- Ανθούλα Δανιήλ
Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να το πούμε και να καμαρώσουμε ότι ο συγγραφέας Tony Spawforth αγαπά την Ελλάδα, την επισκέπτεται, κάθε τόπος έχει κάτι να του πει και στο νέο βιβλίο του, Τι οφείλουμε στους αρχαίους Έλληνες,που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη, σε μετάφραση Ανδρέα Παππά, μιλάει για τα πάντα και μάλιστα με μεγάλη συγκίνηση.
Μας ειδοποιεί ότι θα σταθεί σε επιδράσεις από το 500 έως το 300 π.Χ., θα εστιάσει στο «ελληνικό θαύμα», στρατιωτικό, πολιτικό, γράμματα και τέχνες, αλλά θα φτάσει και στη σύγχρονη δημιουργία που επηρεάστηκε από την αρχαία. Τον απασχολούν οι Έλληνες του 5ου και 4ου αιώνα π.Χ., γιατί αυτοί επιχείρησαν την αποκρυπτογράφηση του κόσμου, υπερβαίνοντας την εποχή των μεταφυσικών προσεγγίσεων. Πολιτικοί θεσμοί, ιστοριογραφία, ιατρική κάνουν την εμφάνισή τους. Η φιλοσοφία συστηματοποιήθηκε αργότερα, αν και οι ρίζες της ήταν παλαιότερες. Δουλεμπόριο, γυναίκες, πολιτικές ανισότητες, ελιτισμός, ανδροκρατία, θρησκευτικές τελετές κ.ά.
Λέξεις ελληνικές, λέξεις με ελληνική ρίζα, Ολυμπιακοί Αγώνες, τηλεπαιχνίδια, αγάλματα, αρχιτεκτονικές δομές σε όλο τον κόσμο θυμίζουν στους σημερινούς ανθρώπους την Ελλάδα. Κορυφαίο το έκθεμα σε ένα μικρό μουσείο στη Γαλλία – ένας μπρούτζινος κρατήρας, ένα εντυπωσιακό αγγείο με αρχαιοελληνικές παραστάσεις πάνω του, που βρέθηκε στον τάφο σπουδαίας Κέλτισσας, η οποία πέθανε το 500 π.Χ. Το έκθεμα φιλοτεχνήθηκε σε αρχαιοελληνικό εργαστήριο, 2.500 χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα!
Η μείξη αρχαίου ελληνικού και ρωμαϊκού πολιτισμού έμεινε στην ιστορία ως ελληνορωμαϊκός πολιτισμός. Η επίδραση είναι εμφανής στο Βυζάντιο, κατά τον Μεσαίωνα στη Δύση, σε όλον τον κόσμο μέχρι τη μακρινή Ωκεανία. Στο κέντρο του Σίδνεϊ της Αυστραλίας ένα κομψό κυλινδρικό αρχαιοελληνικής τεχνοτροπίας έργο θυμίζει το Μνημείο του Λυσικράτη και αποπνέει Ελλάδα… Τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη είναι τόσο πολλά, που ο συγγραφέας αισθάνεται ότι επαναλαμβάνεται όταν τα υπενθυμίζει.
Το βιβλίο πετυχαίνει τον στόχο του: να είναι προσιτό στον πολύ κόσμο και απολαυστικότατο.
Ο Όμηρος –η Ιλιάδα και η Οδύσσεια– έγιναν πρότυπα για πολλούς μεταγενέστερους συγγραφείς και ποιητές. Αργότερα, ο Γαλιλαίος έλεγε πως όφειλε στον Αριστοτέλη τον τρόπο με τον οποίο ανέπτυσσε την επιχειρηματολογία του στα επιστημονικά του κείμενα, κι ας είχε ανατρέψει τις απόψεις του για τα ουράνια σώματα. Τις απόψεις, όχι τις μεθόδους της λογικής επιχειρηματολογίας. Οι ιδέες του Αριστοτέλη συγκρίνονται με τις ιδέες του Κομφούκιου στην Κίνα, όπου καθηγητής του Πανεπιστημίου του Πεκίνου ανέθεσε στους φοιτητές του να μεταφράσουν όλα τα έργα του Αριστοτέλη.
Το 1842, ο βασιλιάς της Βαυαρίας έχτισε μια πιστή αντιγραφή του Παρθενώνα κοντά στο Μόναχο. Το ίδιο έγινε και στο Τενεσί των ΗΠΑ και το δημιούργημα χρησιμοποιείται ως κινηματογραφικό σκηνικό από το οποίο οι θεοί του Ολύμπου, σε μια ταινία, κατεβαίνουν στην κορυφή του Empire State Building στο Μανχάταν! Παρθενώνα βρίσκουμε και στην Κίνα, στο πάρκο «Παράθυρο στον κόσμο». Το Καπιτώλιο στην Ουάσινγκτον (1829) και το Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη (1850) έχουν πρότυπο το Μνημείο του Θρασύλλου (320 π.Χ.) στη νοτιοανατολική πλευρά της Ακρόπολης.
Το 2019, ο συγγραφέας επισκέφθηκε το Μουσείο Κορίνθου, όπου τα παιδιά χαχάνιζαν βλέποντας τα άπειρα δείγματα σε πηλό –χέρια, πόδια, μάτια, αυτιά, πατούσες και ανδρικά γεννητικά όργανα–, εκείνος όμως έβλεπε αφιερώματα σε κάποιο εκεί θεραπευτήριο, πράγμα που υπήρχε και στην Επίδαυρο, δηλαδή ένα θεραπευτήριο αφιερωμένο στον Ασκληπιό. Ο κόσμος σήμερα τρέχει για το Θέατρο και θέλει να δοκιμάσει την ακουστική του, δεν στέκει όμως στο Ασκληπιείο, στου οποίου την κεντρική αίθουσα υπάρχουν στήλες που αναφέρονται στην «ίαση» ασθενών που προσέρχονται όπως οι πιστοί στη Λούρδη (και οι Έλληνες στην Τήνο)… Παράδειγμα μας δίνει το απόσπασμα στο οποίο η Αφθονία από την Αθήνα ήρθε να κοιμηθεί και να θεραπευτεί στην Επίδαυρο. Στο όνειρό της, ο θεός τής έκανε τομή στο τυφλό της μάτι και έγινε το θαύμα· την άλλη μέρα, θεραπευμένη, είδε το φως του ήλιου. Το ερώτημα είναι, είχε πράγματι θεραπευτεί ή ισχύει και στην περίπτωση της Αφθονίας ό,τι ισχύει στη Λούρδη και στην Τήνο ή είναι αποτέλεσμα μιας αυθυποβολής, ρωτά ο συγγραφέας. Πάντως, τα κοινά στοιχεία μεταξύ Λούρδης και Επιδαύρου είναι πολλά, όπως και τα συναισθήματα του ομαδικού ψυχισμού είναι γνωστά. Και οπωσδήποτε δεν ξεχνά και τα αρνητικά στοιχεία του αρχαίου μας κόσμου: βία, δουλοκτησία, ρατσισμό και σεξισμό. Μελετά την επίδραση του Θουκυδίδη και Ηρόδοτου στους Λίνκολν, Τσόρτσιλ, Θάτσερ. Την επίδραση των μύθων στον σύγχρονο κινηματογράφο και το θέατρο.
Σήμερα τα θαύματα έχουν ελαττωθεί και ο αρχαίος κόσμος είναι πολύ πίσω, όμως στην Κω υπάρχει ακόμα ο υπέργηρος πλάτανος κάτω από τον οποίο ο Ιπποκράτης δίδασκε ιατρική. Ο Πλάτων αναφέρει ότι ο Ιπποκράτης προσέγγιζε τους ασθενείς του ολιστικά, κάτι που αναγνωρίζει και η σημερινή ιατρική. Οδηγίες θεράποντος, διατροφικές συνήθειες, άθληση, μεσημεριανό φαγητό κ.ά. Ο Ιπποκράτης βεβαίως δεν πίστευε σε θαύματα και μαγγανείες, αλλά στις φυσικές αιτίες.
Στα Καθ’ Ηρώ και Λέανδρον γίνεται λόγος για έναν έρωτα. Ο Λέανδρος κολυμπά κάθε βράδυ ενάμισι χιλιόμετρο από τη Σηστό στην Άβυδο για να συναντήσει την αγαπημένη του Ηρώ, ιέρεια της Αφροδίτης, η οποία, κρατώντας το φανάρι της αναμμένο, του δείχνει την πλεύση. Το 1984 το πέτυχε και ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, Βρετανός περιηγητής, συγγραφέας και φιλέλληνας, χωρίς Ηρώ και φανάρι, αλλά εξοντώθηκε για να τα καταφέρει και μετά, για να συνέλθει, κοιμήθηκε πολλές ώρες κι έκανε κι ένα τουρκικό μασάζ. Βέβαια ο Λέανδρος ήταν νεότατος, ενώ ο Φέρμορ ήταν 68 ετών (ας μην ξεχνάμε και τον λόρδο Μπάιρον, ο οποίος το πέτυχε σαν πρωταθλητής, όντας νεαρός στο Grand Tour του 1809-1811).
Οι Έλληνες έχουν το χάρισμα να αφηγούνται όμορφες ιστορίες με όμορφο τρόπο, λέει ο συγγραφέας, που μας θυμίζει την ιδιωτική και κατ’ οίκον εκπαίδευση, τα μαθήματα, τη φιλοσοφία και ρητορική τέχνη που εθεωρείτο εκ των ων ουκ άνευ για την πολιτική ζωή και τα δικαστήρια, τα συνθήματα του Μ. Αλεξάνδρου, όπως και τη δημοπρασία των Christie’s το 1998, όπου πουλήθηκε για 2.000.000 δολάρια ένα βιβλίο προσευχών του Μεσαίωνα, του οποίου όμως η τεράστια αξία οφειλόταν στην παλίμψηστη περγαμηνή που περιείχε κάτω από τις προσευχές ένα κείμενο του Αρχιμήδη – και ο Αρχιμήδης είχε ταξιδέψει πολύ και είχε δει πολλά για να καταφέρει τα δικά του.
Τέλος, το βιβλίο, αν και κάπως ιμπρεσιονιστικό και υποκειμενικό, με πολλές εικόνες διακοσμημένο, με έργα τέχνης, πρόσωπα, σημειώσεις, παραπομπές και την καλή μετάφραση του Ανδρέα Παππά, πετυχαίνει τον στόχο του: να είναι προσιτό στον πολύ κόσμο και απολαυστικότατο.
Τι οφείλουμε στους αρχαίους Έλληνες
Tony Spawforth
μετάφραση: Ανδρέας Παππάς
Εκδόσεις Πατάκη
504 σελ.
ISBN 978-618-07-0973-5
Τιμή €19,98
Ανθούλα Δανιήλ δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25303-ti-ofeiloume-stous-arxaious-ellines
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου