Stephen King: «Ο Άτρωτος»

 

Έρικα Αθανασίου

 

  

Μυθιστόρημα που προτείνεται να διαβαστεί σε διακοπές είναι ο Άτρωτος του Στίβεν Κινγκ, κι αυτό όχι γιατί είναι ανάλαφρο και αισιόδοξο, αλλά επειδή είναι πολύ δύσκολο να το αφήσεις από τα χέρια σου. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ένα σύγχρονο βιβλίο μια και διαδραματίζεται το 2025, μόνο που ο Κινγκ το έγραψε το 1982, προφητεύοντας ένα δυστοπικό μέλλον, που σε πολλά θυμίζει συνθήκες του σήμερα.

Επετειακή η επανέκδοση του βιβλίου από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος, καθώς κυκλοφορεί με τον ίδιο τίτλο με την ταινία του Έντγκαρ Ράιτ, που προβλήθηκε πρόσφατα. Ένα βιβλίο από τη σειρά που ο συγγραφέας κυκλοφόρησε με το ψευδώνυμο Richard Bachman. Ένα βιβλίο που ακόμα κι αν το έχεις ξαναδιαβάσει κάποια στιγμή στο παρελθόν ή έχεις δει την παλιότερη ταινία με τον Σβαρτσενέγκερ, ο μύθος του συναρπάζει και αποκτάει νέο ενδιαφέρον τη σημερινή εποχή, την οποία έχει οραματιστεί ο συγγραφέας πάνω από σαράντα χρόνια πριν.

Τα βιβλία του Στίβεν Κινγκ σε τρομάζουν με την αληθοφάνειά τους ακόμα κι αν αναφέρονται στο απίθανο. Ο Άτρωτος αποτελεί ένα από τα λίγα βιβλία του που δεν περιέχουν κάποιο υπερρεαλιστικό στοιχείο, όλα θα μπορούσαν να συμβούν ή συμβαίνουν ήδη. Τα κεφάλαια μετράνε ανάποδα ξεκινώντας από το «μείον 100» και με την αντίστροφη μέτρηση να συνεχίζεται σε κάθε νέο κεφάλαιο.

Το βασικό χαρακτηριστικό είναι η αγωνία, η αγωνία σε κάθε σελίδα, αφού για κάθε εμπόδιο που ξεπερνιέται εμφανίζεται ένα νέο.

Γνωρίζουμε τον Μπεν Ρίτσαρντς στο καταθλιπτικό περιβάλλον του σπιτιού του, ενώ η γυναίκα του προσπαθεί να ηρεμήσει το νήπιο κοριτσάκι τους που έχει πνευμονία, αλλά όχι φάρμακα – όχι επειδή δεν υπάρχουν φάρμακα, αλλά επειδή δεν έχουν χρήματα να τα αγοράσουν. Ο Μπεν χαζεύει στη Φρι-Βι, τη μόνη ψυχαγωγία που είναι ελεύθερα διαθέσιμη σε όλους, έναν τύπο να παθαίνει καρδιακή προσβολή στον τροχό, αφού δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί στο παιχνίδι. Οι συνέπειες της Φρι-Βι είναι πολλαπλές για τους φτωχούς, όπως: «Αναζητούν εφημερίδες για να προφυλαχτούν από τη φθινοπωρινή παγωνιά, αλλά οι εφημερίδες δεν υπάρχουν πια, η Φρι-Βι σκότωσε τις τελευταίες από αυτές» και μαζί και την ενημέρωση.

Όταν ο Μπεν ανοίξει την πόρτα του σπιτιού για να φύγει, η νεαρή γυναίκα του θα προσπαθήσει να τον αποτρέψει, γνωρίζοντας ότι ο μόνος τρόπος να βρουν χρήματα για φάρμακα άνθρωποι της τάξης τους είναι να συμμετάσχουν σε κάποιο τέτοιο παιχνίδι. Ένα παιχνίδι όπου, αν είσαι τυχερός, γλιτώνεις με μερικές ημέρες στο νοσοκομείο.

Η υψηλή νοημοσύνη του Μπεν θα του εξασφαλίσει ένα εισιτήριο στην κορυφή του παιχνιδιού, στην «Καταδίωξη», εκεί που κανένας παίχτης δεν έχει ζήσει περισσότερο από οχτώ ημέρες. Στόχος του παίκτη να επιβιώσει όσο περισσότερο μπορεί, αφού για κάθε ημέρα που ζει η οικογένειά του εισπράττει αμοιβή. Στη διάθεσή του έχει 24 ώρες για να απομακρυνθεί από τα στούντιο της Φρι-Βι και λίγα χρήματα. Απέναντί του έχει τους κυνηγούς του παιχνιδιού, την αστυνομία, η οποία δεν θα δίσταζε να σκοτώσει οποιονδήποτε αρκεί να μην υπάρχουν θεατές, και τους πολίτες όλης της χώρας που θα εισπράξουν αμοιβή αν τον καταδώσουν. Επίσης, έχει την υποχρέωση να τραβάει βίντεο δέκα λεπτά την ημέρα τον εαυτό του και να ταχυδρομεί τις βιντεοκασέτες, κάτι που υποψιάζεται ότι προδίδει το μέρος όπου βρίσκεται.

Ο Στίβεν Κινγκ δεν είχε προβλέψει το 1982 ότι δεν θα χρειαζόταν ο ήρωάς του να κουβαλάει βιντεοκάμερα και να ταχυδρομεί βιντεοκασέτες, αφού με ένα κινητό τηλέφωνο θα μπορούσε να στέλνει ανά πάσα στιγμή ζωντανά πλάνα στην εκπομπή. Ένα κινητό τηλέφωνο όμως θα πρόδιδε διαρκώς τη θέση του, έτσι και με τη σημερινή τεχνολογία ένα τέτοιο παιχνίδι μπορεί να γινόταν με παρόμοιο τρόπο.

Ο συγγραφέας προβλέπει ότι το 2025 η ρύπανση του περιβάλλοντος θα έχει καταστρέψει την υγεία χιλιάδων πολιτών με χαμηλά εισοδήματα, οι οποίοι δεν θα έχουν πρόσβαση ούτε σε περιοχές με καθαρότερο αέρα αλλά ούτε στα φίλτρα αέρα που πωλούνται πανάκριβα, ενώ η ακτινοβολία στην εργασία αυξάνει τη στειρότητα στον πληθυσμό. Πολυεθνικές και η πανίσχυρη Φρι-Βι θα υπαγορεύουν τις πολιτικές και θα μπορούν να καταδικάζουν όποιους δεν συμφωνούν με το σύστημα σε απόλυτη φτώχεια, αφού δεν θα δίνουν πρόσβαση στην εργασία.

Ο συγγραφέας θίγει πολλά από τα σημερινά σημαντικά προβλήματα, τα οποία ίσα που διαφαίνονταν την εποχή όπου έγραψε το βιβλίο, όπως τη μόλυνση της ατμόσφαιρας και τις επιπτώσεις της στην υγεία, τη δυσκολία της πρόσβασης στη μόρφωση για μέρος του πληθυσμού, την αδηφαγία των social media, το σκοτεινό διαδίκτυο, όπου μπορεί κανείς να παρακολουθήσει ζωντανά βιασμούς, βασανιστήρια, θανάτους. Μόνο που στην ιστορία του Στίβεν Κινγκ τα τελευταία συμβαίνουν με την άδεια της Κυβέρνησης και προβάλλονται μέσω της πανίσχυρης Φρι-Βι.

Λίγο πριν ξεκινήσει το παιχνίδι, αυτοί που έχουν ξεχωρίσει για την Καταδίωξη θα μπορέσουν για λίγες ώρες να απολαύουν καλό φαγητό, αντί για τα πρωτεϊνούχα χάπια που προορίζονται για σίτιση των φτωχών, και μια όμορφη γυναίκα. Διότι στο 2025 του συγγραφέα η γυναίκα βγάζει το ψωμί της προσφέροντας το κορμί της είτε στο πολυτελές περιβάλλον της Φρι-Βι, είτε στα πεζοδρόμια. Κάτι που ίσως δεν θα πέρναγε σήμερα από τους λογοτεχνικούς ανιχνευτές πολιτικής ορθότητας. Γυναίκες που ικανοποιούν τους μελλοθάνατους, γυναίκες ημίγυμνες, ενώ οι παίκτες που διακινδυνεύουν είναι πάντα άντρες. Η ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια χάνουν εντελώς την αξία τους. «Μπορούσες να αγοράσεις μια φουσκωτή κούκλα-γυναίκα ή, αν τα οικονομικά σου δεν σου επέτρεπαν να πάρεις πλαστική, μπορούσες να βρεις μια αληθινή πόρνη». Η αγάπη του ήρωα για τη γυναίκα του φαντάζει σχεδόν γραφική σε αυτό το περιβάλλον. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, όμως, η αγάπη αυτή φαίνεται ακόμα πιο σημαντική.

Οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να καταδώσουν τον παίκτη, χωρίς να έχουν τίποτα προσωπικό μαζί του, χωρίς ίχνος συμπόνιας. «Δεν είναι καταδότες αλλά έντιμοι Βορειοαμερικανοί πολίτες... Πάντως, υπάρχει το νούμερο 800 στο οποίο μπορεί να τηλεφωνήσει όποιος σε δει. Μια επιβεβαιωμένη αναφορά αμείβεται με εκατό δολάρια. Αν η πληροφορία αυτή οδηγήσει στην εξόντωσή σου, η αμοιβή είναι χίλια δολάρια».

Ο ήρωας ανακαλύπτει ένα χιούμορ που δεν ήξερε ότι διέθετε, έτσι θα ρωτήσει τον ταξιτζή που τον αναγνωρίζει αλλά λόγω επαγγέλματος δεν έχει τη δυνατότητα να τον καταδώσει: «Λυπάμαι που δεν μπορείς να συμβάλεις στη δολοφονία μου. Μήπως θέλεις να σου αφήσω ένα σημείωμα που να πιστοποιεί ότι μπήκα στο ταξί σου;» Και ο ταξιτζής δεν θα διστάσει να απαντήσει: «Σοβαρά; Μπορείς να μου κάνεις αυτή τη χάρη;»

Ο Μπεν θα ακολουθήσει τη συμβουλή του αρχηγού του παιχνιδιού: «Μείνε κοντά στους δικούς σου... Απόφυγε τους καλούς μεσοαστούς... Συμβολίζεις όλους τους φόβους τους σ’ αυτή την εποχή του ζόφου και της διάλυσης. Δεν ήταν τα πάντα σκηνοθετημένα εκεί μέσα, Ρίτσαρντς. Σε μισούν. Το ένιωσες;» Θα την ακολουθήσει και θα βρει ανθρώπους που θα τον βοηθήσουν. Ανθρώπους που διαβάζουν έστω κι αν απαγορεύεται να επισκέπτεσαι βιβλιοθήκες αν δεν έχεις συγκεκριμένο εισόδημα. Ανθρώπους δυνατούς, που τολμάνε να ελπίσουν και να βοηθήσουν, διατρέχοντας οι ίδιοι κίνδυνο. Και η αντίστροφη μέτρηση συνεχίζεται, ενώ ο συγγραφέας αφήνει τον αναγνώστη μόνο να υποψιαστεί την τύχη των ανθρώπων που έχουν βοηθήσει τον Μπεν, ενώ ο Μπεν παραμένει ζωντανός και κυνηγημένος.

Όπως σε όλα τα βιβλία του Στίβεν Κινγκ, έτσι και στον Άτρωτο το βασικό χαρακτηριστικό είναι η αγωνία, η αγωνία σε κάθε σελίδα, αφού για κάθε εμπόδιο που ξεπερνιέται εμφανίζεται ένα νέο. «Δεν μπορούσε όμως να περάσει στον οριζόντιο αγωγό. Η γωνία σχημάτιζε μια πολύ απότομη, κλειστή στροφή. Το αίσθημα της κλειστοφοβίας εντάθηκε, απειλώντας να τον καταπιεί. Παγιδεύτηκες, ψέλλισε το μυαλό του... Μια κραυγή ξεχύθηκε από τα σπλάχνα του. Την κατέπνιξε... Δόξα τω Θεώ που είμαι υποσιτισμένος. Κοντανασαίνοντας, άρχισε να μετακινείται στα άγνωστα βάθη του αγωγού». Όπως δεν λείπουν και οι εικόνες απόλυτης φρίκης, πόνου, τρόμου.

Μια μικρή φράση κάπου στην αρχή σηματοδοτεί το εντυπωσιακό τέλος, που είναι αδύνατον να προβλέψεις, καθώς τα πράγματα εξελίσσονται αναπάντεχα για όλους. Κι όταν το σημείο 0 φτάνει στην αντίστροφη μέτρηση, τότε καταλαβαίνεις ότι αυτό το βιβλίο δεν θα μπορούσε να τελειώσει με κανέναν άλλον τρόπο.

 

Ο Άτρωτος
Stephen King
μετάφραση: Μαριάννα Τζιαντζή
Κλειδάριθμος
320 σελ.
ISBN 978-960-645-798-2
Τιμή €16,60

Η Έρικα Αθανασίου είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25736-o-atrotos

https://diastixo.gr/ 

Alexandre Dumas: «Η χλωμή κυρία»

 

Στυλιανή Παντελιά

 

 

Ταξίδι στον κόσμο της φαντασίας αποτελεί η νουβέλα Η χλωμή κυρία του διάσημου Γάλλου συγγραφέα Αλέξανδρου Δουμά του πρεσβύτερου (1802-1870). Ανήκει στη συλλογή ιστοριών Χίλια και ένα φαντάσματα (1849) και κατατάσσεται στη λογοτεχνία του βαμπιρισμού, ιδιαίτερα δημοφιλούς «σε ολόκληρο το φάσμα της pop κουλτούρας» (σ. 105). Η συλλογή γνωρίζει νέες εκδόσεις και μεταφράσεις, στο σύνολο των διηγημάτων και αυτοτελώς. Ο τίτλος θυμίζει τη «Σκοτεινή κυρία», τη σειρά ραδιοφωνικών εκπομπών της Ευαγγελίας Κουλιζάκη στο Γ’ Πρόγραμμα, «τη σκιαγράφηση του πορτρέτου μιας γυναίκας, μιας φιγούρας σημαίνουσας, επαναστάτριας, μούσας, ποιήτριας, ερωμένης με φόντο την τέχνη της εποχής και την κοινωνία της». Πρόκειται για γυναίκες που έχουν υπερβεί τα όρια της εποχής τους και του καθωσπρεπισμού. Η κατατοπιστική εισαγωγή και το επίμετρο του μεταφραστή Γιώργου Θάνου, καθώς και η πρωτότυπη εικονογράφηση, βοηθούν τον αναγνώστη να απολαύσει τον τρόμο του κειμένου. Ο Έντγκαρ Άλαν Πόε, άλλωστε, προσδιορίζει τον θάνατο μιας όμορφης νέας γυναίκας ως το ποιητικότερο θέμα του κόσμου.

Σκοπός του συγγραφέα είναι η απόδραση από τη δύσκολη πραγματικότητα. Τονίζει ο ίδιος: «Ζούμε σε εποχές θλιβερές και, σας προειδοποιώ, οι ιστορίες μου δεν είναι χαρούμενες. Κουρασμένος από όσα βλέπω να συμβαίνουν καθημερινά στον πραγματικό κόσμο, θα μου επιτρέψετε να αναζητήσω τις ιστορίες μου στον κόσμο της φαντασίας» (σ. 8). Δέκα χρόνια πριν, είχε δημοσιευτεί η Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πυμ του Πόε, με τα ίδια χαρακτηριστικά. Ο 19ος αιώνας με τις συνεχείς του πολιτικές ανατροπές δημιουργεί ένα ασφυκτικό κλίμα για τους καλλιτέχνες. Λογοτεχνία φυγής ή δημιουργία ενός νέου είδους, οι νουβέλες του Δουμά αντανακλούν απέραντους κόσμους που συναρπάζουν. Το φανταστικό στοιχείο, ωστόσο, προϋπάρχει στα μυθιστορήματά του – π.χ. στους γνωστούς Τρεις σωματοφύλακες (1844). Στα μέσα του αιώνα, ο συγγραφέας είναι ήδη αναγνωρισμένος ως μυθιστοριογράφος και επιφυλλιδογράφος στη Γαλλία, ενώ το έργο του αρχίζει να μεταφράζεται στο εξωτερικό.

Ποιητικό ύφος, δράση, πλοκή, περιπέτεια, ένταση, γνώση του ανθρώπου αποτελούν μερικά από τα προσόντα της πρόζας του.

Η συλλογή απαρτίζεται από εγκιβωτισμένες διηγήσεις με θέμα τη μεταθανάτια επιστροφή. Στη «Χλωμή κυρία» το ιστορικό πλαίσιο τοποθετείται στον πόλεμο Πολωνίας-Ρωσίας (1825). Η νεαρή Χέντβιγκ μετά τον θάνατο του πατέρα και των αδελφών της βρίσκει καταφύγιο σε έναν πύργο των Καρπαθίων, φιλοξενούμενη-αιχμάλωτη μιας παράξενης οικογένειας. Η οικοδέσποινα, με το εξωτικό όνομα πριγκίπισσα Σμεράνδη, έχει δυο γιους, τον Γκρεγκόρισκα και τον Κοστάκι, που ερωτεύονται την ηρωίδα. Η αντιζηλία τους έχει σαν αποτέλεσμα τον θάνατο του Κοστάκι από το ξίφος του αδελφού του. Ο νεκρός επιστρέφει σαν βρικόλακας και με τον νοσηρό έρωτά του καταδικάζει τη Χέντβιγκ σε αργό θάνατο. Η κατάρα λύνεται με τη βοήθεια του άλλου αδελφού, αλλά η όμορφη κόρη πρέπει οπωσδήποτε να επιστρέψει στην κεντρική Ευρώπη για να σωθεί. Η αφήγηση ολοκληρώνεται με την ίδια να εξηγεί πώς προήλθε η νεκρική χλωμάδα, «συντροφιά ως τον τάφο για κάθε πλάσμα που έχει δεχτεί το φιλί ενός βρικόλακα» (σ. 101). Οι ακροατές της ιστορίας μένουν άφωνοι και συγκλονισμένοι.

Ο πύργος των Καρπαθίων δημιουργεί ένα τοπογραφικό επίπεδο ικανό να συναρπάσει τον αναγνώστη. Η δύναμη του τοπίου και τα αισθήματα μεγαλείου που προκαλεί έχουν άμεσο συναισθηματικό αντίκτυπο στον ψυχισμό των ηρώων. (Ο Ιούλιος Βερν έχει γράψει μυθιστόρημα με τον ίδιο τίτλο.) «Τα Καρπάθια όρη μας δεν μοιάζουν με τα πολιτισμένα βουνά της Δύσης σας. Ό,τι έχει πιο αλλόκοσμο κι όμορφο η φύση, παρουσιάζεται εδώ με όλη του τη μεγαλοπρέπεια. Οι κορφές των βουνών χάνονται μες σε συννεφιασμένους ουρανούς, αιώνια χιονισμένες» (σ. 21). Η ποιητική αλλά και ρωμαλέα περιγραφή ζωντανεύει τον τόπο, στον οποίο κατοικούν «ληστές, δαίμονες της αβύσσου» (σ. 27). Αυτοί αναπαρίστανται με τις φορεσιές και τις στολές τους και όλα τα σχετικά φολκλορικά στοιχεία. Πρόκειται για το ρεύμα του ανατολισμού, που διατρέχει τη γαλλική λογοτεχνία (πχ. το έργο του Β. Ουγκό και του Θ. Γκοτιέ). Ο πύργος αποτελεί ένα σημείο συνάντησης της Ανατολής με τη Δύση. Ο καλός αδελφός (Γκρεγκόρισκα) είναι άνθρωπος των πόλεων της Δύσης, ενώ ο κακός (Κοστάκι) παιδί των βουνών της Ανατολής (σ. 72). Οι δύο κόσμοι συγκρούονται μέσα στην ανθρώπινη ψυχή.

Ο έρωτας και ο θάνατος είναι σταθερά μοτίβα στη ρομαντική διήγηση. Υπόκειται ωστόσο μια ολόκληρη λογοτεχνική παράδοση, που ξεκινάει από τα μεσαιωνικά τραγούδια, τις μπαλάντες. Ένα από αυτά, με τίτλο «Γιατί γοργά ταξιδεύουν οι νεκροί», συμπεριλαμβάνεται στον περίφημο Δράκουλα (1897) του Μπραμ Στόκερ. Ο Γκαίτε, άλλωστε, έγραψε τη «Νύφη της Κορίνθου» με αντίστοιχο θέμα. Οι ελληνικές παραλογές, τραγούδια του ονείρου, του τρόμου, του θανάτου βασίζονται στην παράδοση μιας «αγάπης από το υπερπέραν» (σ. 76). Εξέλιξη του θέματος αποτελεί ο βαμπιρισμός, με ιδιαίτερη έμφαση στο αίμα («μια σταγόνα αίμα», σ. 66). Ο Δουμάς περιγράφει γλαφυρά μια «αλλόκοτη παραίσθηση», μια «φριχτή εμμονή», μια «παράξενη αίσθηση» που βασίζεται στον τρόμο του αίματος. Η αθώα ηρωίδα έρχεται σε επαφή με ένα νεκροζώντανο πλάσμα και αποπλανάται από αυτό. Στο σημείο αυτό υπάρχει ένας σαφής σεξουαλικός υπαινιγμός. Ενδεικτικό είναι το απόσπασμα: «Το πτώμα άνοιξε τα μάτια –πιο ζωντανά από ποτέ– και με κοίταξε. Ένιωσα το βλέμμα σαν να με αγγίζει, σαν πυρωμένο σίδερο να μπήγεται στην καρδιά μου» (σ. 73).

Τα θέματα πάντως της νουβέλας είναι κοινά στη λογοτεχνική παράδοση των ευρωπαϊκών (και βαλκανικών) χωρών. Η όμορφη γυναίκα, μήλο της έριδας. Τα αδέλφια, αντίζηλοι μέχρι θανάτου. Η ενέδρα και δολοφονία του ενός (ακούσια, στην προκειμένη περίπτωση, γιατί το θύμα πέφτει στη δική του παγίδα). Η αποκάλυψη του ενόχου και η τιμωρία του. Ο ρόλος της μητέρας, ο όρκος και η κατάρα («η κατάρα έφτασε στο τέλος της», σ. 100). Ο υπερφυσικός καβαλάρης και η επιστροφή του νεκρού-βαμπίρ. Η κατάληξη στον τάφο και η λύση του δράματος. Το θρησκευτικό στοιχείο είναι έντονο, περισσότερο ως τυπικό – η θρησκευτική τελετή του γάμου, απαραίτητη για τη «σωτηρία» της γυναίκας, κοινωνική και κυριολεκτική, από τα δεσμά του βρικόλακα. Η τελετή εξόντωσης του τελευταίου με τη βοήθεια του σταυρού. Το ελληνικό στοιχείο διακρίνεται τόσο στα ανδρικά ονόματα, όσο και στην ορθόδοξη παράδοση του μοναστηριού όπου καταφεύγει η ηρωίδα (Μονή Συχαστρίας/Ησυχαστρίας). Η παρουσία των ηγεμονιών της Μολδοβλαχίας έπαιξε σημαντικό ρόλο στο πραγματολογικό υπόβαθρο. Χαρακτηριστικό του πρακτικού πνεύματος του συγγραφέα είναι ωστόσο το γεγονός ότι η μητέρα, παρά τον πόνο της απώλειας των δύο γιων της, φροντίζει για τον διακανονισμό της περιουσίας: «Χέντβιγκ […] Αν ο γιος μου σας κληροδότησε ένα εκατομμύριο, πάρτε το. Μετά τον θάνατό μου, θα λάβετε και την υπόλοιπη περιουσία μου» (σ. 100). Ο αναγνώστης δεν μπορεί να μη χαμογελάσει. Η οικογενειακή περιουσία και κληρονομιά είναι το παν, στη Δύση και την Ανατολή. (Καλή η φαντασία, αλλά υπάρχει και η πραγματική ζωή.)

Το έργο του Αλέξανδρου Δουμά προσελκύει πάντα το αναγνωστικό κοινό. Γενιές ολόκληρες έχουν ανατραφεί με τα βιβλία του στην Ελλάδα. Πρόσφατη είναι άλλωστε η μετάφραση του μυθιστορήματος Ο Κόμης Μοντεχρίστος από τον Ωρίωνα Αρκομάνη (Gutenberg, 2020). Ποιητικό ύφος, δράση, πλοκή, περιπέτεια, ένταση, γνώση του ανθρώπου αποτελούν μερικά από τα προσόντα της πρόζας του. Η συγγραφική του εφευρετικότητα διαφαίνεται στην προκειμένη περίπτωση, καθώς η Χλωμή κυρία  άνοιξε δρόμους σε ένα νέο λογοτεχνικό ρεύμα. (Ενδιαφέρον έχει η σχετική βιβλιογραφία του βαμπιρισμού που παραθέτει ο μεταφραστής.) Η παρούσα έκδοση έρχεται στην κατάλληλη στιγμή και θα ήταν ιδιαίτερα ευχάριστο για τους αναγνώστες να μεταφραστούν και οι υπόλοιπες ιστορίες της συλλογής. Πρόκειται για ένα γοητευτικό ανάγνωσμα για όλο τον χρόνο – και για τα Χριστούγεννα. Η κλασική λογοτεχνία προσφέρει άλλωστε, πρώτα από όλα, την απόλαυση του κειμένου.

 

Η χλωμή κυρία
Αλέξανδρος Δουμάς
Εισαγωγή – Μετάφραση – Επίμετρο: Γιώργος Θάνος
Ροές
128 σελ.
ISBN 978-960-283-543-2
Τιμή €7,42

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25731-i-xlomi-kiria

https://diastixo.gr/ 

Ken Follett: «Ο κύκλος των ημερών»

 

 Χρήστος Ιωάννου

 

 

Με το μυθιστόρημα Ο κύκλος των ημερών, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Bell, σε μετάφραση της Βεατρίκης Κάντζολα Σαμπατάκου, ο Κεν Φόλετ απομακρύνεται από τις εποχές που τον καθιέρωσαν και επιστρέφει στις απαρχές του ανθρώπινου πολιτισμού, στην προϊστορική Βρετανία. Σ’ ένα τοπίο ωμό και γεμάτο αβεβαιότητα, όπου οι κοινότητες προσπαθούν να επιβιώσουν απέναντι στη φύση, στις αντιπαλότητες και στις στερήσεις, ο συγγραφέας χτίζει ένα μυθιστόρημα με ρεαλισμό, λιτότητα και μια ήρεμη δύναμη που σταδιακά κερδίζει τον αναγνώστη.

Οι χαρακτήρες του Φόλετ εδώ δεν είναι βασιλιάδες, πολεμιστές ή φορείς εξουσίας. Είναι άνθρωποι καθημερινοί: ποιμένες, γεωργοί, τεχνίτες, ιέρειες. Μέσα από τις ζωές τους σκιαγραφείται μια εποχή όπου ο αγώνας για την καθημερινή επιβίωση ξεπερνά κάθε προσωπική φιλοδοξία. Ο Σεφτ, κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, είναι ένας νεαρός που παλεύει να απομακρυνθεί από τη βία της οικογένειάς του και να βρει μια θέση σε μια κοινότητα που διεκδικεί ειρήνη και σταθερότητα. Δίπλα του η Νιν, σύμβολο πίστης και επιμονής, και η ιέρεια Τζόια, η οποία βλέπει πέρα από την καθημερινότητα και οραματίζεται ένα μνημείο ικανό να ενώσει φυλές και να μεταφέρει ένα μήνυμα μέσα στον χρόνο.

Δεν επιζητεί να εντυπωσιάσει, αλλά να υπενθυμίσει πως ο πολιτισμός ξεκινά από την ανάγκη για κοινότητα, πίστη και νόημα.

Η ανέγερση του πέτρινου κύκλου –μιας πρώιμης εκδοχής του Στόουνχεντζ– λειτουργεί ως άξονας της αφήγησης. Δεν αποτελεί απλώς τεχνικό επίτευγμα, αλλά σημείο αναφοράς. Η διαδικασία δημιουργίας του περιγράφει ακριβώς όλα όσα απαιτούνται για ένα τόσο μεγαλειώδες έργο. Από τη μετακίνηση μεγάλων λίθων και τη συναίνεση που χρειάζεται από ομάδες με αντικρουόμενα συμφέροντα, μέχρι τη σωματική εξάντληση και τον κίνδυνο που ελλοχεύει. Ο Φόλετ δε θέλει να εντυπωσιάσει, αντίθετα, επιλέγει να δώσει φωνή στην ανθρώπινη προσπάθεια, στη συλλογικότητα που χρειάζεται για να στηθεί κάτι που υπερβαίνει τη διάρκεια της ζωής των πρωταγωνιστών.

Παράλληλα, οι σχέσεις ανάμεσα στις κοινότητες αποτυπώνονται με μια αίσθηση ισορροπίας. Η ξηρασία, η έλλειψη τροφής, ο φόβος και η καχυποψία γεννούν εντάσεις που σταδιακά κλιμακώνονται. Οι άνθρωποι άλλοτε συνεργάζονται από ανάγκη και άλλοτε στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου, συχνά χωρίς πραγματικές αιτίες. Η βία, όταν εμφανίζεται, έρχεται ως συνέπεια και μένει να αιωρείται πάνω από τους ήρωες και τις επιλογές τους.

Το ύφος του Φόλετ εδώ είναι σκόπιμα υποτονικό, κοντά στην απλότητα μιας εποχής που δεν διέθετε γραφή, σύμβολα, ούτε πολύπλοκες κοινωνικές δομές. Οι περιγραφές είναι καθαρές, χωρίς λογοτεχνικούς εντυπωσιασμούς, και η αφήγηση στηρίζεται κυρίως στη σταδιακή αποκάλυψη των χαρακτήρων και των κινήτρων τους. Δεν υπάρχουν μεγάλες ανατροπές, ούτε επιβλητικά ιστορικά γεγονότα. Το ενδιαφέρον προκύπτει από το πώς ένας πρωτόγονος κόσμος προσπαθεί να βρει νόημα, από το πώς ο άνθρωπος αναζητά σταθερά κάτι ανώτερο. Ίσως για τους φανατικούς αναγνώστες του Φόλετ το βιβλίο να μη διαθέτει την πολυπλοκότητα ή τον ρυθμό των μεγάλων του επιτυχιών, όμως εδώ ο συγγραφέας επιτυγχάνει κάτι διαφορετικό: δημιουργεί μια γέφυρα με τον αρχέγονο άνθρωπο. Αναδεικνύει ότι πίσω από κάθε μνημείο που στέκει μέχρι σήμερα κρύβονται ιστορίες απλών ανθρώπων. Η αξία του μυθιστορήματος έγκειται ακριβώς σε αυτή τη χαμηλόφωνη, ανθρωποκεντρική ματιά.

Εν κατακλείδι, το μυθιστόρημα Ο κύκλος των ημερών  δεν επιζητεί να εντυπωσιάσει, αλλά να υπενθυμίσει πως ο πολιτισμός ξεκινά από την ανάγκη για κοινότητα, πίστη και νόημα. Και μέσα από την απλότητα της αφήγησης, ο Φόλετ προσφέρει μια ιστορία για τις ρίζες της ανθρώπινης δημιουργίας, μια ιστορία που εντυπώνεται μέσα μας.

 

Ο κύκλος των ημερών
Ken Follett
μετάφραση: Βεατρίκη Κάντζολα Σαμπατάκου
Bell
648 σελ.
ISBN 978-960-507-260-5
Τιμή €25,50

 Χρήστος Ιωάννου, δημοσιογράφος

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25745-kuklos-hmeron

https://diastixo.gr/ 

Lili Hayward: «Ο γάτος του Ένισγιουλ»

 

Αλεξία Βλάρα

 

  

Ο Γάτος του Ένισγιουλ της Λίλι Χέιγουορντ, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Anubis, είναι ένα τρυφερό μυθιστόρημα γεμάτο λάμψη και μαγεία των γιορτών. Η Τζέσαμιν Πάικ κάνει τη μεγάλη αλλαγή στη ζωή της: μετακομίζει σε μία παλιά αγροικία στην Κορνουάλη, στο Ένισγιουλ. Εκεί θα γνωρίσει τους ανθρώπους του τόπου, τους κατοίκους, τους γείτονες, αλλά κυρίως έναν ξεχωριστό γάτο, τον Πέριν.

Μπορεί κανείς να φαντάζεται μια ιστορία συνηθισμένη, με ένα χαρούμενο και αισιόδοξο τέλος. Παρ’ όλα αυτά, η συγγραφέας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις. Μέσα από τη δυνατή της πένα, με λεπτομέρειες που κόβουν την ανάσα και με ιδιαίτερη περιγραφική δεινότητα, μας μεταφέρει στην Κορνουάλη.

Δεν είναι ένα κοινό χριστουγεννιάτικο βιβλίο, που θα διαβάσει κανείς και θα νοσταλγήσει ή θα χαρεί τις γιορτές, αλλά ίσα-ίσα, είναι ένα βιβλίο που θα γεμίσει δύναμη τον αναγνώστη, καθώς μέσα από πολλές δυσκολίες η ηρωίδα καταφέρνει να ξεπεράσει κάθε εμπόδιο. Και ενώ απ’ την αρχή γνωρίζουμε ότι πρωταγωνιστής θα είναι ένας γάτος, στην πραγματικότητα δεν είναι ακριβώς έτσι· ο γάτος συμβάλλει σε καίρια σημεία και λειτουργεί σαν ένας αθόρυβος, αλλά καθοριστικός παράγοντας για την πλοκή, εμφανιζόμενος σε στιγμές που κανείς δεν το περιμένει, λειτουργεί όμως περισσότερο ως σύμβολο παρά ως φυσική παρουσία.

Η ηρωίδα του βιβλίου καμιά φορά μπλέκεται σε περίεργες καταστάσεις, όπου προσπαθεί με ψυχραιμία και σύνεση να κάνει το σωστό – κάτι που δεν γίνεται πάντα. Ακόμα όμως και τα λάθη της προσπαθεί να τα αποδεχτεί και να αναδυθεί μέσα από αυτά ένας καινούργιος εαυτός. Εκεί μπορούμε να βρούμε τη χριστουγεννιάτικη μαγεία.

Μέσα από τη δυνατή της πένα, με λεπτομέρειες που κόβουν την ανάσα και με ιδιαίτερη περιγραφική δεινότητα, μας μεταφέρει στην Κορνουάλη.

Το μέρος λειτουργεί περισσότερο σαν τρομακτικό πλαίσιο παρά σαν μαγικό τοπίο. Οι τοπικοί θρύλοι μιλούν για ένα πνεύμα που κατοικεί χρόνια στην περιοχή. Το σπίτι κρύβει εκπλήξεις· ένα μπαούλο φυλαγμένο, που ανοίγει τα μυστικά του. Οι χαρακτήρες δρουν περισσότερο σαν ακρογωνιαίοι λίθοι παρά σαν πρόσωπα που βοηθούν στην εξέλιξη της ιστορίας, καθώς με τη βοήθεια της φαντασίας έρχεται ο γάτος να σώσει πολλές φορές την πρωταγωνίστρια και την εξέλιξη της ιστορίας.

Η Λίλι Χέιγουορντ προσπαθεί να αποδώσει έναν φόρο τιμής στα μικρά πλάσματα, όχι ως υποκινητές αλλά ως υποστηρικτές της ψυχολογίας. Και έτσι η ηρωίδα μεταλλάσσεται, εξελίσσεται με τη σωστή καθοδήγηση. Το τέλος είναι ανατρεπτικό και καταλήγει στην ενδοσκόπησή της. Θα καταλήξει να κάνει γιορτές χαρούμενη με τα αγαπημένα της πρόσωπα ή θα μείνει στο Ένισγιουλ μόνη; Και εδώ έγκειται η διαφορά: τι είναι πιο σημαντικό; Να περνάμε τις γιορτές με αγαπημένα πρόσωπα ή να τις περνάμε μόνοι, αλλά ήρεμοι και ευτυχισμένοι;

Σίγουρα το εν λόγω μυθιστόρημα δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο χαράς και ευτυχίας για τη μαγεία των Χριστουγέννων, αλλά κυρίως ένα βιβλίο ενδοσκόπησης και εσωτερικής αναζήτησης· αν αφουγκραστούμε και ακούσουμε το μέσα μας, ίσως καταφέρουμε να το βγάλουμε και στους δικούς μας ανθρώπους. Από την ανάγνωσή του σίγουρα θα φύγει κανείς, αν όχι ανάλαφρος, τότε σκεπτόμενος για τις προτεραιότητες της ζωής και τους ανθρώπους που χρειαζόμαστε δίπλα μας. Αξιέπαινη η μετάφραση της Ειρήνης Παϊδούση, καθώς η περιγραφική δεινότητα αποδίδεται θαυμαστά και δεν παρεκκλίνει από το συγγραφικό πνεύμα.

Η Λίλι Χέιγουορντ έχει γράψει δύο χριστουγεννιάτικα βιβλία και τέσσερα ιστορικά μυθιστορήματα. Θεωρώ ότι Ο γάτος του Ένισγιουλ θα ωθήσει τον αναγνώστη να διαβάσει κι άλλα έργα της, καθώς αποκαλύπτει ένα συγγραφικό δαιμόνιο.

 

Ο γάτος του Ένισγιουλ
Lili Hayward
μετάφραση: Ειρήνη Παϊδούση
Anubis
264 σελ.
ISBN 978-618-5959-14-2
Τιμή €17,70

Η Αλεξία Βλάρα είναι πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25738-o-gatos-tou-enisgioul

https://diastixo.gr/  

François Furet: «Πώς να σκεφθούμε τη Γαλλική Επανάσταση»

 

Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού

 

  

Με τον προκλητικό, για τον στοχαστικό νου, τίτλο Πώς να σκεφθούμε τη Γαλλική Επανάσταση, κυκλοφόρησε το 2024 από τις Εκδόσεις Ευρύαλος, και σε προσεγμένη, επίπονη μετάφραση του Χρήστου Γραμματίκα, το βιβλίο του Γάλλου ιστορικού Φρανσουά Φυρέ (Francois Furet, 1927-1997). Το έργο, που είδε πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας το –μακρινό μας πια–1978, με τον τίτλο Penser la Révolution Française‎‎, από τον γνωστό εκδοτικό οίκο Gallimard στη Γαλλία, συνιστά μια νέα θεώρηση του μείζονος, για την ευρωπαϊκή νεωτερικότητα, γεγονότος της Γαλλικής Επανάστασης. Παρά τη μεγάλη χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την πρώτη γαλλική έκδοση και τη θεωρητική εξέλιξη της ακαδημαϊκής ιστορίας, εντούτοις η προσέγγιση του Φυρέ διατηρεί ακέραια την επιστημονική της ιδιαιτερότητα με την εγκυρότητα ενός από τους πιο σπουδαίους ιστορικούς αναλυτές της Γαλλικής Επανάστασης του εικοστού αιώνα.

Ως Διευθυντής Σπουδών στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, εξειδικευμένος στην ιστορία του 18ου και 19ου αιώνα, ο Φρανσουά Φυρέ κατέστησε κεντρικό –σχεδόν αποκλειστικό– ερευνητικό του αντικείμενο τη Γαλλική Επανάσταση. Το γεγονός τεκμηριώνουν οι ποικίλες μελέτες του, καθώς και η επιμέλεια μεγάλων συλλογικών έργων με το παραπάνω αντικείμενο.

Την αφετηρία και την κατεύθυνση της σκέψης του προσδιορίζει, κατά κάποιον τρόπο, η άποψη του Edgar Quinet (Critique de la Révolution, Παρίσι, 1867), που ο Φυρέ χρησιμοποιεί ως μότο στο βιβλίο του: «Ας απελευθερώσουμε την ψυχή μας για να επαναστατήσουμε την Επανάσταση και κατ’ αρχάς, ας μη λέμε ποτέ πια, για ένα αμερόληπτο πνεύμα, ότι προσβάλλει την Επανάσταση. Διότι έχει γίνει τέτοια κατάχρηση αυτής της λέξης… ώστε θα την εξαλείψουμε από τη γλώσσα μας, καθώς ο μεγαλύτερος φόβος μας είναι η μεταφορά του ύφους και της νοοτροπίας των κατηγορητηρίων στη φιλοσοφική και ιστορική κριτική».

Στραμμένο το έργο του στην «πολιτική ιδεολογία», θα συντελέσει όχι μόνο σε μιαν ανάλυση της Επανάστασης, αλλά και σε μια στοχαστική πρόταση για το πώς οφείλει να γράφεται η ιστορία.

Ακριβώς αυτό θα επιδιώξει ο Φρανσουά Φυρέ, απομυθοποιώντας την επαναστατική στόφα του μεγάλου ευρωπαϊκού ιστορικού γεγονότος, το οποίο εκτός από το επιστημονικό του ενδιαφέρον έχει γίνει και ένα είδος βαριάς πολιτικής και ηθικής κληρονομιάς. Έτσι, θα παρέμβει με την τεράστια θεωρητική του γνώση και εμπειρία πάνω στην ακαδημαϊκή ιστορία, έχοντας συνδιαλεχθεί για χρόνια εμβριθώς με τη Σχολή των Αnnales, που έφερε στο προσκήνιο τη διαλεκτική ιστορίας και κοινωνικών επιστημών. Ταυτόχρονα υπήρξε για ένα διάστημα μαρξιστής και μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, από το 1949 μέχρι το 1956. Η διπλή αυτή «ένταξη» πρόσφερε την οικείωσή του με το ιδεολογικό περιβάλλον και τις μεθόδους της μαρξιστικής προσέγγισης της ιστορίας, και ειδικότερα της Γαλλικής Επανάστασης. Στη μακρά διαδρομή του, ωστόσο, για την κατανόηση του γεγονότος της Γαλλικής Επανάστασης, και καθώς η αναστροφή του με καίρια γεγονότα της ώριμης ακαδημαϊκής του φάσης τού αποκαλύπτουν διαφορετικές οπτικές εξέτασης του ερευνώμενου αντικειμένου του, θα στραφεί προς μια συντηρητική φιλελεύθερη θεώρηση.

Έπειτα από διακόσια χρόνια ποικίλων ιστορικών αφηγήσεων γύρω από τη Γαλλική Επανάσταση, θα διαπιστώσει ότι οι απόψεις που διατυπώνονται από τους ιστορικούς δεν απομακρύνονται ουσιαστικά από την αρχική πρόσληψή της ως επανάστασης που ανέτρεψε την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της Ευρώπης και την οδήγησε στη δημοκρατία και την ισότητα. Η διαφορά του Φυρέ είναι ότι μετακίνησε εννοιολογικά τον φακό της θεώρησής του από τις επετειακές ή αναμνηστικές ερμηνείες προς την εννοιολογική ιστορία, εγκαταλείποντας τις κυρίαρχες, για χρόνια, απόψεις και ερμηνείες του γεγονότος της Επανάστασης.

Ως εισηγητής της αναθεωρητικής σχολής μαζί με τον Cobban, θα εγκαταλείψει το κοινωνικό και οικονομικό «παράδειγμα» των Annales και την ορθόδοξη μαρξιστική σχολή, για να εστιάσει στην πολιτική ιστορία της Επανάστασης. Ήδη από το 1954 ο Cobban, στην εναρκτήρια διάλεξή του ως καθηγητής Γαλλικής Ιστορίας στο University College του Λονδίνου, είχε στρέψει τα πυρά του εναντίον της «κοινωνικής ερμηνείας της Γαλλικής Επανάστασης» – κυρίαρχου στην ιστοριογραφία «Μύθου» της Γαλλικής Επανάστασης. Η κεντρική θέση, λοιπόν, και των δύο –σε αντίθεση προς τη μαρξιστική σχολή, που αντιμετώπιζε την Επανάσταση ως προϊόν της ταξικής πάλης– είναι ότι η Επανάσταση δεν άλλαξε πολύ τη γαλλική κοινωνία. Οι τεκμηριωτικές του θέσεις στρέφονται γύρω από την κριτική αποτίμηση της «σπάταλης» ακραίας βίας του Ιακωβινισμού, που εκτραχύνει στο έπακρο τον γνήσιο ανατρεπτικό χαρακτήρα του «Παλαιού Καθεστώτος», όπως υποστήριζε στο πρώτο του, σχετικό με την Επανάσταση, έργο La Révolution (1966).

Eγκαθιδρύει μια νέα σχέση ανάμεσα στον ιστορικό και το αντικείμενό του.

Το βιβλίο του Πώς να σκεφθούμε τη Γαλλική Επανάσταση, προϊόν πολλαπλών ιστορικών συνομιλιών και συγκλίσεων, αφορμάται από τη σύγχρονή του εμπειρία για την τραγικότητα της Επανάστασης, ενώ συνδιαλέγεται με τις ερμηνευτικές ιδέες των Alexis de Tocqueville και Augustin Cochin, ώστε υπερβαίνοντας το ιστοριογραφικό παρελθόν να αποκρυπτογραφήσει, μέσα από άλλους δρόμους, κάποια από τα αινίγματα της επαναστατικής ιδεολογίας. Η μετάβαση θα γίνει από ένα πνεύμα της εποχής που γοητευόταν από το κομμουνιστικό μοντέλο σε ένα αντιολοκληρωτικό, δημιουργώντας την αίσθηση ότι το έργο προσφέρει περισσότερο ένα πανόραμα ιδεών εν τη γενέσει τους παρά μιαν αποτετελεσμένη σύνθεσή τους. «Οι άνθρωποι γράφουν ιστορία, αλλά δεν γνωρίζουν την ιστορία που γράφουν». Η δική του προσπάθεια, συναρπαστική στην απόδοση της προσωπικής διανοητικής του διαδρομής στη σύμπλεξή της με το ανάπτυγμα της ιστορικής γνώσης, θα αποτελέσει ένα αντικλείδι για την απασφάλιση των κεκρυμμένων της Γαλλικής Επανάστασης. Στραμμένο το έργο του στην «πολιτική ιδεολογία», θα συντελέσει όχι μόνο σε μιαν ανάλυση της Επανάστασης, αλλά και σε μια στοχαστική πρόταση για το πώς οφείλει να γράφεται η ιστορία. Η προετοιμασία της σκέψης του κατά τη δεκαετία του ’60 θα τον οδηγήσει στην κριτική επεξεργασία και τελικά την απόρριψη της μαρξιστικής θεώρησης, καταγγέλλοντας τη μονομέρεια των εννοιών της – μετάθεση από το πολιτικό στο κοινωνικό και οικονομικό πεδίο.

Έτσι, θα οδηγηθεί στους δρόμους που είχαν διανύσει οι δύο προγενέστεροι ιστορικοί: ο γνωστός πολιτικός στοχαστής και ιστορικός, ο πιο βαθυστόχαστος εκπρόσωπος του πολιτικού φιλελευθερισμού στην Ευρώπη κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, Αλεξίς ντε Τοκβίλ (1805-1859) και ο παραγνωρισμένος, λόγω και του πρόωρου θανάτου του, Ωγκυστέν Κοσέν (1876-1916). Στον Τοκβίλ θα στραφεί ο Φυρέ τόσο για τη ροπή του προς το φιλοσοφείν στην ιστορία, όσο και για την ευαισθησία του για την κατανόηση του παρόντος. «Ο Τοκβίλ», θα γράψει ο Φυρέ (σ. 195-241), «δεν ανήκει στη φυλή των ιστορικών που αναζητούν την αλλαγή χρονικού σκηνικού, την ποίηση του παρελθόντος ή τον ερεθισμό της ειδημοσύνης. Ανήκει καθ’ ολοκληρία σε έναν άλλο τύπο ιστορικής περιέργειας, όπου ο στοχασμός της επικαιρότητας χρησιμεύει ως σημείο εκκίνησης μιας γενεαλογικής αναζήτησης… Αυτό που αναζητεί καθ’ όλη τη διανοητική του ζωή και το οποίο της δίνει τη διαπεραστικότητα και τη συνοχή της είναι το νόημα του παρόντος του» (σ. 195). Αυτή την «καταστατική αρχή» θα αξιοποιήσει ο ίδιος ο Φυρέ στο Πώς να σκεφθούμε τη Γαλλική Επανάσταση, αλλά και διαυγέστερα στο μεταγενέστερο Le passé d’une illusion: essai sur l’idée communiste au XXe siècle (1995), ερμηνεύοντας τις βιαιότητες του σταλινισμού με βάση εκείνες του ιακωβινισμού. Στον Κοσέν θα αναγνωρίσει, σε μιαν εποχή άνθισης του θετικισμού, ένα φιλοσοφικό πνεύμα: «…είχε αφομοιώσει τους κανόνες της ειδημοσύνης διατηρώντας την προδιάθεση για γενικές ιδέες» (σ. 244). Επιπρόσθετα, η ενασχόληση του Κοσέν με την κοινωνιολογία θα τον οδηγήσει σε συγκράσεις ιστορίας και κοινωνιολογίας, καθώς η δεύτερη νοηματοδοτεί, μέσω γενικών νόμων, ιδιαίτερες συμπεριφορές ή κοινωνικά φαινόμενα.

