξε το μεγαλύτερο μέρος όσων είχε γράψει ξεκινώντας ένα ποιητικό ταξίδι που είναι σήμερα γνωστό ως Καβαφικό. Προέβη σ’ αυτή την πράξη αντιλαμβανόμενος ότι ο μόνος τρόπος για να κερδίσει μια περίοπτη θέση στον κόσμο της λογοτεχνίας ήταν να προσφέρει κάτι αυθεντικό και ανεπανάληπτο.

Η ζωή του ισορροπούσε ανάμεσα στην ποίηση και στο πάθος. Τι ήταν αυτό που τον έκανε να αφιερώσει τη ζωή του στην ποίηση;

Γκ. Τζ.: Είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε τα κίνητρα ενός ανθρώπου, στην περίπτωσή μας του Καβάφη, που τον οδήγησαν σ’ αυτή την επιλογή. Ενώ συνέθετε ποιήματα από νεαρή ηλικία, δεν έβλεπε αυτή τη δραστηριότητα ως τον πρωταρχικό του σκοπό. Δοκίμασε τη λογοτεχνική κριτική και τον σχολιασμό θεμάτων πολιτισμού, όμως δεν του πρόσφεραν ευχαρίστηση. Στο τέλος είδε τον εαυτό του ως καλλιτέχνη, επειδή τα αδέρφια του είχαν ως επί το πλείστον μια σχετική καλλιτεχνική τάση. Όμως κάποιο στοιχείο της προσωπικότητάς του τον οδήγησε να αφοσιωθεί τόσο πολύ στην τέχνη, ώστε η ποίηση έγινε ο μοναδικός τρόπος για να σωθεί. Αν και ήταν ένας σπουδαίος τεχνίτης του λόγου, θεωρούσε την ποίηση ως ένα καταφύγιο από τον πόνο της ζωής, τη δυστυχία, την αποξένωση και τα γηρατειά. Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι ενώ στα νιάτα του πίστευε ότι η αγάπη θα τον έσωζε από την οδύνη του βίου του, στην ώριμη ηλικία κατάλαβε ότι η ποίηση θα του πρόσφερε τη λύτρωση. 

Ποιο είναι το αγαπημένο σας ποίημα του Καβάφη;

Π. Τζ.: Το «Από υαλί χρωματιστό» είναι ένα ποίημα το οποίο βρίσκω όμορφο και βαθυστόχαστο μ’ έναν τρόπο μελαγχολικό. Γιορτάζει και θρηνεί ταυτόχρονα, αναγνωρίζοντας τη χρεοκοπία της πολιτικής πραγματικότητας του Βυζαντίου, ενώ την ίδια στιγμή επιβεβαιώνει την παράξενη ανθεκτικότητα και την επισφαλή επιβίωση του μεσαιωνικού ελληνισμού, που συχνά έπρεπε να καταφύγει στη χρήση ψεύτικων κοσμημάτων ακόμα κι όταν επικαλούνταν την αισθητική και πνευματική κληρονομιά του παρελθόντος. Είναι ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ποιήματα της παρακμής.

Γκ. Τζ.: Το αγαπημένο μου ποίημα του Καβάφη είναι το «Μύρης· Αλεξάνδρεια του 340 μ.Χ.». Είναι ένα εξαιρετικό κείμενο. Σε λιγότερο από δύο σελίδες αυτός ο δραματικός μονόλογος παρουσιάζει τον επικό αγώνα της ύστερης αρχαιότητας ανάμεσα στον ελληνισμό και τη χριστιανοσύνη, αλλά το πετυχαίνει εστιάζοντας στη φιλία ανάμεσα σ’ έναν χριστιανό, τον Μύρη, κι έναν ανώνυμο παγανιστή που μιλά μέσα στο ποίημα. Με αυτόν τον τρόπο αφηγείται μια ιστορία προδοσίας, χαμένων ψευδαισθήσεων και παράνομης αγάπης.

Μετάφραση από τα αγγλικά: Απόστολος Σπυράκης

 

Κωνσταντίνος Καβάφης
Ο άνθρωπος και ο ποιητής
Gregory Jusdanis – Peter Jeffreys
μετάφραση: Μιχάλης Μακρόπουλος
Μεταίχμιο
560 σελ.
ISBN 978-618-03-4589-6
Τιμή €24,40

Ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης είναι συγγραφέας.

https://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/25653-jurdanis-jeffreys

https://diastixo.gr/ 

Ο καταξιωμένος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής βράβευσε τον διεθνούς φήμης συνθέτη Παναγιώτη Καρούσο στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

 Ο καταξιωμένος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής τίμησε και βράβευσε τον διεθνούς φήμης συνθέτη Παναγιώτη Καρούσο κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Η τιμητική διάκριση έλαβε χώρα την Πέμπτη 7 Μαΐου 2026, στο πλαίσιο της παρουσίασης της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» του Παναγιώτη Καρούσου.

Την Πέμπτη 7 Μαΐου 2026, πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία η παρουσίαση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» του Παναγιώτη Καρούσου, αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, από τον Όμιλο για την UNESCO Πειραιώς και Νήσων και τον Δ.Ο. International Action Art, υπό την αιγίδα της ομοσπονδίας ομίλων και συλλόγων για την UNESCO Ευρώπης και Β. Αμερικής.

Την όπερα παρουσίασε η ηθοποιός Τζένη Καλλέργη, και χαιρετισμό έκαναν ο κ. Ιωάννης Μαρωνίτης, Πρόεδρος της ομοσπονδίας ομίλων και συλλόγων για την UNESCO Ευρώπης και Β. Αμερικής και η κα Ελένη Κεκροπούλου, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας (ΕΕΜΛ).
Συμμετείχαν οι εξαιρετικοί καλλιτέχνες: Προμηθέας: Βασίλης Δημητρακάκης (μπάσος), Ιώ: Ειρήνη Κώνστα (σοπράνο), Ωκεανίδα: Ρέα Βουδούρη (υψίφωνος), Ωκεανός-Ερμής: Αθανάσιος Λιάνος (τενόρος), Αμφιτρίτη/Κορυφαία: Νάντια Καραγιάννη (τραγουδίστρια /ηθοποιός), Δίας: Κώστας Βενετσάνος (ηθοποιός), Ήφαιστος/Προμηθέας: Βασίλης Βασιλείου (ηθοποιός), Βία/Θεά Αθηνά: Βαρβάρα Κυρίτση (ηθοποιός), Κράτος/Ερμής: Δημήτρης Πρωτογεράκης (ηθοποιός), Ήρα: Μαρίνα Κουρουνιώτη (ηθοποιός), Μουσική διεύθυνση: Harry Giann (πιάνο), Κοστούμια από το βεστιάριο του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (ΤΑΣΕΗ). Υπεύθυνος κοστουμιών: Ζαχαρίας Ρόχας (ηθοποιός και σκηνοθέτης). Καλλιτεχνική επιμέλεια: Παναγιώτης Καρούσος.
Την παράσταση τίμησαν με την παρουσία τους ο διάσημος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής, και ο Πρέσβης της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου στην Ελλάδα εξοχότατος Omar Amer Youssef και έκαναν μαζί με τον πρόεδρο κύριο Μαρωνίτη τις απονομές των αναμνηστικών επαίνων στους καλλιτέχνες.