The Fine Arts in Greece: Βαγγέλης Γαληνός: συνέντευξη στην Ιωάννα Ασσάνη

Ιωάννα Ασσάνη

Ο Βαγγέλης Γαληνός υπήρξε μαθητής του Κώστα Λούστα. Σπούδασε την τέχνη του ψηφιδωτού στην Ιταλία. Έχει συμμετάσχει σε 102 ομαδικές και έχει πραγματοποιήσει έως σήμερα 53 ατομικές εκθέσεις, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του φιλοξενούνται στο Μουσείο Βορρέ στην Αθήνα, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ στη Θεσσαλονίκη, καθώς και σε πολλές δημοτικές αίθουσες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Την Τετάρτη 15 Οκτωβρίου εγκαινιάστηκε στο Τελλόγλειο Ίδρυμα η αναδρομική έκθεσή του Μωσαϊκό αναζητήσεων: Ο κόσμος του Βαγγέλη Γαληνού, η οποία περιέχει ζωγραφικά, ψηφιδωτά και γλυπτά έργα του και θα διαρκέσει μέχρι και τις 30 Νοεμβρίου.

Μέχρι σήμερα, έχετε πραγματοποιήσει έναν μεγάλο αριθμό ατομικών εκθέσεων, μαζί με πληθώρα ομαδικών. Πώς αποφασίσατε να κάνετε τώρα μια τόσο μεγάλη ατομική έκθεση με αναδρομικό χαρακτήρα;

Μετά από πενήντα πέντε χρόνια επαγγελματικής μου ενασχόλησης με την τέχνη και το ψηφιδωτό, αποφάσισα να κάνω την πρώτη αναδρομική έκθεση για να δείξω στο φιλότεχνο κοινό το σύνολο της δουλειάς μου, καθώς και τις διαφορετικές διαδρομές που κατά καιρούς ακολούθησα. Άλλη προσέγγιση αποκτάει κάποιος φιλότεχνος βλέποντας μια ατομική έκθεση ενός εικαστικού και άλλη όταν δει μια αναδρομική του ίδιου. Στην πρώτη περίπτωση βλέπουμε το μέρος, στη δεύτερη βλέπουμε το όλον. Δεν θέλησα να υπηρετήσω μόνο ένα ρεύμα της τέχνης, επειδή πιστεύω ότι η τέχνη λειτουργεί κι εξελίσσεται αενάως, όπως συμβαίνει και στη γλώσσα.

Καταγίνεστε με πολλά είδη τέχνης. Σε αυτά παρατηρούμε μια ιδιαίτερη μνεία στο ζήτημα της τεχνικής. Είτε πρόκειται για γλυπτά, επιτοίχιες κατασκευές ή ζωγραφικά έργα, η ψηφιδογραφία και η τεχνική του κολάζ φαίνεται να παίζουν κυρίαρχο ρόλο σε αυτά. Μιλήστε μας λίγο για την προτίμηση/αγάπη σας στο υλικό.

Όταν έγραφα το πρώτο μου βιβλίο, Ψηφιδωτό παραδοσιακό και σύγχρονο (εκδ. Διόσκουροι, 1984), μέσα από τις πάμπολλες αναζητήσεις των πηγών που έψαχνα για να εμπλουτίσω το βιβλίο μου, ανακάλυψα ένα έργο του Θεοτοκόπουλου δημιουργημένο το 1572, το οποίο βρίσκεται στην αίθουσα του Ηρακλή, στο ανάκτορο των Φαρνέζε, στην Καπραρόλα. Ήταν ένα σιντριβάνι, στο οποίο είχε ενσωματώσει στοιχεία των τριών σχολών: ζωγραφικής, γλυπτικής και ψηφιδωτού! Την ίδια στιγμή, ένιωσα να ανοίγεται μπροστά μου μια νέα ατραπός που θα με οδηγούσε με σιγουριά σε ένα ξέφωτο, όπου θα συναντούσα το χέρσο έδαφος για να χαράξω τα δικά μου ίχνη. Από εκείνη την εποχή ξεκίνησα να παλεύω με τα διάφορα υλικά, μέχρι να τα τιθασεύσω κατά το πώς τα ήθελα. Έτσι, με τη βοήθεια των υλικών, στα οποία είχα εντρυφήσει, δημιούργησα μια νέα πρόταση/άποψη στον βωμό της τέχνης, όπως μου είχαν τότε επισημάνει και οι μεγάλοι μου δάσκαλοι: ο καθηγητής της Νεότερης Τέχνης Χρύσανθος Χρήστου, ο χαράκτης Τάσσος και ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος.

Η μόνη διαδρομή είναι το διάβασμα, διότι χωρίς αυτό η απολυταρχία –που πήρε τα πάνω της, με αρχηγό τον Τραμπ– μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έναν νέο Μεσαίωνα.

Τι είναι αυτό που σας κινεί να δημιουργήσετε ένα καλλιτεχνικό έργο; Από τι εμπνέεστε;

Από παιδί είχα τη «διαστροφή» να διαλύω τα αντικείμενα που με ενδιέφεραν – όπως κάνουν τα περισσότερα παιδιά, που διαλύουν το αυτοκινητάκι τους για να ανακαλύψουν τα μυστικά που κρύβει μέσα του. Αυτή η προσωπική μου ενασχόληση με έφερε κοντά στον κόσμο της ανακάλυψης: μου έμαθε να υπακούω στην προσήλωση κι αυτή, με τη σειρά της, μου έδειξε τον δρόμο για το πώς να γεννοβολήσει κάποιος μια ιδέα. Από τα μικράτα μου, λοιπόν, είχα μάθει να παράγω ιδέες με μεγάλη ευκολία. Υπάρχουν πολλοί ικανοί συνάδελφοι, από την άλλη, οι οποίοι μπορούν να αντιγράφουν ένα αντικείμενο ή ένα καλλιτέχνημα με φοβερή πιστότητα, ώστε ακόμα και οι ειδικοί να δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν το πλαστό από το αυθεντικό έργο. Ο δρόμος της αντιγραφής, έτσι κι αλλιώς, είναι ένα αρχικό και υποχρεωτικό πέρασμα, όπως συμβαίνει και με το μάθημα του σχεδίου. Το ζητούμενο, όμως, για μένα είναι η έμπνευση και όχι η αντιγραφή – εκτός αν επρόκειτο για ανάγκη επιβίωσης. Κατά συνέπεια, είχα μια ευκολία στην έμπνευση, αφού εκείνη ήταν που με επισκεπτόταν χωρίς καν να την έχω καλέσει!

Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, απέναντι από τη ΧΑΝΘ, υπάρχει ένα δικό σας γλυπτό από ψηφίδες και τσιμέντο, το οποίο τιτλοφορείται Τα βήματα του Μακεδόνα [βλ. εικαστικό, φωτογραφία 1]. Πείτε μας για τη θεματική του και πώς αυτή συνδέεται με την ιστορία της πόλης;

Το 1982, με την ευκαιρία των 2.300 ετών της πόλης, έκανα πρόταση στον Δήμο Θεσσαλονίκης να δημιουργήσω ένα υπαίθριο πτυχωτό έργο που να αγκαλιάζει όλη την πορεία της πόλης – πολιτική, πολιτιστική και θρησκευτική. Για να εντάξω την επιτροπή στο σκεπτικό μου, είχα κατασκευάσει τότε ένα πρότυπο δείγμα, μια πτυχωτή ανάπτυξη, η οποία βρίσκεται σήμερα στην πινακοθήκη της Ε.Μ.Σ. Θεσσαλονίκης. Το γλυπτό το ονόμασα Τα βήματα του Μακεδόνα και αναπτύσσεται σε τρεις όψεις: στην αριστερή παρουσιάζω τον εκχριστιανισμό της πόλης και την πορεία του Μ. Αλέξανδρου (Αίγυπτο έως Ινδίες), στη δεξιά την εργατομάνα Θεσσαλονίκη, ενώ στην κεντρική όψη εξελίσσεται το πάντρεμα των δύο. Έτσι ο θεατής αντικρίζει ένα ενιαίο έργο, του οποίου το θέμα εκτυλίσσεται καθώς κινείται από τη μια πλευρά στην άλλη. Η επιτροπή τότε αποτελούνταν από τον δήμαρχο Μιχάλη Παπαδόπουλο, τον αρχιτέκτονα Παπαγιάννη και τον ζωγράφο Κώστα Λαχά. Το έργο εγκρίθηκε, όμως για κακή μου τύχη ο δήμαρχος πέθανε! Τα τότε κόμματα με πίεζαν ξεχωριστά, το καθένα, ώστε τα εγκαίνια να γίνουν από το δικό τους κόμμα. Έτσι, προτίμησα να πληρωθώ μόνο για την αξία των ψηφίδων και να δωρίσω το γλυπτό στον Δήμο. Ο Νίκος Μπακόλας το είχε χαρακτηρίσει τότε «το στολίδι της πόλης».

Μέσα από ποια διαδρομή θεωρείτε ότι μπορεί σήμερα ένας καλλιτέχνης να επηρεάσει, ή όχι, το κοινωνικό σύνολο;

Η τέχνη δεν δίνει συνταγές και λύσεις, θέτει μόνο προβληματισμούς. Από εκεί και πέρα, «συν Αθηνά και χείρα κίνει». Με άλλα λόγια, η μόνη διαδρομή είναι το διάβασμα, διότι χωρίς αυτό η απολυταρχία –που πήρε τα πάνω της, με αρχηγό τον Τραμπ– μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε έναν νέο Μεσαίωνα.

Πόσο εύκολο είναι στην εποχή μας να είναι κανείς καλλιτέχνης και τι χρειάζεται για να γίνει καλός;

Την τέχνη την αποκτάς ανασκουμπώνοντας τα μανίκια σου, αν βέβαια πρώτιστα η θεά Τέχνη καταφέρει να σε κατακτήσει… Από εκεί και πέρα, αρχίζει ο έρωτας: ο πιστός ερωτευμένος βγαίνει κερδισμένος, ενώ ο ερωτύλος κάποια στιγμή θα γίνει μια πεταμένη λεμονόκουπα χωρίς ζουμί και όψη. Εννοείται ότι το συνεχές διάβασμα, η ηθελημένη απομόνωση, η αταραξία ψυχής και η ζωή –το «λάθε βιώσας» του Επίκουρου– είναι απαραίτητα· αν όλα αυτά δεν σε συνεπάρουν, τότε η τέχνη δεν φταίει σε τίποτα που σε εγκατέλειψε στο πρώτο έλος, όταν σε είδε να κρυφοκοιτάζεις τη φάτσα σου με ύφος φουσκωμένου βάτραχου!

Η Τέχνη δεν είναι απλώς ένας τρόπος έκφρασης, αλλά μια πολυδιάστατη διαπαιδαγώγηση χαρακτήρων – ένα μεγάλο σχολείο της ζωής.

Πώς θα συστήνατε την Τέχνη στα νέα παιδιά σήμερα; Μπορεί να είναι ένα σημαντικό σχολείο για τη ζωή ή απλώς μια έκφραση χωρίς ιδιαίτερο νόημα;
Καταρχήν ο γονιός είναι ο πρώτος δάσκαλος στο παιδί του – αρκεί να είναι παρών και όχι «παρών απών». Ο δεύτερος δάσκαλος είναι εκείνος ο μαγικός κρίκος που θα μπολιάσει το παιδί με τη ζωή και τη φύση: μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που διδάσκει (φτάνει να έχει επιλέξει την αγάπη για τη δουλειά του και να την κάνει λειτούργημα), μπορεί όμως να είναι και η Τέχνη. Η Τέχνη δεν είναι απλώς ένας τρόπος έκφρασης, αλλά μια πολυδιάστατη διαπαιδαγώγηση χαρακτήρων – ένα μεγάλο σχολείο της ζωής. Όλα αυτά είναι απαραίτητα για το μικρό παιδί. Χωρίς αυτούς τους δείκτες, η ζωή του θα μετατραπεί σίγουρα σε μαγκανοπήγαδο, παλεύοντας για το τίποτα, δίχως πυξίδα, χωρίς μπούσουλα…

Πώς βλέπετε το μέλλον της καλλιτεχνίας στην Ελλάδα;

Όσο τα κράτη αδιαφορούν για τη μόρφωση των παιδιών τους και αρκούνται στο να πιστεύουν πως εκείνα θα βρουν τον δρόμο μόνα τους, κάνουν μια τρύπα στο νερό! Έτσι κι εδώ, ακολουθούν την πεπατημένη συνταγή κάποιου γνωστού υπουργού Οικονομικών και τη θεωρία ενός καθηγητή πανεπιστημίου, ο οποίος υποστήριζε με στόμφο μεσσία: «Αφήστε την αγορά ήσυχη, αυτορρυθμίζεται μόνη της…». Σε τι, λοιπόν, να φταίει η φουκαριάρα η Τέχνη και πώς να αναπτυχθεί ο πολιτισμός μας, όταν οι κρατούντες επιδιώκουν να έχουν έναν λαό αγράμματο, απολίτιστο και εξαρτημένο; Το μόνο που μας μένει είναι να ευχηθούμε, κάποιοι στο μέλλον να καταφέρουν τελικά το ανέλπιστο.