Ken Follett: «Ο κύκλος των ημερών»

 

 Χρήστος Ιωάννου

 

 

Με το μυθιστόρημα Ο κύκλος των ημερών, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Bell, σε μετάφραση της Βεατρίκης Κάντζολα Σαμπατάκου, ο Κεν Φόλετ απομακρύνεται από τις εποχές που τον καθιέρωσαν και επιστρέφει στις απαρχές του ανθρώπινου πολιτισμού, στην προϊστορική Βρετανία. Σ’ ένα τοπίο ωμό και γεμάτο αβεβαιότητα, όπου οι κοινότητες προσπαθούν να επιβιώσουν απέναντι στη φύση, στις αντιπαλότητες και στις στερήσεις, ο συγγραφέας χτίζει ένα μυθιστόρημα με ρεαλισμό, λιτότητα και μια ήρεμη δύναμη που σταδιακά κερδίζει τον αναγνώστη.

Οι χαρακτήρες του Φόλετ εδώ δεν είναι βασιλιάδες, πολεμιστές ή φορείς εξουσίας. Είναι άνθρωποι καθημερινοί: ποιμένες, γεωργοί, τεχνίτες, ιέρειες. Μέσα από τις ζωές τους σκιαγραφείται μια εποχή όπου ο αγώνας για την καθημερινή επιβίωση ξεπερνά κάθε προσωπική φιλοδοξία. Ο Σεφτ, κεντρικό πρόσωπο του μυθιστορήματος, είναι ένας νεαρός που παλεύει να απομακρυνθεί από τη βία της οικογένειάς του και να βρει μια θέση σε μια κοινότητα που διεκδικεί ειρήνη και σταθερότητα. Δίπλα του η Νιν, σύμβολο πίστης και επιμονής, και η ιέρεια Τζόια, η οποία βλέπει πέρα από την καθημερινότητα και οραματίζεται ένα μνημείο ικανό να ενώσει φυλές και να μεταφέρει ένα μήνυμα μέσα στον χρόνο.

Δεν επιζητεί να εντυπωσιάσει, αλλά να υπενθυμίσει πως ο πολιτισμός ξεκινά από την ανάγκη για κοινότητα, πίστη και νόημα.

Η ανέγερση του πέτρινου κύκλου –μιας πρώιμης εκδοχής του Στόουνχεντζ– λειτουργεί ως άξονας της αφήγησης. Δεν αποτελεί απλώς τεχνικό επίτευγμα, αλλά σημείο αναφοράς. Η διαδικασία δημιουργίας του περιγράφει ακριβώς όλα όσα απαιτούνται για ένα τόσο μεγαλειώδες έργο. Από τη μετακίνηση μεγάλων λίθων και τη συναίνεση που χρειάζεται από ομάδες με αντικρουόμενα συμφέροντα, μέχρι τη σωματική εξάντληση και τον κίνδυνο που ελλοχεύει. Ο Φόλετ δε θέλει να εντυπωσιάσει, αντίθετα, επιλέγει να δώσει φωνή στην ανθρώπινη προσπάθεια, στη συλλογικότητα που χρειάζεται για να στηθεί κάτι που υπερβαίνει τη διάρκεια της ζωής των πρωταγωνιστών.

Παράλληλα, οι σχέσεις ανάμεσα στις κοινότητες αποτυπώνονται με μια αίσθηση ισορροπίας. Η ξηρασία, η έλλειψη τροφής, ο φόβος και η καχυποψία γεννούν εντάσεις που σταδιακά κλιμακώνονται. Οι άνθρωποι άλλοτε συνεργάζονται από ανάγκη και άλλοτε στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου, συχνά χωρίς πραγματικές αιτίες. Η βία, όταν εμφανίζεται, έρχεται ως συνέπεια και μένει να αιωρείται πάνω από τους ήρωες και τις επιλογές τους.

Το ύφος του Φόλετ εδώ είναι σκόπιμα υποτονικό, κοντά στην απλότητα μιας εποχής που δεν διέθετε γραφή, σύμβολα, ούτε πολύπλοκες κοινωνικές δομές. Οι περιγραφές είναι καθαρές, χωρίς λογοτεχνικούς εντυπωσιασμούς, και η αφήγηση στηρίζεται κυρίως στη σταδιακή αποκάλυψη των χαρακτήρων και των κινήτρων τους. Δεν υπάρχουν μεγάλες ανατροπές, ούτε επιβλητικά ιστορικά γεγονότα. Το ενδιαφέρον προκύπτει από το πώς ένας πρωτόγονος κόσμος προσπαθεί να βρει νόημα, από το πώς ο άνθρωπος αναζητά σταθερά κάτι ανώτερο. Ίσως για τους φανατικούς αναγνώστες του Φόλετ το βιβλίο να μη διαθέτει την πολυπλοκότητα ή τον ρυθμό των μεγάλων του επιτυχιών, όμως εδώ ο συγγραφέας επιτυγχάνει κάτι διαφορετικό: δημιουργεί μια γέφυρα με τον αρχέγονο άνθρωπο. Αναδεικνύει ότι πίσω από κάθε μνημείο που στέκει μέχρι σήμερα κρύβονται ιστορίες απλών ανθρώπων. Η αξία του μυθιστορήματος έγκειται ακριβώς σε αυτή τη χαμηλόφωνη, ανθρωποκεντρική ματιά.

Εν κατακλείδι, το μυθιστόρημα Ο κύκλος των ημερών  δεν επιζητεί να εντυπωσιάσει, αλλά να υπενθυμίσει πως ο πολιτισμός ξεκινά από την ανάγκη για κοινότητα, πίστη και νόημα. Και μέσα από την απλότητα της αφήγησης, ο Φόλετ προσφέρει μια ιστορία για τις ρίζες της ανθρώπινης δημιουργίας, μια ιστορία που εντυπώνεται μέσα μας.

 

Ο κύκλος των ημερών
Ken Follett
μετάφραση: Βεατρίκη Κάντζολα Σαμπατάκου
Bell
648 σελ.
ISBN 978-960-507-260-5
Τιμή €25,50

 Χρήστος Ιωάννου, δημοσιογράφος

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/25745-kuklos-hmeron

https://diastixo.gr/