- Ανθούλα Δανιήλ
Το θέμα με το οποίο ασχολήθηκε η Νικολέττα Γιαντσή-Μελετιάδη είναι και πρωτότυπο και αυστηρά προσδιορισμένο σε χώρο και χρόνο, στην Ιστορία του αστικού φαινομένου, στη Φλάνδρα από τον 10ο έως τον 13ο αιώνα. Πώς δηλαδή έγινε η «Ανάδυση των πόλεων της Φλάνδρας κατά τον Μεσαίωνα» και πώς συνέβαλαν σ’ αυτό το φαινόμενο η πολιτική χειραφέτηση των πόλεων που αργότερα υπήρξαν ο πυρήνας του βελγικού κράτους, μεταξύ του 19ου με 20ό αιώνα. Στο κέντρο βρίσκονται οι πόλεις Μπρυζ, Γάνδη, Υπρ, Σαιντ-Ομέρ, Αρράς, που με το παράδειγμά τους συμβάλλουν στην ερμηνεία του αστικού φαινομένου.
Η ιστορία του θέματος είναι παλιά και φτάνει στη ρωμαϊκή εποχή. Ωστόσο, ό,τι ξέρουμε γι’ αυτές τις πόλεις δεν είναι άλλο από λογοτεχνικές περιγραφές. Η περιήγηση στη σημερινή Φλάνδρα είναι μία θητεία στο παρελθόν, λέει η συγγραφέας, και η μελέτη μια διεπιστημονική, δύσκολη, συστηματική ιστορική ανάλυση.
Στην πλήρως εμπεριστατωμένη Εισαγωγή, βασιλείς των όμορων χωρών, κόμητες κ.λπ. διεκδικούν εδάφη με αποτέλεσμα η Φλάνδρα να έχει σύνορα αυστηρώς προσδιορισμένα στα βόρεια και ανατολικά, αλλά όχι και προς τα νότια και δυτικά. Έτσι, οι Φλάνδρες είναι πολλές. Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία και Πάπας διεκδικούν ο καθένας για τον εαυτό του μία από τις πόλεις της περιοχής, με πολιτικά συμφέροντα και φεουδαρχικό τρόπο. Εκεί διαμορφώθηκε και το ιδεώδες του Βασιλείου του Βελγίου.
Η ιστορία, η πολιτική, η επιστήμη, η οικονομία σαν λογοτεχνία και χρονικό.
Μία από τις αιτίες της ανάπτυξης των πόλεων ήταν το εμπόριο. Η οχύρωση, η εμπορική εγκατάσταση, τα μοναστήρια, τα κάστρα, η κατανάλωση, όλα αυτά συνέβαλαν για να εξελιχθούν οι πόλεις σε σταθμούς εμπορίου. Όπου εμπόριο και αστική τάξη. Κι έτσι γεννήθηκε ο αστικός κόσμος.
Ο Ρουσώ μελετά τον ποταμό Μεύση και τη σημασία του στους πριν από τον 13ο αιώνα. Ο ποταμός αυτός ήταν το φυσικό όριο ανάμεσα στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και το Βασίλειο της Γαλλίας και το πιο ζωτικό τμήμα του Βελγίου μέχρι το 1200, όταν η περιοχή γνωρίζει μεγάλη δραστηριότητα στη γεωργία και μεταλλουργία. Αλλά και οι άλλοι ποταμοί ήταν αρτηρίες εμπορίου προς τη Μεγάλη Βρετανία, τη Λυών, τη Μεσόγειο, οπότε στις όχθες τους αναπτύχθηκαν οι πόλεις και τα νομισματοκοπεία, κάτι που βέβαια είχε ιστορικό προηγούμενο. Οι μελετητές μιλούν για μια συνέχεια, αλλά στην πορεία παρεμβαίνουν και άλλα κριτήρια και φυσικά και η βιομηχανία. Και έτσι αρχίζει να εμφανίζεται ο καπιταλισμός.
Η Νικολέττα Γιαντσή-Μελετιάδη παραθέτει πλήρη στοιχεία και βιβλιογραφικές αναφορές, κάνει συγκρίσεις και παραθέτει απόψεις πάνω στην ιστορία του αστικού φαινομένου, παρακολουθεί στενά και αποδεικνύει τη σημασία της γεωγραφίας αλλά και της ιστορίας στην εξέλιξη των πόλεων στην πορεία των χρόνων, για να γίνουν σήμερα μεγάλα εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα. Μελετά τους άρχοντες, βασιλείς, κόμητες και τους πολιτικούς στόχους τους, φιλίες, συμμαχίες, φιλοδοξίες, αντιπαλότητες, οι οποίες θα καταλήξουν στην ανάπτυξη του καπιταλισμού. Όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο Μπρωντέλ, οι πόλεις αυτές είναι «ηλεκτρικοί μετασχηματιστές» και επιταχυντές όλων των ιστορικών χρόνων, αν και δεν ήταν πάντοτε πόλεις με εμπορική ανάπτυξη και χώροι αστικοποίησης.
Εν πάση περιπτώσει, η οικιστική ανάπτυξη της Φλάνδρας έχει τη ρίζα της στη ρωμαϊκή εποχή, όπου υπάρχει συσχέτιση στρατιωτικών δραστηριοτήτων και οδικών δικτύων, ανάπτυξη μικρών ή μεγαλύτερων γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αγροτικά κέντρα. Γενικώς μιλάμε για μια πόλη σαν τετράγωνο στρατόπεδο. Επιδρομές και άλλες ιστορικές περιπέτειες σε πόλεις και περιοχές, λαοί, πόλεις, ήρωες, άγιοι, θρησκεία, με ασυνήθιστα ονόματα που επιβάλλουν την παρουσία τους: Γερβέργη, Λοθάριος, Λοθαριγγία, οίκος Μπίλουγκ, Αρνούλφος (ονόματα πρωτάκουστα, που λέει και ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης). Κι άλλα ονόματα πόλεων που ανθούν οικονομικά και επιβάλλονται ως κέντρα εξουσίας, όπως: Castra Bononia/ Gesotacum civitas, Castellum menapiorum Civitas, Tornacum civitas, Nemetacum/Atrbatum civitas, Tarvenna civitas, Cortoriacum vicus κ.ά. Από τη ρωμαϊκή έως την πρώιμη μεσαιωνική περίοδο, κατά την περίοδο των Μεροβιγγείων υπήρξαν πόλεις που επιβίωσαν ως ασήμαντα χωριά και άλλες ανέκαμψαν.
Ο εκχριστιανισμός των περιοχών είναι μια επιπλέον παράμετρος των αλλαγών στην περιοχή, με αποτέλεσμα να έχουν στη σύνοδο της Αρλ το 314 εκπροσώπους από δεκαέξι μητροπόλεις, ανάμεσά τους και τη γνωστή μητρόπολη της Ρενς, ενώ έναν αιώνα μετά η επέκταση ήταν ακόμα μεγαλύτερη. Ο χριστιανισμός, που επικράτησε λόγω Εκκλησίας και μοναστηριών, συσπείρωσε τον κόσμο γύρω από ένα κέντρο. Άλλοτε όμως η ανάπτυξη μιας αστικής ομάδας επετεύχθη επειδή κοντά σε έναν ποταμό υπήρχε ήδη παλαιότερο ρωμαϊκό οχυρό, όπως έγινε με τον ποταμό Σκάλδη, κοντά στο οποίο αναπτύχθηκαν πόλεις, αβαεία, μονές, κέντρα ιεραποστολής, κάτι που ήταν πολιτική και στρατηγική επιλογή. Η περιοχή γνώρισε πολλές επιδρομές από τους Βίκινγκς. Στις όχθες του Σκάλδη στο πρώτο μισό του 11ου αιώνα αναπτύχθηκε το Grand-Bourg ή Vieux-Bourg, σημερινή Place d’Armes, πρώτη εστία οικονομικής ζωής. Η Βαλανσιέν είναι η πόλη που αναδείχτηκε σε κέντρο με εμπορική και βιοτεχνική δραστηριότητα. Αργότερα, τον 10ο αι. αξιοποιήθηκε από τον Γερμανό αυτοκράτορα για την καταστολή εξεγέρσεων στο σύνορα του Σκάλδη. Οι Βίκινγκς επιτέθηκαν και στην πόλη Κοντέ, αφού πρώτα πυρπόλησαν και λεηλάτησαν την Καμπραί και Τουρναί, συγκρούστηκαν με τον στρατό του κόμη του Αινώ, τον Ραινιέ τον Μακρολαίμη, τον οποίο συνέλαβαν αλλά ελευθέρωσαν για λύτρα. Αυτά τον 9ο αι.
Το βιβλίο της Νικολέττας Γιαντσή-Μελετιάδη μπορεί να έχει ως κίνητρό του την κοινωνιολογική-οικονομική αφορμή, είναι όμως μια λεπτομερής ιστορική απεικόνιση της εποχής, των ταραχών και περιπετειών που υπέστησαν τόποι και λαοί, και φυσικά των δοκιμασιών και των συνεπειών για να κατασταλάξουν σ’ αυτό που είναι σήμερα. Παράλληλα, τα τόσα ονόματα, λαών και τόπων και προσώπων, εκκλησιαστικών και πολιτικών, προξενούν δέος για το πώς όλα αυτά καθόρισαν και προεξόφλησαν την Ευρώπη που έγινε και είναι σήμερα. Πολυσυλλεκτική, πολυδύναμη, ελεύθερη, πολιτισμένη, ακμαία, σύγχρονη.
Η αφήγηση της Νικολέττας Γιαντσή-Μελετιάδη είναι άνετη, περιεκτική ενός όλου εξαιρετικά πολυπολιτισμικού και πολυδύναμου. Η ιστορία, η πολιτική, η επιστήμη, η οικονομία σαν λογοτεχνία και χρονικό.
Ιστορία του αστικού φαινομένου
Η ανάδυση των πόλεων της Φλάνδρας κατά τον Μεσαίωνα
Νικολέττα Γιαντσή-Μελετιάδη
University Studio Press
304 σελ.
ISBN 978-960-12-2600-2
Τιμή €27,00
Ανθούλα Δανιήλ δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, μέλος της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/25335-i-istoria-tou-astikou-fenemenou
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου