ΕΛΕΥΣΙΝΑ 4ος αιώνας π.Χ. την νύχτα των μεγάλων μυστηρίω

 ΕΛΕΥΣΙΝΑ 4ος αιώνας π.Χ. κατά την νύχτα των μεγάλων μυστηρίων. Αριστερά ο ιεροφάντης, δεξιά η ιέρεια της θεάς Δήμητρας και στο κέντρο ένα από τα πιο αινιγματικά αντικείμενα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από ρωμαϊκό ανάγλυφο ελληνικού πρωτότυπου.

Eleusis, 4th century BCE, during the night of the Great Mysteries. On the left stands the Hierophant, on the right the priestess of the goddess Demeter, and at the center one of the most enigmatic objects of the ancient Greek world. The scene is inspired by a Roman relief based on a Greek original.

Το αινιγματικό αντικείμενο λοιπόν είναι ένας τελετουργικός κέρνος (κέρνος ή κερνοφόρος βωμός), το ιερό τελετουργικό σκεύος των Ελευσινίων Μυστηρίων.

Ο κέρνος αποτελείται από:

υψηλό λίθινο ή μαρμάρινο βάθρο,

κυκλικό δοχείο ή στεφάνι στο επάνω μέρος,

από το οποίο κρέμονται ιερές ταινίες (ταινίαι),

ενώ στην κορυφή υψώνεται ένα ιερό αντικείμενο (πιθανότατα φυτικό ή συμβολικό λατρευτικό έμβλημα).

Οι δύο μορφές δεν αγγίζουν η μία την άλλη. Αγγίζουν ταυτόχρονα τον κέρνο, εκτελώντας μία ιερή τελετουργική πράξη.

Ποιοι είναι; Αριστερά πιθανότατα είναι ένας Ιεροφάντης, ο ανώτατος ιερέας της Δήμητρας.

Τα χαρακτηριστικά του είναι:

ηλικιωμένος,

γενειοφόρος,

κρατά ιερατική ράβδο,

φορά μακρύ ιερατικό ένδυμα.

Η μορφή αποπνέει κύρος και εξουσία.

Δεξιά

Πιθανότατα η Ιέρεια της Δήμητρας, ίσως η Ιέρεια της Περσεφόνης ή η περίφημη Ιέρεια της Δήμητρος.

Φορά:

μακρύ χιτώνα,

πέπλο,

χαρακτηριστική ταινία στα μαλλιά,

ενώ υψώνει και αυτή τα χέρια προς τον κέρνο.

Τι είναι ο κέρνος;

Ο κέρνος ήταν από τα ιερότερα αντικείμενα των Ελευσινίων.

Επάνω του τοποθετούνταν:

στάχυα,

σπόροι,

καρποί,

όσπρια,

μέλι,

κρασί,

λάδι,

μικρές αναίμακτες προσφορές.

Ήταν σύμβολο:

της γονιμότητας,

της Δήμητρας,

της αναγέννησης της φύσης,

της αφθονίας.

Η τελετουργία

Οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν ότι το ανάγλυφο απεικονίζει μία ιερή πράξη καθαγιασμού του κέρνου πριν από τη μύηση.

Δεν πρόκειται για καθημερινή σκηνή.

Είναι μία από τις πιο ιερές στιγμές της λατρείας.

Οι ταινίες

Οι κορδέλες που κρέμονται είναι:

ταινίαι

Ιερά υφάσματα αφιερωμένα στη θεά.

Συμβολίζουν:

την καθαρότητα,

την αφιέρωση,

την παρουσία της θεότητας.

Η κορυφή

Στην κορυφή πιθανότατα υπήρχε:

δέσμη σταχυών,

ή ιερό ξύλινο λατρευτικό αντικείμενο,

ίσως ακόμη και συμβολική αναφορά στον πλόκαμο ή σε άλλο ιερό έμβλημα.

Οι αρχαιολόγοι δεν συμφωνούν πλήρως.

Γιατί αγγίζουν και οι δύο;

Η χειρονομία είναι πιθανότατα:

καθαγιασμός,

επίκληση,

μετάδοση ιερής δύναμης.

Δεν είναι χαιρετισμός.

Δεν είναι όρκος.

Είναι καθαρά λατρευτική πράξη.

Πολυχρωμία

Το ανάγλυφο σήμερα είναι λευκό.

Αρχικά όμως είχε:

κόκκινα,

κυανά,

πράσινα,

χρυσά,

πορφυρά χρώματα.

Ο ίδιος ο κέρνος πιθανότατα έφερε έντονη πολυχρωμία, ενώ οι ταινίες ήταν βαμμένες σε κόκκινο, κυανό, κίτρινο και λευκό.

Χρονολόγηση

Οι περισσότεροι ειδικοί το τοποθετούν στα τέλη του 5ου ή στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ., στην περίοδο ακμής του Ιερού της Ελευσίνας.

Πού βρέθηκε;

Προέρχεται από το Ιερό της Δήμητρας και της Κόρης στην Ελευσίνα. Η ακριβής αρχική θέση του μέσα στο ιερό δεν είναι γνωστή· πιθανότατα αποτελούσε αναθηματικό ή λατρευτικό ανάγλυφο σε σημαντικό σημείο του τεμένους.

Μία σημαντική επισήμανση

Υπάρχει μία λεπτομέρεια που κάνει το ανάγλυφο εξαιρετικά σπάνιο: δεν απεικονίζει θεότητες, αλλά ανθρώπινους λειτουργούς της λατρείας. Οι περισσότερες ελευσινιακές παραστάσεις δείχνουν τη Δήμητρα, την Περσεφόνη και τον Τριπτόλεμο. Αντίθετα, αυτό φαίνεται να αποτυπώνει την ίδια την ιερατική πράξη μέσα στο ιερό, γεγονός που το καθιστά μοναδικό τεκμήριο για την εικονογραφία των Ελευσινίων Μυστηρίων.

Ancient Greek Civilization - Αρχαία Ελλάς