- Ιόλη Βιγγοπούλου
Έχουμε ένα βιβλίο που στον πρωτότυπό του τίτλο είναι από μόνο του ελκυστικό: Λουτρά, χαμάμ, απολαύσεις. O συγγραφέας Τούντορ Ντίνου είναι ήδη γνωστός στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό από τις προηγούμενες πολύ πετυχημένες εκδόσεις του (πάλι στις εκδ. Πρώτη ύλη), πολυτιμότατες και για την ελληνική βιβλιογραφία: Οι Φαναριώτες στη Βλαχία και τη Μολδαβία, Μόδα και πολυτέλεια στη Βλαχία της Ελληνικής Επανάστασης και, φυσικά, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 στη Μολδαβία και τη Βλαχία. Ο τίτλος του έργου στην ελληνική έκδοση γίνεται ακόμα πιο ελκυστικός: Τα λουτρά των Ρωμιών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αλλά το περιεχόμενο είναι κάτι παραπάνω από αυτό, καιμε τον υπότιτλο: «Μια εικονογραφημένη ιστορία των λουτρών της Μολδοβλαχίας»ως τοπιο αντιπροσωπευτικό στοιχείο του περιεχομένου:
Το πρώτο κεφάλαιο: Από τις αρχαίες θέρμες στο οθωμανικό χαμάμ. Δηλαδή από τα λουτρά στην αρχαιότητα, τις ρωμαϊκές θέρμες και μετά, φυσικά, στα βυζαντινά βαλανεία και στα ισλαμικά χαμάμ. Μια εμπεριστατωμένη ιστορική αναδρομή, εμπλουτισμένη με παραλλαγές από οθωμανικές μικρογραφίες και φωτογραφίες σε αρχαιολογικές τοποθεσίες από τον ευρύτερο χώρο του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού (Νεμέα, Γόρτυνα, Σάρδεις, Καισαριανή). Τούτο το κεφάλαιο, λοιπόν, με ένα τόσο τεράστιο ιστορικά ξεδιπλούμενο θέμα δεν μπορεί να χωρέσει επιπλέον κάτι, κι έτσι δεν έχει σχολιασμό, υποσημειώσεις, παραπομπές, αλλά επιτρέπει εύγλωττα στον αναγνώστη να φτάσει χρονικά στην εποχή του βιβλίου.
Μπαίνουμε στο κατεξοχήν περιεχόμενο του έργου: Η γεωγραφία των οθωμανικών (καλύτερα) λουτρών στις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Εκτός λοιπόν από τα λουτρά της οθωμανικής εξουσίας, υπήρχαν και λουτρά στα ρουμανικά εδάφη που ίδρυσαν βογιάροι, αλλά και κάποιοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της οθωμανικής διοίκησης, Ρωμιοί άρχοντες στη Βλαχία. Έτσι, διαβάζουμε, ήδη στα 1633 ο μέγας ποστέλνικος Κωνσταντίνος Καντακουζηνός στο μεγαλοπρεπές παλάτι του (στο Filipesti de Targ), ερείπιο πια, είχε «υπέροχο μαρμαροστρωμένο λουτρό». Ένα μόνο χαμάμ σώζεται σήμερα στη Βλαχία. Έχουμε κάποια λουτρά σε μοναστηριακά συγκροτήματα, κάποια λουτρά στο Ιάσιο και κάποια ιδιωτικά λουτρά, όλα του 19ου αιώνα. Και εδώ πάλι η ικανότητα του συγγραφέα να μην αφήνει τίποτα ανεξιχνίαστο, παραδίδει την απίστευτη ιστορία του κάθε κτίσματος έχοντας ανασκαλέψει κυριολεκτικά τις πιθανές πηγές πληροφόρησης που έχουν μέχρι τώρα διασωθεί.
Αποτελεί μία αφορμή για να ξεδιπλωθούν στον αναγνώστη τάσεις, ροπές, συνήθειες, επιδείξεις, ανάγκες, εξελίξεις, έθιμα και κρυφές απολαύσεις. Εκπληκτικό ανάγνωσμα.
Ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, υπηρέτες λουτρών. Εισδύει και παραδίδει λεπτομέρειες λειτουργίας των λουτρών με αφηγηματικό λόγο που δεν είναι ποτέ κουραστικός. Συμβάσεις λειτουργίας, μισθώματα, προσλήψεις, κουρείς, λουτράρηδες, βαλανείς και άλλοι υπεύθυνοι για την εύρυθμη λειτουργία παίρνουν τη θέση τους στην αφήγηση. Η πένα του Τούντορ Ντίνου πάντοτε έχει τη δύναμη και την ικανότητα να συμπεριλαμβάνει τα παραθέματα από τις πηγές, να τα ενσωματώνει στον γραπτό του λόγο με τρόπο εύληπτο και εύρυθμο.
Ένα τουρκικό λουτρό στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Με αφορμή ένα ταπεινό λουτρό σε σχέση με τα λουτρά της οθωμανικής πρωτεύουσας, αρχίζει η περιγραφή εσωτερικών χώρων (υλικά, υποδαπέδιοι τρόποι θέρμανσης, γούρνες και άλλα).
Τα σύνεργα και η ιεροτελεστία του μπάνιου. Εδώ δεν υπάρχει αναγνώστης που να μην ξεσηκωθεί, θυμηθεί, αναπολήσει, πεθυμήσει: πεσκίρια, προσόψια, τουλπάνια, τσόκαρα, καθρέπτες, χτενάκια, αρώματα, σαπούνια, σαπουνοθήκες, σύνεργα απολέπισης, ξύστρες, τάσια… Όλα αυτά τα απαραίτητα για να ολοκληρωθεί η διαδικασία καθαρισμού και καλλωπισμού περιγράφονται με ολοζώντανο τρόπο. Και ο κάθε αναγνώστης θα συναντήσει κάποια ανάμνησή του ή κάποια κρυφή του επιθυμία.
