Παναγιώτα Στρίκου-Τομοπούλου: «Η πριγκίπισσα και το στέμμα»

 

Αλεξία Βλάρα

 

 

Το βιβλίο Η πριγκίπισσα και το στέμμα της Παναγιώτας Στρίκου-Τομοπούλου αποτελεί μια φρέσκια και διασκεδαστική προσέγγιση στον κόσμο των παραμυθιών, όπου η φαντασία και η δημιουργικότητα αναμειγνύονται με σημαντικά εκπαιδευτικά μηνύματα για τους μικρούς αναγνώστες. Η ιστορία της πριγκίπισσας Έλλης, που βαριέται τα παραδοσιακά μαθήματα καλών τρόπων, υποκλίσεων και βαλς, προσκαλεί τα παιδιά να σκεφτούν πέρα από τα καθιερωμένα πρότυπα και να αναζητήσουν τον δικό τους δρόμο προς την αυτονομία και την αυτοπραγμάτωση.

Η κεντρική ηρωίδα δεν είναι μια συμβατική πριγκίπισσα, που περιμένει να σωθεί ή να ακολουθήσει πιστά τις προσδοκίες των ενηλίκων γύρω της. Αντίθετα, η Έλλη χαρακτηρίζεται από δυναμισμό, περιέργεια και πρωτοβουλία. Η επιθυμία της να βρει το στέμμα και να γίνει βασίλισσα λειτουργεί ως αφετηρία για μια σειρά περιπετειών που εισάγουν τα παιδιά στην έννοια της αυτονομίας, της αποφασιστικότητας και της προσωπικής ευθύνης. Μέσα από τα ταξίδια της, οι μικροί αναγνώστες μαθαίνουν ότι οι στόχοι απαιτούν προσπάθεια και ότι οι επιλογές τους έχουν συνέπειες, ένα μάθημα που μπορεί να μεταφερθεί εύκολα και στη σχολική ζωή.

Προσκαλεί τα παιδιά να σκεφτούν πέρα από τα καθιερωμένα πρότυπα και να αναζητήσουν τον δικό τους δρόμο προς την αυτονομία και την αυτοπραγμάτωση.

Η αφήγηση συνδυάζει παραμυθένια στοιχεία με μια σύγχρονη αισθητική. Νάνοι, νεράιδες, δράκοι και μάγισσες κινούνται ανάμεσα στην αλήθεια και τη φαντασία, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου τα παιδιά μπορούν να εξερευνήσουν τα όρια του φανταστικού κόσμου και να κατανοήσουν την έννοια της συμβολικής σκέψης. Το παιχνίδι με τον χρόνο, που άλλοτε είναι χτες, άλλοτε σήμερα και άλλοτε αύριο, ενισχύει την αντίληψη των παιδιών για την ελαστικότητα της αφήγησης και την ευχέρεια της φαντασίας να υπερβαίνει τις συμβατικές δομές.

Ένα από τα πιο σημαντικά εκπαιδευτικά στοιχεία του βιβλίου είναι η έμφαση στη λήψη αποφάσεων και την υπευθυνότητα. Η Έλλη δεν περιμένει κανέναν να της δείξει τον δρόμο, αναλαμβάνει η ίδια δράση και μαθαίνει μέσα από τα λάθη και τις επιτυχίες της. Ο πρίγκιπας και οι υπόλοιποι χαρακτήρες δεν λειτουργούν ως οδηγοί, αλλά ως συμπληρωματικές παρουσίες που ενισχύουν την εξέλιξη της ηρωίδας. Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά παρατηρούν την αξία της συνεργασίας, αλλά και της ατομικής πρωτοβουλίας, μαθαίνοντας να συνδυάζουν προσωπική δράση με σεβασμό προς τους άλλους.

Η γλώσσα του βιβλίου είναι απλή, ζωντανή και κατάλληλη για παιδιά μικρής ηλικίας, ενώ η δυνατότητα λήψης της αφήγησης μέσω QR code προσφέρει μια σύγχρονη και προσβάσιμη μορφή ανάγνωσης. Αυτό ενισχύει την εκμάθηση και την αφομοίωση του περιεχομένου, δίνοντας τη δυνατότητα στα παιδιά να ακούσουν την ιστορία προφορικά, να ενισχύσουν την κατανόηση της γλώσσας και να αναπτύξουν δεξιότητες ακρόασης και φαντασίας.

Το βιβλίο, πέρα από την ψυχαγωγική του διάσταση, προσεγγίζει και θέματα ισότητας και φεμινιστικής παιδαγωγικής. Η Έλλη αμφισβητεί τους παραδοσιακούς ρόλους και επιλέγει τη δική της πορεία, διδάσκοντας στα παιδιά ότι η δύναμη και η πρωτοβουλία δεν ανήκουν μόνο στους άνδρες ή στους «ήρωες» των παραμυθιών. Μέσα από την περιπέτεια και την αυτοδιάθεση της πριγκίπισσας, τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι η ηθική δύναμη και η υπευθυνότητα είναι χαρακτηριστικά που μπορεί να αναπτύξει οποιοδήποτε φύλο.

Τέλος, η σύντομη διάρκεια ανάγνωσης, μόλις δέκα λεπτά, κάνει το βιβλίο ιδανικό για καθημερινή ανάγνωση και εισαγωγή στην έννοια της αφήγησης, ενώ ταυτόχρονα ενισχύει τη συγκέντρωση και την αγάπη για το βιβλίο από μικρή ηλικία. Η ιστορία κλείνει με την κλασική αίσθηση «και ζούνε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα», αλλά με μια σύγχρονη, ενεργητική διάσταση που αφήνει στα παιδιά την αίσθηση ότι μπορούν να δημιουργήσουν το δικό τους τέλος.

Συνολικά, πρόκειται για ένα παραμύθι που ψυχαγωγεί, μορφώνει και ενθαρρύνει τα παιδιά να αναπτύξουν κριτική σκέψη, αυτονομία και φαντασία. Με έντονο εκπαιδευτικό χαρακτήρα και σύγχρονη αισθητική, προσφέρει μια ευχάριστη και εποικοδομητική εμπειρία ανάγνωσης τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς τους.

 

Η πριγκίπισσα και το στέμμα
Παναγιώτα Στρίκου-Τομοπούλου
εικονογράφηση: Έλενα Τσαπρούνη
Μεταίχμιο
32 σελ.
ISBN 978-618-03-4381-6
Τιμή €6,00

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος.

https://diastixo.gr/kritikes/paidika/25594-i-prigkipissa-kai-to-stemma

https://diastixo.gr/ 

Παύλος Παυλίδης: «Αυτή είναι η γειτονιά μου σκύλε»

 

Διώνη Δημητριάδου

 

 

Το ότι ίσως δεν υπάρχει μεγάλη απόσταση από τον στιχουργό στον ποιητή –αρκεί και οι δύο να είναι χαρισματικοί– είναι γνωστό, κι ας αντέδρασαν κάποιοι με ανεξήγητη σφοδρότητα στη βράβευση του Ντίλαν ως ποιητή, κι ας μην κατάλαβαν τίποτα ούτε από στίχο ούτε από ποίηση. Έχοντας στα χέρια μου την πρώτη ποιητική συλλογή του Παύλου Παυλίδη, αναρωτιέμαι αν κι όταν έγραφε στίχους για τα τραγούδια του το ήξερε πως ήταν γνήσια ποίηση κι εκείνοι. Δεν θέλω, όμως, να μιλήσω για τα ποιήματά του μόνο από την κριτική τους θεώρηση, κι ας λέγεται τούτο εδώ κριτικό σημείωμα. Θέλω περισσότερο να δείξω τι ένιωσα μέσα από την ποίησή του, τη «σκόνη» του, τα «τοπία» του, τον άχρονο χρόνο του, τον «σκύλο» που διατρέχει παρών-απών όλη τη συλλογή και όχι μόνο στον στίχο από το ποίημα «Στο ίδιο σημείο», που δίνει και τον τίτλο σε όλο το βιβλίο.

Μόλις νιώσεις, όπως ο ποιητής, σαν ζώο μέσα σε λάθος κοπάδι, αρχίζεις να βαδίζεις στον ρυθμό του

Ποίηση βιωματική αλλά και αυτοβιογραφική, όσο αντέχει να είναι, με σκηνικό της τα τοπία, που δεν είναι μόνο χώροι αλλά και άνθρωποι, έτσι όπως μετασχηματίζονται μέσα στη μνήμη, με ασαφή τα όριά τους, αναπλάθοντας ταυτόχρονα τον χρόνο. Μόνο που αυτός ο χρόνος ξεπερνά τα χρονικά του διαστήματα, σπάει τα αποδεκτά όρια σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, και εξακτινίζεται σε ένα σύμπαν προσωπικό, αυτό του ποιητή, καλώντας κι εμάς να το διαβούμε μέσα από τους δικούς του κώδικες. Και μόλις νιώσεις, όπως ο ποιητής, σαν ζώο μέσα σε λάθος κοπάδι, αρχίζεις να βαδίζεις στον ρυθμό του (πες τον ποιητικό, πες τον μουσικό, το ίδιο κάνει), αρχίζεις όχι μόνο να βλέπεις τις εικόνες, τα τοποθετημένα με προσοχή σκηνικά, τα σκηνοθετημένα με ίδια προσοχή πρόσωπα των ποιημάτων, αλλά να συμμετέχεις με τον τρόπο σου σ’ αυτά. Η προγιαγιά Ευανθία, ο Νιζίνσκι, ο Μπρεχτ, ο Σαραμάγκου, η Οφηλία, η Γώγου, αλλά και η Ξάνθη, η Βεργίνα, ο Βόσπορος, πόλεις πολλές του κόσμου, να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται, ορατές και αόρατες. Μια γειτονιά όλες και όλοι, μέσα του. Κι ένας σκύλος για να του τη δείξει.

Έχει σηκώσει πολλή σκόνη ο χρόνος καθώς διαλύεται κι αναμένει από τον στίχο να σωθεί, και η μνήμη μαζεύει εικόνες, στιγμιότυπα, λέξεις, τις βάζει άτακτα μέσα στα ποιήματα, αφού το μόνο που δεν χρειάζεται είναι η τακτοποίηση, γιατί φέρνει στον νου ρυθμίσεις, όρια, συμβιβασμούς, υποχωρήσεις. Εδώ, όμως, η ποίηση είναι μια ανταρσία, μια άρνηση στις ποικίλες «τακτοποιήσεις». Γράφεται όπως η μουσική, αφήνεται στους ήχους, ψάχνει συνοδοιπόρους, κι όταν τους βρίσκει νιώθει γεμάτη. Η ποίηση του Παυλίδη δεν είναι πια προσωπική, η οξεία παρατήρηση του έσω και έξω κόσμου αφήνει το αποτύπωμά της κοινό κτήμα, όπως και η μουσική του. Η εναλλαγή του ρεαλιστικού τοπίου με την απογείωσή του σε φαντασιακό, σε ονειρικό, είναι η ζωή μας η ίδια· δεν έχει στερεό έδαφος να ακουμπήσει, ούτε ελεύθερο αέρα να ανασάνει, είναι γεμάτη κάγκελα κι ας μην τα βλέπουμε.

Κλάψε γι’ αυτούς που δεν τα βλέπουνε τα σίδερα
Και φοβισμένοι κλείνουν πόρτες και παράθυρα
Ψάξε γι’ αυτούς να βρεις τα λόγια τα παρήγορα

Αλλά, πάνω από όλα, ο σκύλος, που ξεμακραίνει απ’ την αγέλη, ο άσπρος σκύλος που λέγεται Φόβος, που γυρίζει και σε κοιτάζει, που σου δείχνει τα δόντια του, κι εσύ, παγωμένος από τον δικό σου φόβο μένεις ακίνητος, ένα Σπήλαιο Βουβό.

Ουν ομ κιρούτ που λένε και οι Βλάχοι
Σημαίνει ένας χαμένος άνθρωπος ή κάτι τέτοιο.
Τα μεγάλα σκυλιά είναι ήδη εδώ.

Ουν ομ κιρούτ
Τα μεγάλα σκυλιά μ’ έχουν ήδη κυκλώσει

Θα το κάψουμε απόψε το βράδυ
Οι παλιοί μου οι φίλοι είναι όλοι εδώ
Ποιος το μάζεψε τόσο σκοτάδι
Θα το κάψουμε απόψε το βράδυ

Ουν ομ κιρούτ

Μπαίνω στο αυτοκίνητο κι ανάβω τα μεγάλα φώτα
«Αυτή είναι η γειτονιά μου σκύλε»
Βάζω τη μουσική στη διαπασών.

Αλλά και ο σκύλος που κουτσαίνει στην πλατεία Αριστοτέλους ή ο άλλος ο σκύλος του ζητιάνου στην ιστορία του Μπρεχτ.

Επειδή, όπως και στα τραγούδια, έτσι και στην ποίηση, διαλέγεις ένα τραγούδι ή ένα ποίημα που σε καλεί να εισχωρήσεις σαν σε οικείο χώρο (με όποιο κόστος αναπόφευκτα), επιλέγω το ποίημα «Ο Κάτω Κάμπος», για την περιπλάνηση του ποιητή, εν είδει Οδυσσέα στη Νέκυια, σε έναν τόπο πέρα από όσα γνωρίζουμε, πέρα από όσα ποικίλοι «οδοδείκτες» μάς πείθουν για τη μορφή του.

Ένας πανύψηλος γαλάζιος ουρανός δε βοηθάει. Τι να το κάνεις τέτοιο σημάδι… έναν πανταχού παρόντα ουρανό, ορατόν τε είτε και… Τι να τον κάνεις;

Εκεί, σ’ αυτόν τον χώρο, ο ποιητής θα φανταστεί το εκκλησάκι,καιεκεί θα εγκαταστήσει τον αιώνια χαμένο και αποκαθηλωμένο, αυτόν που επιλέχθηκε και τιμωρήθηκε, αν και πολύ αγάπησε:

Θα μπορούσε ίσως κάποτε παλιά να είχε χτίσει εδώ κάτω κάποιος
μόνος του κρυφά ένα εκκλησάκι για τον Ιούδα.
Αλλά ποιος να το βρει
Και ποιος να την αντέξει τόση αγάπη…
Ποιον να προδώσει κανείς σε μια τέτοια ερημιά…
Από αγκάθια ένα σωρό αλλά ποιος να τα πλέξει…

Η ποίηση του Παυλίδη γράφεται και τραγουδιέται και ζει και αναπνέει μέσα από τη συσσωρευμένη σκόνη, μέσα στον χαμένο χρόνο, όπως κι αν τη δει κανείς. Ποίηση με όση σκληρότητα αντέχει (γιατί το ποίημα αγρίεψε πολύ, ευτυχώς, και δεν χαϊδεύει αυτιά), ποίηση που μπορεί να συμφιλιώσει τις εικόνες τις παλιές με τις σύγχρονες, να ξορκίσει τους φόβους στο όνομα ενός μεγάλου Φόβου:

Αναρωτιέμαι
Ποια είναι εκείνη η στιγμή
που κάποιος θριαμβεύοντας
Μες στο αποκορύφωμα της δόξας
Αφήνει κρυφά
Κρυφά κι από τον ίδιο του τον εαυτό
Το κλειδί στον σιωπηλό άγγελο του θανάτου του

[…]

Είναι η στιγμή που ένας σκύλος σιωπηλός
Μπαίνει στη γειτονιά μου

Έλα και δείξε μου
Πάλι τα δόντια σου

Πόσο μου έλειψες
Παλιέ μου φίλε

Στο εξώφυλλο –το έργο του Βασίλη Σελιμά Αύρα– το παιδικό πρόσωπο με τα μάτια κλειστά να ονειρεύεται, να μαζεύει εικόνες, να αναπλάθει μέσα του τον κόσμο.

 

Αυτή είναι η γειτονιά μου σκύλε
Παύλος Παυλίδης
Εκδόσεις Καστανιώτη
106 σελ.
ISBN 978-960-0373-61-5
Τιμή €12,00

Η Διώνη Δημητριάδου είναι ποιήτρια και κριτικός λογοτεχνίας.

https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/25595-auti-einai-i-geitonia-mou-skile

https://diastixo.gr 

Λεύκη Σαραντινού: «Ψυχή από πέτρα»

 

Κική Καμμενίδου

 

 

Η συλλογή διηγημάτων της Λεύκης Σαραντινού Ψυχή από πέτρα, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Βακχικόν, είναι η απόδειξη ότι τα βιβλία είναι ζωντανοί οργανισμοί που αναπνέουν, έχουν ψυχή και συναισθήματα. Πονάνε, κλαίνε, θυμώνουν και γελούν με την ψυχή τους.

Ξεκινώντας από τον τίτλο του έργου, διαπιστώνουμε την ύπαρξη μιας αντίφασης. Η λέξη «ψυχή» συμβολίζει το συναίσθημα και την ευαισθησία. Από την άλλη, η λέξη «πέτρα» υποδηλώνει τη σκληρότητα. Σε συνδυασμό, όμως, το νόημα είναι ένα: Μέσα από τη δυσκολία των παλαιότερων εποχών οι άνθρωποι σμίλευσαν την ψυχή τους, αγωνίστηκαν, δοκιμάστηκαν από τις αντίξοες συνθήκες, υπερέβησαν τον εαυτό τους και τελικά κατάφεραν να επιβιώσουν.

Mε τρόπο απλό και γλώσσα «ήσυχη», στηριζόμενη στις κατάλληλες σε δυναμική λέξεις, μας καθηλώνει με τις περιγραφές της.

Οι ήρωες κάθε ιστορίας δεν είναι άνθρωποι εξωπραγματικοί, δεν χαρακτηρίζονται από υπέρβαση αδυναμιών ούτε από τελειότητα. Αντιθέτως, είναι άνθρωποι απλοί, μα συνάμα μοναδικοί. Είναι οι ήρωες της καθημερινής ζωής ενταγμένοι, καθένας ξεχωριστά, σε ένα πλαίσιο της δικής τους ιστορικής πραγματικότητας. Κατακλυζόμενοι από έναν ποταμό συναισθημάτων, έχουν πάθη και αδυναμίες και διαγράφουν την πορεία της ζωής τους κάνοντας τις επιλογές τους και αναμένοντας τη δικαίωσή τους ή την τιμωρία για τις πράξεις τους, όπως ο Μανολιός και ο Παναγιώτης· έτσι, με έναν τρόπο υπέροχο και μοναδικό, γινόμαστε κι εμείς κοινωνοί του κάθε διηγήματος νιώθοντας τις περισσότερες φορές την ταύτιση μαζί τους.

Σχετικά με τη γλώσσα και το ύφος των κειμένων, παρατηρούμε ότι η συγγραφέας δεν επιδιώκει πομπώδες και επιτηδευμένο λόγο, αλλά με τρόπο απλό και γλώσσα «ήσυχη», στηριζόμενη στις κατάλληλες σε δυναμική λέξεις, μας καθηλώνει με τις περιγραφές της προσδίδοντας ζωντάνια στα διηγήματά της. Με αυτόν τον τρόπο, αν και οι ιστορίες της είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους, συνυφαίνονται σε έναν καλά δομημένο χρονολογικό ιστό, καλύπτοντας πολλές χρονικές περιόδους, με αναφορές σε ιστορικά στοιχεία από την απελευθέρωση της Θράκης και την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη μέχρι και προσωπικά βιώματα της ίδιας της συγγραφέως από την παιδική της ηλικία στο Ρέθυμνο και τα φοιτητικά της χρόνια στην Κομοτηνή.

Δεκαοχτώ φαινομενικά διαφορετικές ιστορίες, που όμως ενώνονται σε ένα παζλ των στιγμών της ζωής με έναν κοινό παρονομαστή: τον αγώνα για δράση και επιβίωση, τη δίψα για τη ζωή. Δεκαοχτώ διηγήματα, λοιπόν, που σας καλούν να ανακαλύψετε τη δύναμη που κρύβουν μέσα τους και να ταυτιστείτε με τους ήρωές τους.

[Η Κική Καμμενίδου είναι φιλόλογος, ειδική παιδαγωγός.]

 

Ψυχή από πέτρα
Λεύκη Σαραντινού
Εκδόσεις Βακχικόν
134 σελ.
ISBN 978-618-231-205-6
Τιμή €12,72

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/25604-psixi-apo-petra

https://diastixo.gr/ 

Μαρία Γιαγιάννου: «Η χαμηλοπάρδαλη»

 

Κατερίνα Ζαμαρία

 

  

Στο τελευταίο της παιδικό βιβλίο, η Μαρία Γιαγιάννου έχει καταφέρει να συγκεράσει την αναγνωστική απόλαυση και τον προβληματισμό, σε μια ιστορία που ενθαρρύνει τα παιδιά να βρουν τη δική τους θέση απέναντι στις σχολικές προκλήσεις. Συνθέτει ένα κείμενο στο οποίο προσδίδει ευρύτερες διαστάσεις σε αυτό που περιγράφεται ως διαφορετικότητα, σε έναν κόσμο και σε ένα σύστημα που καλλιεργεί, προάγει και –κάποτε– επιβραβεύει την ομοιομορφία. Η πρωταγωνίστρια, η Αριστέα, δεν είναι μια καμηλοπάρδαλη, είναι μια… χαμηλοπάρδαλη. Κι έχει αγανακτήσει! Δε φτάνει τα ψηλά κλαδιά, δεν ξεχωρίζει στις σχολικές φωτογραφίες, δε βλέπει καλά στις συναυλίες… Γιατί ο κόσμος είναι φτιαγμένος για καμηλοπαρδάλεις και όχι για χαμηλοπαρδάλεις.

Αν και έχει ενταχτεί στην κοινωνική ομάδα του σχολείου, η διαφορετικότητά της της στερεί τη θέση που της αξίζει. Ακόμα και η ίδια υπονομεύει την αυτοεκτίμησή της, γιατί βλέπει τον εαυτό της μέσα από το βλέμμα των άλλων. «Μα πού ακούστηκε καμηλοπάρδαλη με χαμηλό λαιμό!» σκεφτόταν καμιά φορά.

Θα προσπαθήσει, λοιπόν, να κάνει τη δική της επανάσταση, με αφορμή την επέτειο μιας εθνικής γιορτής. Μιας γιορτής μνήμης και τιμής στις καμηλοπαρδάλεις εκείνες που «πριν από διακόσια τόσα χρόνια επαναστάτησαν και απελευθέρωσαν τον τόπο τους από τα τυραννικά αρπακτικά που τις καταπίεζαν». Θα διεκδικήσει –μέσω της υψηλής βαθμολογικής απόδοσης στα μαθήματα– να γίνει σημαιοφόρος, για να βρεθεί από την τελευταία σειρά της παρέλασης στην πρώτη, αποδεικνύοντας ότι τα εξωτερικά χαρακτηριστικά δεν είναι ασφαλές κριτήριο αξιολόγησης.

Η Γιαγιάννου, στην ιστορία της, εστιάζει μεταξύ άλλων στοχευμένα και στη στάση των ενηλίκων, καθώς και στον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν όσον αφορά στην ενδυνάμωση των παιδιών. Είναι η δασκάλα αυτή που θα δώσει στην Αριστέα το κίνητρο για να διεκδικήσει την πρώτη θέση στην παρέλαση και είναι η μητέρα που ενδυναμώνει ψυχικά την κόρη της: «Αν ο φετινός σου στόχος είναι η σημαία, μπορείς να τον πετύχεις», είπε η μαμά, «που δε θα άλλαζε ούτε μια τριχούλα από την κόρη της». Γιατί αυτό κάνουν οι μαμάδες, οι γονείς γενικότερα: ακούνε τα παιδιά τους, τα ενθαρρύνουν και τα αποδέχονται γι’ αυτό που είναι και όχι γι’ αυτό που εκείνοι θα θέλανε να είναι.

Μια ιστορία που ενθαρρύνει τα παιδιά να βρουν τη δική τους θέση απέναντι στις σχολικές προκλήσεις.

Αρωγός στην προσπάθεια της Αριστέας θα σταθεί η νέα συμμαθήτριά της, η Φιλομήλα, η πρώτη καμήλα στο σχολείο των καμηλοπαρδάλεων. Κι όχι μόνο αυτό… έχει δυο καμπούρες «όχι σαν βουνά αλλά σαν μικρά, χαμηλά λοφάκια». Οι δυο τους θα συνδεθούν με μια δυνατή φιλία, όχι μόνο γιατί τις ενώνει η διαφορετικότητά τους. Και μπορεί στο τέλος ο στόχος της Αριστέας να μην ευοδώνεται ως προς τη σημαία, το κέρδος της όμως θα είναι μεγαλύτερο καθώς, όχι μόνο θα έχει γίνει καλύτερη μαθήτρια, αλλά και καλύτερη φίλη.

Ο τριτοπρόσωπος αφηγητής δίνει την ευκαιρία στους αναγνώστες να εξοικειωθούν με τους επιμέρους θεματικούς πυρήνες, που διαπλέκονται γύρω από την ιστορία της Αριστέας και άπτονται της συναισθηματικής αντανάκλασης που έχουν τα γεγονότα στον ψυχισμό της. Η απογοήτευση λόγω των απορρίψεων που υφίσταται εξαιτίας του ύψους της, η σημασία της φιλίας και της συνεργασίας, η ματαίωση των προσδοκιών. Αλλά και η διαχείριση της ματαίωσης μέσα από το πρίσμα του νικητή και του ηττημένου. Ο τρόπος που αντιδρούν οι δύο φίλες στο γεγονός ότι η Αριστέα –παρά τις προσπάθειες– όχι μόνο δε θα γίνει σημαιοφόρος, αλλά θα χάσει την πρωτιά από την κολλητή της, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα γραφής για το πώς μπορείς να μιλήσεις στα παιδιά για σύνθετες έννοιες, όπως η ενσυναίσθηση, με τρόπο ειλικρινή και ρεαλιστικό. «Τι δύσκολη στιγμή και για τις δύο! Πώς να κλάψει η μία μπροστά στη χαρά της άλλης; Πώς να γελάσει η άλλη μπροστά στη λύπη της πρώτης;»

Με όχημα τη γλώσσα εγκιβωτίζεται το χιούμορ και η ευαισθησία στην προσέγγιση των θεμάτων. Κυρίως, όμως, με την αξιοποίηση των συνδηλώσεων, η γλώσσα γίνεται εργαλείο για να νοηματοδοτήσει όσα υποδόρια ενεργοποιούνται από το γλωσσικό παιχνίδι, που με μέτρο γίνεται εδώ με τις λέξεις. Όχι τυχαία, η πρωταγωνίστρια ονοματοδοτείται «Αριστέα» και το όνομα αυτό γίνεται το εφαλτήριο για να εστιάσει η συγγραφέας στον έναν από τους δύο βασικούς θεματικούς πυρήνες του βιβλίου, που είναι η αριστεία. Λέξη που συχνά ακούγεται τα τελευταία χρόνια, που χρωματίστηκε με συγκεκριμένο πρόσημο παράγοντας ένα ιδεολόγημα, το οποίο πόρρω απέχει από το πραγματικό νόημα της λέξης. Η Γιαγιάννου αποκαθιστά στα μάτια παιδιών και γονιών την τόσο παρεξηγημένη αυτή έννοια, αποσυνδέοντάς την από τα μετρήσιμα κριτήρια που είθισται να χρησιμοποιούνται και συνδέοντάς τη με άλλης ποιότητας παραμέτρους.

Η Αριστέα θα καταλάβει πως «δε χρειάζεται να είσαι ψηλός για να πας μπροστά. Αν είσαι καλός στην προσπάθεια και τη φιλία, το άριστα μπορεί να περιμένει, κι αν βαρεθεί… ας φύγει κιόλας, θα φτιάξουμε άλλο πιο δικό μας». Και κάπως έτσι η Αριστέα θα βρει τη χαμένη της αυτοπεποίθηση, αφού μαθαίνει να εστιάζει σε αυτά που μπορούσε να κάνει και όχι σε όσα δεν μπορούσε.

Με τον ίδιο ευφάνταστο τρόπο και διατηρώντας το βλέμμα εστιασμένο στα δρώμενα της σχολικής κοινότητας με αφορμή μια παρέλαση (γεγονός που κατά καιρούς έχει πυροδοτήσει ποικίλες, συχνά ακραίες, αντιδράσεις εντός και εκτός σχολικής κοινότητας), η συγγραφέας θίγει άλλο ένα μείζον θέμα που δύσκολα αγγίζεται. Αυτό της ιστορικής μνήμης και της σύνδεσής της με έννοιες όπως «πατρίδα», «χώρα», «σημαία». Θα επανανοηματοδοτήσει και αυτές τις έννοιες, όπως αρμόζει στο πλαίσιο της πολυφυλετικής και πολυπολιτισμικής κοινωνίας του σύγχρονου σχολείου. «Η δασκάλα τούς ανέθεσε να ζωγραφίσουν από μια σημαία… όχι της κοινής τους πατρίδας, αλλά τη σημαία της προσωπικής τους χώρας, των προτιμήσεων και των ιδεών τους». Κι έτσι τα παιδιά θα οδηγηθούν στη χώρα των Ιδεών, εκεί που συνειδητοποιείς ότι «μια παρέλαση μπορεί να είναι ένας κύκλος… ότι κάποιες φορές δε χρειάζεται να είσαι καν μπροστά, όταν ανάμεσα είναι τόσο ωραία».

Η εικονογράφηση της Θέντας Μιμηλάκη έρχεται να λειτουργήσει αθροιστικά στο άρτιο αποτέλεσμα. Με την πολύχρωμη οπτική απεικόνιση, άλλοτε πανοραμικά και άλλοτε εστιασμένα, με χρώματα ζεστά και τρυφερά συμπληρώνει τη γλωσσική αφήγηση.

 

Η Χαμηλοπάρδαλη
Μαρία Γιαγιάννου
εικονογράφηση: Θέντα Μιμηλάκη
Εκδόσεις Ψυχογιός
48 σελ.
ISBN 978-618-01-5777-2
Τιμή €15,50

https://diastixo.gr/kritikes/paidika/25611-xamhlopardalh

https://diastixo.gr/ 

«Το βάραθρο, Πρώτη ύλη» του Αντώνη Φωστιέρη

 

 Αντώνης Φωστιέρης

 

 

ΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ

Κι αυτά που γράφτηκαν
Κι αυτά που θα γραφτούν
Μάζα πολτός ανωνυμίας   
Στο βάραθρο
Μιας ακόρεστης λήθης. Πλάι σου     
Με δρασκελιές το μέλλον προχωράει καγχάζοντας        
Καθώς στα σπλάχνα του χωνεύονται βαθιά
Και διαλύονται   
Αυτά που έχουνε γραφτεί
Αυτά που γράφονται
Καθώς στα σπλάχνα του βυθίζονται αργά     
Και χάνονται    
Μια μάζα όλα ένας πολτός  
Και σβήνουνε
–Σαν να μην έλαμψαν ποτέ–  
      Ποιήματα
      Στίχοι
      Λέξεις
      Συλλαβές
      Και γράμματα.

      ***

 

ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ 

Το ποίημα·
Μικρό κουβούκλιο
Με καντήλι και άνθη.
Να θυμίζει
Τη σύγκρουση.   

***
Συντρίβω μέσα μου
Τον κόσμο έξω μου.

***
Όσο βραδιάζει ο καιρός             
Όλο αραιώνουν πιο πολύ
Τα ονόματα   
Τις επισκέψεις τους   
Στη μνήμη.         

***
Απατημένοι όλοι εραστές
Της γλώσσας.

***
Η δόνηση
Της ηδονής.

***
Η αγνεία της άγνοιας.

***
Λιμνάζει ο χρόνος γύρω
Σαν αίμα.

***
Κάθε μέρα που ζεις
Την έχεις κλεμμένη
Απ’ τον θάνατο.           

***

Πληρώνοντας σαν όλους
Μια οφειλή      
Ένα ισόβιο τέλος.

***
Με κορμί
Από ράκη του αόρατου
Ψυχή κενού.

***
Τι πιο πνευματικό  από την ύλη.

***
Τ’ αεριωθούμενα    
Ν’ ανοίγουν άσπρα φερμουάρ
Στα επουράνια.

***
Κι ο ουρανός απάνω, ραγισμένο αυγό.

***
Πόσο αρμυρό νερό
Να ρουφήξουν τα μάτια σου.
Πόσες πλαγιές πρασίνου
Να βοσκήσουν.

***
Πόλεις πυρότουβλα
Χαμένες στον Βορρά
Λιωμένες απ’ τα χνώτα της ομίχλης.

***
Μπήγοντάς του ένα καρφί
Μια προκα-
ταβολή του μαρτυρίου.

***
Θυμίζοντας
Πως κάθε κόκκινο που χύνεται
Ανήκει ακέραιο στην κοινότητα και είναι
Πανί τρεμάμενο σε μάτι ταύρου.

***
Οι γυρίνοι του σπέρματος
Και ο αμνός της κοιλίας σου με τα υγρά.              

***
Τα δυο μικρά μηδενικά
Κάνουν οκτώ
Κι όταν πλαγιάζουν σιαμαία
Το άπειρο.

***
Με κλειστές τις φτερούγες 
Ολόλευκο          
Αρμενίζει στη λίμνη       
Το 2.       

***
Έτσι όπως η γη που γυρίζει:
Μ’ αφρισμένη ταχύτητα ο χρόνος
Στέκεται ακίνητος.  

***
Έτσι όπως κι εσένα: Που ακίνητο
Κυλιόμενες σκάλες σε παίρνουν
Γι’ αλλού.            

***
Τρέμοντας σύγκορμος μπροστά
Στις κάννες
Των ματιών.

***
Τα δευτερόλεπτα
Χτυπάνε
Τους σφυγμούς
Των πεθαμένων.

***
          Η μέρα σέρνεται αργά με την κοιλιά
    Κι ορειβατώ στα βράχια της χαράς σου.
 Είσαι η σκάλα που της σπάσαν τα σκαλιά
     Κι είμαι το θέατρο ερήμην του θιάσου.

 

Ο Αντώνης Φωστιέρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1953. Σπούδασε Νομικά στην Αθήνα και στο Παρίσι. Από το 1971 μέχρι σήμερα έχει δημοσιεύσει δέκα ποιητικές συλλογές, τους συγκεντρωτικούς τόμους Ποίηση 1970-2005 και Άπαντα τα ποιήματα 1970-2020, καθώς και δύο Επιλογές ποιημάτων του με πρωτότυπη εικονογράφηση Αλέκου Φασιανού και Γιάννη Ψυχοπαίδη. Ποίησή του περιλαμβάνεται στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Λυκείου.  Έχει μεταφράσει τις Συμβουλές σ’ ένα νέο ποιητή του Μαξ Ζακόμπ. Εκδότης και διευθυντής του περιοδικού Η Νέα Ποίηση, συνδιευθυντής της ετήσιας έκδοσης Ποίηση, συνεκδότης και διευθυντής του λογοτεχνικού περιοδικού Η Λέξη. Του απονεμήθηκαν, μεταξύ άλλων, το Διεθνές Βραβείο Καβάφη, το Βραβείο Βρεττάκου του Δήμου Αθηναίων, το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και, για το σύνολο του έργου του, το Βραβείο Ποίησης της Ακαδημίας Αθηνών. Τριάντα δύο μεταφράσεις βιβλίων του έχουν κυκλοφορήσει από έγκυρους εκδοτικούς οίκους σε χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής.

https://diastixo.gr/logotexnikakeimena/poihsh/25593-barathro-proti-ili

https://diastixo.gr/  

Anna Musewald: συνέντευξη στην Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

 

Κωνσταντίνα Δρακουλάκου

 

 

Η Άννα Μούζεβαλντ γεννήθηκε στην Ελλάδα, αλλά από το 1998 ζει μόνιμα με την οικογένειά της στο Μόναχο της Γερμανίας. Εργάζεται ως οικονομική και φορολογική σύμβουλος, αλλά τον ελεύθερο χρόνο της τον αφιερώνει στον φανταστικό κόσμο των βιβλίων, είτε διαβάζοντας τις ιστορίες που έχουν φανταστεί άλλοι, είτε γράφοντας η ίδια τις ιστορίες που θα της άρεσε να διαβάσουν οι άλλοι. Ξεκίνησε να γράφει ιστορίες για παιδιά· τα τελευταία χρόνια έχει γράψει αρκετές ιστορίες για ενήλικες, αλλά ποτέ δεν έφυγε από τον κόσμο του φανταστικού. Στην Ελλάδα έχουν εκδοθεί: Στην αναζήτηση της χαμένης ομορφιάς (εκδ. Πατάκη, 2003), Ο φύλακας της Ερμίν (εκδ. Κέδρος, 2008), Τα πράσινα και κίτρινα πιόνια (εκδ. Πηγή, 2024) και Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου (εκδ. Πηγή, 2025), το οποίο μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε να γράψετε το βιβλίο Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου; Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός ή ιδέα που αποτέλεσε αφετηρία;

Δεν ήταν ένα συγκεκριμένο γεγονός αυτό που μου έδωσε την ιδέα της ιστορίας. Για μένα η έμπνευση έρχεται συνήθως από κάποια συναισθήματα, που δύσκολα εκφράζονται με λόγια. Στο συγκεκριμένο βιβλίο, η αφετηρία ήταν η περιέργεια για το πώς ο άνθρωπος μαθαίνει να συμφιλιώνεται με το ακατανόητο και το διαφορετικό, καθώς και η αίσθηση ότι κάποιες στιγμές από το παρελθόν μένουν παγιδευμένες μέσα μας και συνεχίζουν να επηρεάζουν το παρόν. Έτσι, θέλοντας να εξερευνήσω αυτή τη λεπτή περιοχή όπου το παρελθόν, η μνήμη και η φαντασία συναντιούνται, γεννήθηκε η ιστορία της Έμμας και του Πάουλ.

Στις ιστορίες όπου η φαντασία και η πραγματικότητα αλληλεπιδρούν, η αλήθεια δεν δηλώνεται απλά, αλλά πραγματικά αποκαλύπτεται.

Ξεκινήσατε να γράφετε για παιδιά, αλλά πλέον έχετε γράψει και αρκετές ιστορίες για ενήλικες. Πώς προσεγγίζετε τη συγγραφή όταν απευθύνεστε σε διαφορετικές ηλικίες;

Δεν αλλάζω τόσο τον τρόπο που γράφω, αλλά την οπτική. Όταν γράφω για νεαρές ηλικίες, προσπαθώ να δω τον κόσμο με τα δικά τους μάτια – με αρκετή αθωότητα και απλοποίηση. Όταν γράφω για ενήλικες, κοιτάζω περισσότερο προς τα μέσα. Οι ερωτήσεις παραμένουν οι ίδιες, απλά έχουν χάσει πια την αφέλειά τους, γιατί οι ώριμοι αναγνώστες προσεγγίζουν τα θέματα, τις σκέψεις και τα συναισθήματα από διαφορετικές οπτικές. Στην ουσία, και οι δύο μορφές γραφής συναντιούνται στο σημείο όπου όλοι, εφηβικό κοινό και ενήλικες, προσπαθούμε να κρατηθεί ζωντανή η ικανότητα να θαυμάζουμε και να αναρωτιόμαστε.

Το φανταστικό στοιχείο παραμένει σταθερά παρόν στο έργο σας. Τι είναι αυτό που σας μαγεύει τόσο πολύ σε αυτό το λογοτεχνικό είδος;

Αυτό που με συναρπάζει στη λογοτεχνία του φανταστικού είναι πως, παρόλο που οι ιστορίες αυτές εκ πρώτης όψεως μοιάζουν φανταστικές, κατά βάθος μιλούν για αληθινά ανθρώπινα συναισθήματα. Μέσα από το φανταστικό μπορώ να μιλήσω για όσα δεν χωρούν εύκολα στο καθημερινό λεξιλόγιό μας, όπως φόβοι, επιθυμίες ή απώλειες. Η λογοτεχνία του φανταστικού είναι ο χώρος όπου η ψυχή τολμά να φανερωθεί χωρίς μάσκες. Πιστεύω ότι στις ιστορίες όπου η φαντασία και η πραγματικότητα αλληλεπιδρούν, η αλήθεια δεν δηλώνεται απλά, αλλά πραγματικά αποκαλύπτεται.

Πώς καταλήξατε στον τίτλο «Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου» και τι θέλετε να προκαλέσει στη σκέψη των αναγνωστών;

Ο τίτλος γεννήθηκε από την αίσθηση ότι όλοι, με κάποιον τρόπο, είμαστε αναγκασμένοι εκ των πραγμάτων να ζούμε ανάμεσα σε αυτό που υπήρξε και σε αυτό που δεν έχει ακόμη συμβεί. Οι «παρυφές» είναι αυτό το μεταίχμιο, όπου ο χρόνος χάνει τη βεβαιότητά του· εκεί όπου οι μνήμες, τα όνειρα και οι φόβοι μπλέκονται. Ήθελα ο τίτλος να αφήνει ένα ανοιχτό ερώτημα. Είμαστε πραγματικά παγιδευμένοι ή απλώς είμαστε διστακτικοί να προχωρήσουμε; Κατέληξα, λοιπόν, στον συγκεκριμένο τίτλο, γιατί θεώρησα ότι έχει τη δύναμη και την απλότητα να μιλήσει απευθείας στον αναγνώστη, χωρίς να χρειάζεται πολλές εξηγήσεις. Άλλωστε, ένας τίτλος πρέπει να σε τραβάει από την πρώτη ματιά, αλλά και να αποκτά μεγαλύτερο βάθος όταν ο αναγνώστης ολοκληρώνει την ανάγνωση.

H ηρωίδα σας, η Έμμα, ζει μια αθάνατη ζωή εγκλωβισμένη στον χρόνο. Πώς δουλέψατε τον χαρακτήρα της και ποιο ήταν το μεγαλύτερο στοίχημα στη δημιουργία της;

Προσπάθησα ο χαρακτήρας της Έμμας να χτιστεί αργά και βήμα-βήμα. Δεν ήθελα να είναι μια ηρωίδα με τη συμβατική έννοια, αλλά ένας καθρέφτης του ανθρώπου που προσπαθεί να καταλάβει ποιος είναι, όταν ο χρόνος παύει να έχει νόημα, ενώ ταυτόχρονα παλεύει να βρει τη δύναμη να αγωνιστεί με θάρρος και πείσμα για τους δικούς της ανθρώπους. Το μεγαλύτερο στοίχημα που είχα να αντιμετωπίσω, ήταν να κρατήσω την ισορροπία ανάμεσα στο πραγματικό και στο φανταστικό και η Έμμα να παραμείνει ανθρώπινη, ακόμη κι όταν κινείται σε έναν κόσμο που δεν υπακούει στους νόμους της λογικής. Η Έμμα στην ιστορία δεν αναζήτησε την αθανασία, πληρώνει άλλωστε βαρύ τίμημα γι’ αυτή την αθανασία. Η Έμμα αγωνίζεται για την ελευθερία.

Ο Πάουλ είναι ένας χαρακτήρας γεμάτος μυστικά. Τον εμπνευστήκατε από κάποιο πραγματικό πρόσωπο;

Όχι, ο Πάουλ δεν βασίζεται σε κάποιο πραγματικό πρόσωπο. Είναι περισσότερο μια φιγούρα εμπνευσμένη από τους εφήβους εκείνους που, επηρεασμένοι από τις κοινωνικές συνθήκες, τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια, τις τραυματικές εμπειρίες που έχει αφήσει στην ψυχή τους η σκιά του θανάτου, κουβαλούν μέσα τους όλα όσα δεν μπορούν ή δεν θέλουν να εκφράσουν με λόγια.

Ποια είναι η σχέση σας με τον χρόνο, τη μνήμη και την πραγματικότητα – θέματα που εμφανίζονται έντονα στο βιβλίο σας; Καταλήξατε σε κάποια προσωπικά συμπεράσματα κατά τη συγγραφή;

Όσο έγραφα το βιβλίο, για κάποιους από τους ήρωες ο χρόνος καθοριζόταν από τα συναισθήματα και τις εμπειρίες τους, που με τη βοήθεια της μνήμης τα έφερναν μαζί τους από το παρελθόν στο παρόν. Η μνήμη λοιπόν ήταν εκείνη που τους βοηθούσε να νιώσουν τον χρόνο και αυτά που φέρνει μαζί του και να τα κρατήσουν ζωντανά στο σήμερα. Από την άλλη πλευρά, όμως, στην ιστορία υπάρχουν ήρωες που δεν έχουν μνήμες από το παρελθόν. Η Έμμα, για παράδειγμα, μαθαίνει τι είναι χρόνος βλέποντας τα σημάδια που αφήνει κατά το πέρασμά του πάνω στο πρόσωπο του Φρανς. Στην ιστορία των παγιδευμένων στις παρυφές του χρόνου είναι, λοιπόν, η μνήμη και ο χρόνος, που βοηθούν τους ήρωες να αναγνωρίσουν αλλά και να βιώσουν την πραγματικότητα. Όσο έγραφα το βιβλίο, συνειδητοποίησα ότι η ομορφιά δεν είναι ποτέ καθαρή, γιατί υπάρχουν πολλά σκοτεινά στοιχεία καλά κρυμμένα πίσω από τη σκιά της. Κάτω από τη λάμψη της μπορεί να πάλλεται πόνος, φθορά ή ακόμα και ματαιότητα. Κι όμως, ίσως γι’ αυτό μας συγκινεί εντέλει η ομορφιά, γιατί πίσω της αναγνωρίζουμε κάτι βαθύτερο, αληθινό, ανθρώπινο.

Υπάρχει κάποιος δευτερεύων χαρακτήρας που αγαπήσατε ιδιαίτερα ενώ γράφατε;

Ναι, υπάρχουν πάντα δευτερεύοντες χαρακτήρες που ενώ προχωράει η ιστορία, χωρίς να το περιμένεις, αποκτούν δική τους ζωή. Στους Παγιδευμένους στις παρυφές του χρόνου, ένιωσα ιδιαίτερη τρυφερότητα για τον Φρανς, που μοιάζει να θυμάται πράγματα που ίσως δεν έζησε ποτέ. Είναι σαν να κρατά μέσα του τη συλλογική μνήμη όλων των ηρώων της ιστορίας. Τον βλέπω σαν την ίδια τη μνήμη, τον αόρατο συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο παρελθόν και το τώρα, τη φωνή που ψιθυρίζει όσα οι άλλοι δεν μπορούν να πουν.

Πώς νιώθετε όταν ολοκληρώνετε ένα βιβλίο και πάτε στο επόμενο;

Κάθε ιστορία έχει τον δικό της κύκλο ζωής, που κλείνει στην τελευταία σελίδα του βιβλίου. Όταν τελειώνει το βιβλίο, χρειάζομαι πάντα μια βαθιά σιωπή και λίγο χρόνο για να αποχαιρετήσω τους «ανθρώπους» που έζησαν μαζί μου για αρκετό καιρό. Παράλληλα όμως μεγαλώνει μέσα μου μια ανυπομονησία, γιατί το τέλος ενός βιβλίου κρύβει ήδη τον σπόρο του επόμενου. Δεν είναι μετάβαση, αλλά πολλές φορές είναι συνέχεια. Το επόμενο βιβλίο ξεκινά πάντα από ό,τι άφησε άλυτο το προηγούμενο.

 

Παγιδευμένοι στις παρυφές του χρόνου
Anna Musewald
Εκδόσεις Πηγή
538 σελ.
ISBN 978-960-626-895-3
Τιμή €19,20

https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/25612-anna-musewald-sinenteuxi-stin-konstantina-drakoulakou

https://diastixo.gr/