Όπως μας πληροφορεί ο συγγραφέας εισαγωγικά, το βιβλίο του περιλαμβάνει δύο μέρη, που αντιστοιχούν σε δύο διαφορετικές περιόδους της σύνθεσής του: το πρώτο μέρος, με τίτλο «Η Γαλλική Επανάσταση τελείωσε», συνιστά μιαν απόπειρα σύνθεσης «για ένα θέμα που με απασχολεί διαρκώς… πώς μπορεί να σκεφθεί κανείς ένα γεγονός, όπως η Γαλλική Επανάσταση. Το δεύτερο μέρος εκθέτει τα στάδια και τα διαδοχικά υλικά της σκέψης μου επί του θέματος, ώστε να διαφωτίσει την πορεία της» (σ. xi). Δικαιολογώντας τη «σκέψη» που θα καταθέσει στο βιβλίο του για τη διαφορετική θεώρηση της Γαλλικής Επανάστασης, ο Φυρέ θα γράψει ότι ο ιστορικός του γεγονότος αυτού, σε αντίθεση με άλλα γεγονότα, οφείλει, μαζί με την επαγγελματική του εγκυρότητα, να δώσει και το στίγμα του. Να αναφέρει από πού μιλάει, τι πιστεύει, τι ερευνά. Τα γραφόμενά του για την Επανάσταση μ’ αυτόν τον τρόπο αποκτούν ένα νόημα που προηγείται της εργασίας που θα καταθέσει και τελικά προσδίδουν στο έργο του «σημασία, θέση, σφραγίδα νομιμότητας» (σ. 3). Έτσι, εγκαθιδρύει μια νέα σχέση ανάμεσα στον ιστορικό και το αντικείμενό του.

Στο δεύτερο μέρος, με τον γενικό τίτλο «Τρεις δυνατές ιστορίες της Γαλλικής Επανάστασης», θα στεγάσει τρία ιστορικά δοκίμια –ιστορικές «αναγνώσεις», θα λέγαμε– της Γαλλικής Επανάστασης: α. Η επαναστατική κατήχηση, β. Ο Τοκβίλ και το πρόβλημα της Γαλλικής Επανάστασης  και γ. Ωγκυστέν Κοσέν: η θεωρία του ιακωβινισμού. Στην προκείμενη συζήτηση με τους δύο ιστορικούς ο Φυρέ θα επανέλθει κατ’ ανάγκην στην «Επαναστατική Κατήχηση», το άρθρο που είχε δημοσιεύσει στο Les Annales, τον Μάρτιο-Απρίλιο του 1971, στο οποίο αναπτύσσει και τεκμηριώνει την κριτική του απέναντι στην τοποθέτηση του παλαιού μαρξιστικού σχήματος ερμηνείας της Επανάστασης.

Οι δύο ιστορικοί, με τους οποίους ανοίγει έναν ιδιαίτερα στοχαστικό διάλογο, του προσφέρουν τη συγκίνηση του προσανατολισμού της σκέψης τους, αλλά και «ενθαρρύνουν» την επιστημονική του μαεστρία να διαφωνήσει σε αρχές και σημεία, προσπαθώντας να συγκροτήσει τις δικές του θέσεις. Με τον Τοκβίλ αναπνέει τον ίδιο αέρα, όταν παλεύει να κατανοήσει το επαναστατικό φαινόμενο. Αλλά αρνείται να δεχτεί την τεκμηρίωση της άποψής του ότι η Επανάσταση προκύπτει ως το λογικό αποτέλεσμα της αδιάλειπτης διαδικασίας συγκεντρωτισμού των εξουσιών. Χωρίς να αρνείται την πρόκληση διαμόρφωσης μιας θεωρίας της επαναστατικής δυναμικής, ο Τοκβίλ δεν κατορθώνει να σχηματοποιήσει κάτι παρόμοιο. Στοίχημα –που επιχειρεί ο Φυρέ– είναι να συνεχίσει τον στοχασμό του προκατόχου του και να φτάσει στη δημιουργία της πρώτης δημοκρατικής κουλτούρας, περνώντας μέσα από την ιακωβινική ιδεολογία. Ο δρόμος του διέρχεται το κανάλι της σκέψης του Κοσέν, καθώς του προσφέρει τη βάση για μια κοινωνιολογία της παραγωγής και του ρόλου της δημοκρατικής ιδεολογίας. Κι ακόμα, το κρηπίδωμα μιας κοινωνιολογίας των μηχανισμών εξουσίας με τους οποίους χειραγωγείται η κοινή γνώμη. Ο ιακωβινισμός, κάτω απ’ αυτό το πρίσμα, εμφανίζεται ως η ολοκληρωμένη μορφή πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης, που διαμορφώνει μια προεπαναστατική «κοινωνία της σκέψης»: αυτή που θα διεκδικήσει τη νέα μορφή άσκησης της εξουσίας, την «καθαρή δημοκρατία», και συνακόλουθα μια νέα «δημοκρατική κοινωνικότητα». Έτσι, η «δημοκρατική κοινωνικότητα» και η ιδεολογία της «κοινής γνώμης» βρίσκονται στο επίκεντρο της επαναστατικής πολιτικής.

Ο Φυρέ, λοιπόν, προτείνει μια στοχαστική, σύνθετη, επίμονη, ψύχραιμη όμως, εξέταση της Γαλλικής Επανάστασης, τεκμηριώνοντας τη σημασία των συμβολικών δομών, της δημοκρατικής κουλτούρας και της ιδεολογίας της «κοινής γνώμης» ως ερμηνευτικά κλειδιά για την κατανόηση του επαναστατικού φαινομένου. Όπως ο ίδιος είχε πει σε κάποια ραδιοφωνική παρουσίαση του βιβλίου του το 1979, «το πρόβλημά μου είναι πώς μπορεί κανείς να σκεφθεί τη Γαλλική Επανάσταση ως συνέχεια (του Αncien Régime – Παλαιού Καθεστώτος) και ταυτόχρονα ως ρήξη».

Οι δύο προηγούμενοι αιώνες, ο 19ος και ο 20ός, υπήρξαν μια πρωτοφανής πηγή παραγωγής επαναστάσεων σε όλο τον πλανήτη. Το γεγονός αποτελεί ιστοριογραφική πρόκληση για τη σύλληψη και την υλοποίηση μοντέλων θεωρητικού –επιστημονικού ή και διεπιστημονικού– λόγου. Υπάρχουν μεγάλα ονόματα στον χώρο της ιστοριογραφίας που ασχολήθηκαν στις μέρες μας με το ζήτημα, φωτίζοντας διαφορετικές πτυχές της έννοιας (Έρικ Χομπσμπάουμ – Η εποχή των επαναστάσεων, 1789-1848· Έντσο Τραβέρσο – Επανάσταση: Διανοητική και πολιτισμική ιστορία κ.ά.). Η περίπτωση του Φρανσουά Φυρέ έχει θέσει ωστόσο έναν προβληματισμό που θα εξακολουθήσει να προ(σ)καλεί σε συζητήσεις, να θέτει νέα ερωτήματα και να εμπνέει συνδυαστικές-διεπιστημονικές απαντήσεις, όχι μόνον για την ερμηνεία του συγκεκριμένου γεγονότος, αλλά και γενικότερα για κάθε επανάσταση.

 

Πώς να σκεφθούμε τη Γαλλική Επανάσταση
Φρανσουά Φυρέ
μετάφραση: Χρήστος Γραμματίκας
Ευρύαλος
302 σελ.
ISBN 978-960-7104-12-0
Τιμή €20,00
Κεντρική διάθεση: Αχιλλέας Σίμος, Μαυροκορδάτου 9, Αθήνα, τηλ.: 210.3830491

Η Παρασκευή (Βιβή) Κοψιδά-Βρεττού είναι διδάκτωρ Φιλολογίας, συγγραφέας και ποιήτρια.

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25746-pos-na-skefthoume-tin-galliki-epanastasi

https://diastixo.gr/ 

Sarah Davies: «Μεγαλωμένοι από νάρκισσους γονείς»

 

Κατερίνα Ζαμαρία

 

 

«Δεν μπορούμε να διαλέξουμε τους γονείς μας. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε πώς θα τους αντιμετωπίσουμε». Η Δρ Σάρα Ντέιβις στο βιβλίο της εξετάζει το πώς τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά των γονέων επηρεάζουν καθοριστικά τα παιδιά, ως την ενηλικίωσή τους, σε ζητήματα αυτοεκτίμησης, αυτοπεποίθησης και σχέσεων.

Με την ειδικότητα της συμβουλευτικής ψυχολόγου, με ειδίκευση στη ναρκισσιστική κακοποίηση, η συγγραφέας προσφέρει ρεαλιστικές και πρακτικές συμβουλές για να διαχειριστεί κανείς τις τοξικές και χειριστικές σχέσεις μέσα στην οικογένεια. Διευκρινίζει εξαρχής πως η ναρκισσιστική συμπεριφορά του γονιού συνιστά κακοποιητική μορφή συμπεριφοράς προς το παιδί, καθώς έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία του ατόμου, με αποτέλεσμα την ανάγκη για συνεχή αποδοχή, τη δυσκολία στον καθορισμό ορίων και σημαντικά ζητήματα αυτοεκτίμησης. Σύμφωνα, μάλιστα, και με το DSM, ο ναρκισσισμός αναγνωρίζεται ως μια διαταραχή της προσωπικότητας.

Εντασσόμενο στην κατηγορία των βιβλίων αυτογνωσίας, βοηθά τους αναγνώστες να επεξεργαστούν το παρελθόν τους, να κατανοήσουν και να επουλώσουν το τραύμα και να δημιουργήσουν τον νέο χάρτη της ζωής τους. Είναι πολύ σημαντικό να υπογραμμιστεί πως η συγγραφέας τονίζει εμφατικά την ανάγκη αναζήτησης βοήθειας από επαγγελματία της ψυχικής υγείας, καθώς η θεραπεία βοηθά στην εξερεύνηση της αναπτυξιακής πορείας και στην επούλωση του ψυχικού τραύματος. Έτσι το βιβλίο λειτουργεί σαν ένα πρώτο εργαλείο, σαν το έναυσμα για να κατανοήσει κάποιος τα χαρακτηριστικά της γονεϊκής τοξικής συμπεριφοράς και να αναγνωρίσει ότι αυτό συνιστά πρόβλημα.

«Δεν μπορούμε να διαλέξουμε τους γονείς μας. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε πώς θα τους αντιμετωπίσουμε».

Ως εγχειρίδιο που απευθύνεται σε αναγνωστικό κοινό που δεν είναι εξοικειωμένο με την επιστήμη της Ψυχολογίας, διαθέτει την αναγκαία επιστημονικότητα και σαφήνεια, χωρίς να υποκαθιστά τον επαγγελματία. Ταυτόχρονα, παρέχει συγκεκριμένες στρατηγικές και πρακτικές ασκήσεις για τη διαχείριση των μακροχρόνιων συνεπειών, όπως η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η δυσκολία στα όρια.

Δομημένο σε τέσσερα μέρη, εξετάζει πολυπρισματικά το θέμα. Στο πρώτο μέρος εξετάζει τους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι αναπτύσσουν ναρκισσιστικές προσωπικότητες και τις επιπτώσεις αυτού στα παιδιά. Εξηγεί πώς, ενήλικες που μεγάλωσαν σε ναρκισσιστικό περιβάλλον, αναπτύσσουν κοινά και επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς και σκέψης. Για παράδειγμα, συνδέουν την αξία τους αποκλειστικά με επιτεύγματα ή εξωτερική αναγνώριση, προσπαθώντας να καλύψουν το κενό της παιδικής ηλικίας, δυσκολεύονται στον καθορισμό ορίων, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους, έχουν αισθήματα ενοχής για τις αντιδράσεις των γονιών τους, κάτι που μεταφέρεται και στις άλλες σχέσεις τους, και χαρακτηρίζονται είτε από υπερβολική είτε από παντελή έλλειψη ενσυναίσθησης.

Στο δεύτερο μέρος εκθέτει τα μοντέλα του γονεϊκού και οικογενειακού ναρκισσισμού, καθώς και πώς αυτός οδηγεί στο τραύμα. Διευκρινίζει πως όταν υπάρχει ένα δύσκολο ή τοξικό άτομο στην οικογένεια, υπάρχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις και στους γύρω του. Παρουσιάζει τον ρόλο του προσώπου που λειτουργεί ως διευκολυντής, εκείνου δηλαδή που αναλαμβάνει την ευθύνη για οτιδήποτε κάνει –ή δεν κάνει– ο νάρκισσος. Εκθέτει τον ρόλο που παίζει το «χρυσό» παιδί, το εκλεκτό και «αγαπημένο» παιδί του ναρκισσιστή γονέα. Αυτός ή αυτή είναι που επαινείται και εξιδανικεύεται και ταυτόχρονα χρησιμοποιείται ως μέτρο σύγκρισης εναντίον των άλλων, είναι αυτό που τροφοδοτεί το υπερεγώ του γονιού, καθώς αυτός βιώνει τις θετικές ιδιότητες του χρυσού παιδιού ως προέκταση του εαυτού του. Στον αντίποδα βρίσκεται το «χαμένο» παιδί, εκείνο που αποσύρεται και αποσυνδέεται, για να αποφύγει τις συνέπειες της τοξικότητας, αλλά και το «μαύρο πρόβατο», εκείνο δηλαδή το μέλος που στοχοποιείται ευκολότερα, γιατί είναι –συνήθως– το άτομο που επαναστατεί, πάει κόντρα στο ρεύμα και αναδεικνύει τις παθογένειες της οικογένειας. Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα, το γεγονός πως ένας τέτοιος διαχωρισμός μεταξύ των παιδιών όχι μόνο οδηγεί στο να αποκτήσουν μια υπερβολική και ταυτόχρονα συγκεχυμένη αίσθηση του εαυτού τους, αλλά δημιουργεί επίσης ζήλια, πικρία, φθόνο και αντιπαλότητα ανάμεσα στα αδέρφια, μειώνοντας τις πιθανότητες να δημιουργηθεί στενή σχέση μεταξύ τους.

Στο τρίτο και τέταρτο μέρος, η συγγραφέας παρουσιάζει πρακτικά εργαλεία ανάκαμψης και αποθεραπείας. Το πρώτο βασικό βήμα είναι η αποδοχή της πραγματικότητας και η εγκατάλειψη της φαντασίωσης ότι ο νάρκισσος θα αναλάβει τις ευθύνες των πράξεών του. Θεωρεί πρωταρχικής σημασίας την εκπαίδευση του ατόμου στο να μάθει να θέτει και να διατηρεί σταθερά και σαφή όρια στις σχέσεις με τους γονείς, και όχι μόνο, αλλά και την αποδέσμευση από πεποιθήσεις και σκέψεις που αυτού του είδους η ανατροφή καλλιέργησε, μέσα από τη γνωστική αναπλαισίωση. Εξίσου σημαντική στην αντιμετώπιση της κατάστασης είναι και η αναζήτηση υποστήριξης από φίλους, συντρόφους ή ομάδες. Καταληκτικά, παρουσιάζονται ορισμένες ειδικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του χρόνιου τραύματος που επιφέρει η ανατροφή από ναρκισσιστές γονείς.

Όπως υποστηρίζει η Δρ Σάρα Ντέιβις, η θεραπεία από τον γονεϊκό ναρκισσισμό είναι ένα μοναδικό και προσωπικό ταξίδι που οδηγεί στην ελευθερία, στη βελτίωση των σχέσεων και στην ποιότητα της καθημερινής ζωής.

 

Μεγαλωμένοι από νάρκισσους γονείς
Πώς να αντιμετωπίσεις τοξικές και χειριστικές σχέσεις μέσα στην οικογένεια
Sarah Davies
μετάφραση: Αγορίτσα Μπακοδήμου
Key Books
336 σελ.
ISBN 978-618-5914-47-9
Τιμή €16,88

 https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25739-megalomenoi-apo-narkissous-goneis

https://diastixo.gr/