Οι απολαύσεις μετά το μπάνιο. Ροδόνερα, μαξιλάρες, καφές, ζάρφια, σερμπέτια, καπνοσύριγγες, λουλάδες με πλούσια εικονογράφηση (πάντα λεπτομερώς σχολιασμένη) και με την επιμελημένη ανάλυση του συγγραφέα, παρασέρνουν στην επιθυμία μιας παρόμοιας τελετουργικής εμπειρίας.
Τα ευρωπαϊκά λουτρά πλέον στο Βουκουρέστι του 19ου αιώνα παρουσιάζονται αναλυτικά με πολλές πληροφορίες για τα κέρδη, τη λειτουργία τους, τα λουτροθεραπευτήρια ως οικογενειακές επιχειρήσεις σε μια πόλη που βάδιζε ολοταχώς στον εκδυτικισμό.
Το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου αναφέρεται στα Ταξίδια των Ρουμάνων στα λουτρά του εξωτερικού για θεραπευτικούς κυρίως σκοπούς. Κυρίως αυτά που πραγματοποιούσαν οι εύποροι κάτοικοι Βλαχίας στα μεγάλα ιαματικά κέντρα λουτρών της δυτικής Ευρώπης. Απίστευτες λεπτομέρειες για τον τρόπο θεραπευτικού παραθερισμού (βλέπετε, ο εναλλακτικός τουρισμός δεν είναι έμπνευση του καιρού μας). Πεζοπορίες, ορειβασίες, αναβάσεις, τυχερά παιγνίδια, διασκεδάσεις με ανεκδοτολογικά συμβάντα, τότε που οι βογιάροι σύχναζαν στις λουτρικές εγκαταστάσεις (στα λουτρά του Ηρακλή!) λίγο έξω από τη Mehadia (θέρετρο στα σύνορα με τη σημερινή Σερβία, νότια της Τιμισoάρα).
Μεταλλικά νερά. Ένα κεφάλαιο που πραγματεύεται ένα τόσο ειδικό θέμα, αλλά και τόσο ενδιαφέρον στο σύνολό του για την ιατρική χρήση των μεταλλικών νερών.
Τέλος, ένα κεφάλαιο για τα πρώτα Ιαματικά θέρετρα, πάντα στη Μολδοβλαχία, αναφέρεται στις εγκαταστάσεις και τη λειτουργία τους για λουτροθεραπείες, πάντα με λεπτομέρειες.
Και, τέλος, τα Παραρτήματα:οι χάρτες είναι πολύτιμοι για να τοποθετήσει ο αναγνώστης τις «δράσεις» του βιβλίου. Ο Κατάλογος με τα χαμάμ στη Βλαχία και Μολδοβλαχία θυμίζει ότι από τα 23 χαμάμ στις δύο περιοχές τα 6 ήταν στο Βουκουρέστι και τα 4 στο Ιάσιο· 5 από τα χαμάμ στο σύνολο είναι «ηγεμονικής αυλής» ή πλούσιων ιδιωτών και 4 από αυτά, μοναστηριακά. Έχουμε 16 πόλεις του εξωτερικού όπου στα ιαματικά λουτρά τους φιλοξενούνταν Ρουμάνοι και για τους πιο ειδικούς ο Κατάλογος των μεταλλικών νερών που κυκλοφορούσε στο εμπόριο ως το 1850, καθώς και ο Κατάλογος των πηγών μεταλλικού νερού που εντοπίστηκαν ως το 1850 και 4 ιαματικά λουτρά που αναπτύχθηκαν πριν από το 1850 στη Βλαχία και Μολδαβία.
Συνοψίζοντας: Είναι μια εμπεριστατωμένη μελέτη με την εξαιρετική γραφή του Τούντορ Ντίνου, ο οποίος παρεμβάλλει με απόλυτα πετυχημένο τρόπο μέσα στον αφηγηματικό του λόγο παραθέματα από τις πηγές. Ο συγγραφέας έχει εμβαθύνει και κατέχει πλήρως το θέμα για τα (ιαματικά, θεραπευτικά, ψυχαγωγικά) λουτρά στη Ρουμανία και στη δυτική Ευρώπη τον 19ο αιώνα, παρουσιάζει τα γνωστά έως τα μέσα του 19ου αιώνα μεταλλικά νερά, αξιολογεί τις μαρτυρίες, δεν φείδεται περιγραφών – μία κιβωτός πληροφοριών με αφορμή ελάχιστα κατάλοιπα οθωμανικών λουτρών στις παραδουνάβιες περιοχές. Αποτελεί μία αφορμή για να ξεδιπλωθούν στον αναγνώστη τάσεις, ροπές, συνήθειες, επιδείξεις, ανάγκες, εξελίξεις, έθιμα και κρυφές απολαύσεις. Εκπληκτικό ανάγνωσμα. Μία ακόμη προσεγμένη έκδοση από την «Πρώτη ύλη» λιτή, προσιτή, ευχάριστη. Αξίζει από κάθε άποψη.
[Η Ιόλη Βιγγοπούλου είναι Δρ Ιστορίας και ερευνήτρια.]
Τα λουτρά των Ρωμιών στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες
Μια εικονογραφημένη ιστορία των λουτρών της Μολδοβλαχίας
Tudor Dinu
μετάφραση: Παύλος Βασιλειάδης
Πρώτη ύλη
325 σελ.
ISBN 978-618-5830-20-5
Τιμή €18,00
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25640-ta-loutra-ton-romion
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου