- Ελένη Πριοβόλου
Λέει η Βιρτζίνια Γουλφ: Αν η ζωή έχει έναν πυρήνα, αυτός είναι η μνήμη. Αυτή η φράση, στο βιβλίο της Κατερίνας Παπαντωνίου Συνθετική ορμόνη –μυθιστόρημα σε είκοσι δυο επεισόδια–, κατέχει κεντρικό νόημα, αφού και όταν μιλά για παρόντα χρόνο, αυτός διχοτομείται από τα σπαράγματα της μνήμης ξεκινώντας από τα πρώτα παιδικά χρόνια, την ασάφεια στη σύλληψη του κόσμου και την κυρίαρχη σχέση του παιδιού –στην προκειμένη περίπτωση κοριτσιού– πάνω στο σώμα: «Το σώμα, όπως και τα λουλούδια γύρω από τα παρτέρια, υπάρχουν μόνο για να τα τσαλαπατάς» (σελ. 20) ή: «Η πρώτη βεβαιότητα σώματος» (σελ. 25).
Δεν θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα βιβλίο ενηλικίωσης, αλλά για ένα πόνημα πόνου και βαθιάς γυναικείας ενσυναίσθησης, μια δοκιμή ζωής μέσα στη ζωή, μιας ευκρινούς αποτύπωσης της αίσθησης αλλά και της παραίσθησης του κόσμου και του φύλου.
Μια γυναίκα γράφει και η γραφή της πάλλεται από τον οίστρο της ύπαρξης σαν ένα πολιτικό και συνάμα ποιητικό ον, που ακροβατεί πάνω στο σκοινί της φθοράς και της αφθαρσίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο εντύπωσης και καθόλου περιγραφής, ούτε καν στις στιγμές όπου χρειάζεται η αφηγήτρια να βάλει τιμή για να εκποιήσει τα τιμαλφή από το σπίτι της νεκρής μητέρας. Ακόμα κι εδώ, ο αναγνώστης / η αναγνώστρια εισέρχεται στο καλειδοσκόπιο των αντανακλάσεων του χωροχρόνου, που μοιάζει ενιαίος και απολύτως ευθυγραμμισμένος με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.
Με ήπια αφήγηση σαν από ιαματική πηγή ακόμα και όταν αφηγείται σκληρές καταστάσεις, καταφέρνει να κοινωνήσει στο αναγνωστικό κοινό το νάμα της καλής λογοτεχνίας, που γράφει για μια κατάσταση και δεν την περιγράφει.
Τα δρώντα πρόσωπα παίζουν ή κινούνται σαν ίσκιοι ανάμεσα από διχοτομήσεις φωτοσκιάσεων, αδρές γραμμές βουνών και θαλασσινών τοπίων της γενέτειρας γης της συγγραφέα, αλλά και των σκληρών δομών μιας πόλης –της Αθήνας– που εξαϋλώνεται στη φθορά της. Και στις στιγμές του φυσικού τοπίου αλλά και της τσιμεντούπολης, η ονειρική αφήγηση, ήτοι η ποιητική διάσταση των πραγμάτων, φανερώνει μια συγγραφέα που συλλαμβάνει την ουσία και την αποδίδει με νύξεις, με ένα αυτί που ακροάζεται οντότητες και σκηνοθετεί τα αόρατα του ορατού κόσμου. Κάτι «σαν τα κυπαρίσσια που φυτεύουν νύχτα και όνειρα» (σελ. 72). Με αυτά τα υλικά και λέξεις καρφιά, η Κατερίνα Παπαντωνίου δημιουργεί μια ελεγεία του σώματος ως εκμαγείου του ψυχισμού και ως κουβαλητή παθών και παθημάτων.
Τα δίπολα μάνα-κόρη και πατέρας-κόρη, με κεντρομόλο δύναμη τη γιαγιά ως συνδαυλίστρια της θύμησης, αγκαλιάζουν το βιβλίο με τρόπο ευαίσθητο και τρυφερό. Η συνεχής επανάληψη δε της φράσης «το είπε η μαμά» αναδεικνύει, χωρίς να ειπωθεί, την αντιπατριαρχική ιδεολογία της συγγραφέα, αλλά και την πρόθεσή της να πάρει η γυναίκα στα χέρια της τον ρόλο που της ανήκει.
Όλο το βιβλίο το διασχίζει «θωπευτικά» ένα ανεπούλωτο και χωρίς κάθαρση πένθος-τραύμα με εμβόλιμες παρουσίες του νεκρού πατέρα, της νεκρής μάνας, της νεκρής γιαγιάς, σαν δρώντα πρόσωπα και ζωντανοί συνομιλητές με τους οποίους η αφηγήτρια είναι δεμένη με μια μακριά αιμάτινη γραμμή στον χρόνο. Τα τραύματα επουλώνονται; Όχι. Παραμένουν χαίνοντα κάτω από το δέρμα και τους ιστούς· μέσα στα σπλάχνα που ερωτεύονται, συνουσιάζονται με δύναμη και πάθος, ξεθυμαίνουν, πέφτουν, πληγώνονται, ανορθώνονται, πετούν στο ανέλπιδο όνειρο που λέγεται ζωή. Και: «Η σιωπή διαλέγει τον τόπο να μιλήσει. Το σώμα διαλέγει σώμα να μιλήσει σκάβοντας σε ξένα οικεία σώματα» (σελ. 47). Αλλά όπως γράφει ο Μπέκετ στις Ευτυχισμένες μέρες: «Όσο έχεις φωνή και αφηγείσαι, τίποτα δεν τελειώνει» (σελ. 159).
Η Κατερίνα Παπαντωνίου, με ήπια αφήγηση σαν από ιαματική πηγή ακόμα και όταν αφηγείται σκληρές καταστάσεις, καταφέρνει να κοινωνήσει στο αναγνωστικό κοινό το νάμα της καλής λογοτεχνίας, που γράφει για μια κατάσταση και δεν την περιγράφει. Συνομιλεί με τη ζωή και το επέκεινα σαν μια ολότητα και μεταβάλλει το ορατό σε ποιητικό υποκείμενο. Ως εκ τούτου, το βιβλίο Συνθετική ορμόνη κατατάσσεται στο λεγόμενο μεταμοντέρνο είδος λογοτεχνίας, αφού συνδυάζει με επιτυχία τη ρεαλιστική αφήγηση με στοιχεία υπερρεαλιστικά και, ενίοτε, στοιχεία μαγικού ρεαλισμού.
Συνθετική ορμόνη
Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο επεισόδια
Κατερίνα Ι. Παπαντωνίου
Εκδόσεις Καστανιώτη
224 σελ.
ISBN 978-960-03-7293-9
Τιμή €16,00
https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/25298-sunthetikh-ormonh
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου