Ο Βασίλης Κολώνας, απόφοιτος του Τμήματος Aρχιτεκτόνων του AΠΘ, ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι στους τομείς Ιστορίας της Τέχνης, Μουσειολογίας και Αναστήλωσης ιστορικών μνημείων. Το διάστημα 2002-2022 καθηγητής στο Tμήμα Aρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, από τον Δεκέμβριο του 2022 ομότιμος καθηγητής του ιδίου Τμήματος. Βασικός συντελεστής και υπεύθυνος ελληνικών και ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων σχετικών με τη μελέτη και την έρευνα της Iστορίας της αρχιτεκτονικής του 19ου και 20ού αιώνα στην Eλλάδα και στις χώρες της ανατολικής Mεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας. Έχει εργαστεί ως ερευνητής και έχει διδάξει σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ, του Καναδά και της Γαλλίας. Μέλος της διεθνούς επιστημονικής επιτροπής της EAUH (European Association of Urban History, 2012-2022). Είναι συγγραφέας 10 μονογραφιών. Η δίγλωσση έκδοση Η Πόλις / TheCity: Ο αστικός χώρος στον Κ.Π. Καβάφη / Urban space in the work of C.P. Kavafy, που κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο University Studio Press, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
Τι σας ενέπνευσε να εξετάσετε τον ρόλο της πόλης στην ποίηση του Κ.Π. Καβάφη;
Η αναζήτηση της πόλης στην καβαφική Αλεξάνδρεια υπήρξε πάντοτε ένας γοητευτικός όσο και δυσπρόσιτος προορισμός. Αφετηρία στο ταξίδι αυτό στάθηκε το Α’ Διεθνές Συμπόσιο για τον Καβάφη τον Οκτώβριο του 1991 στην Αλεξάνδρεια, όπου παρουσιάστηκε μια πρώτη προσέγγιση στο θέμα Ο αστικός χώρος στον Κ.Π. Καβάφη. Το να μιλήσει ένας ιστορικός της αρχιτεκτονικής για τον Καβάφη ανάμεσα σε καταξιωμένους μελετητές του έργου του απαιτούσε τόλμη και ψυχραιμία. Επιχείρησα να διερευνήσω από τη ματιά της δικής μου επιστημονικής ειδίκευσης πώς ο ποιητής προσεγγίζει τον αστικό χώρο αναζητώντας τη δική του πόλη, στον ιστορικό ή ενεστώτα χρόνο, και αφού εξάντλησα ό,τι σχετικό είχε γραφεί από μελετητές τους έργου του, αλλά και από συγγραφείς όπως οι L. Durrell, E.M. Forster και Σ. Τσίρκας, οδηγήθηκα στην Αλεξάνδρεια και στον «πραγματικό», εξαιρετικά γοητευτικό, αστικό της χώρο.
Η έρευνα αυτή ξεκίνησε για εσάς, λοιπόν, από τη δεκαετία του 1990. Πώς εξελίχθηκε η μελέτη σας αυτά τα περίπου τριάντα χρόνια από την πρώτη παρουσίαση του 1991 μέχρι την πιο πρόσφατη έκδοση του 2024;
Το Α’ Διεθνές Συμπόσιο για τον Καβάφη σημείωσε εξαιρετική επιτυχία και τα Πρακτικά του δημοσιεύτηκαν στα ελληνικά και τα αραβικά. Το κείμενο με μικρές αλλαγές δημοσιεύτηκε στο Εντευκτήριο (1996) και, σε συνεπτυγμένη μορφή, στο αρχιτεκτονικό περιοδικό Metalocus στα ισπανικά και αγγλικά (2008). Παρουσιάστηκε επίσης σε διαλέξεις και πανεπιστημιακά σεμινάρια στη Θεσσαλονίκη, τον Βόλο, το Ηράκλειο και στο εξωτερικό στα πανεπιστήμια San Francisco State University, McGill και Brown το 2006. Μετά την πρώτη του έκδοση, παρουσιάστηκε στο σεμινάριο «Greece Faces East» στο Columbia University το 2014 και το 2017 στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη, στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δράσεων του Αρχείου Καβάφη. Παράλληλα, η ενασχόλησή μου με την αρχιτεκτονική της Αιγύπτου κατά τον 19ο-20ό αιώνα, στο πλαίσιο ελληνικών και ευρωπαϊκών ερευνητικών προγραμμάτων, διατήρησε ισχυρή την επαφή μου με την Αλεξάνδρεια ως έναν απόλυτα συγκεκριμένο και ιεραρχημένο χώρο δράσης Ελλήνων αρχιτεκτόνων, κατασκευαστών και επενδυτών. Έπειτα από μια πρώτη καταγραφή αυτής της δραστηριότητας στον συλλογικό τόμο Le Caire-Alexandrie, Architectures européennes 1850-1950, IFAO (Κάιρο 2000), υπάρχει πάντα ζωντανή η ολοκλήρωση μιας συστηματικής καταγραφής του κτιριακού αυτού αποθέματος και, με τη συνεργασία τοπικών φορέων, ευελπιστώ να ολοκληρωθεί σύντομα.
Το να μιλήσει ένας ιστορικός της αρχιτεκτονικής για τον Καβάφη ανάμεσα σε καταξιωμένους μελετητές του έργου του απαιτούσε τόλμη και ψυχραιμία.
Ποια ήταν η μεθοδολογική σας προσέγγιση κατά τη διάρκεια της έρευνας; Πώς συνδυάσατε εργαλεία ή έννοιες από την αρχιτεκτονική με τη φιλολογική ανάλυση, ώστε να αναδείξετε τις σχέσεις μεταξύ του αστικού χώρου και της ποίησης του Καβάφη;
Εκτός της γενικής αίσθησης της πόλης που αποπνέει η ποίηση του Καβάφη, υπογράμμισα όλα εκείνα τα στοιχεία του αστικού χώρου και της αρχιτεκτονικής του που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την κατά Καβάφη εικονογραφία της ιστορικής και της σύγχρονης Αλεξάνδρειας. Δημόσιοι χώροι, αστικές λειτουργίες και εξοπλισμός, επώνυμα κτίρια, κατοικίες, περιγραφές εσωτερικού χώρου και διακόσμου, υποβαθμισμένες συνοικίες, εργαστήρια, χώροι αναψυχής και κοινωνικών συναθροίσεων αποδίδονται αφαιρετικά, συνειρμικά, σπάνια συγκεκριμένα, ακολουθώντας τις δράσεις και τις διαδρομές των ηρώων του.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις ή δυσκολίες που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της έρευνάς σας;
Η ενασχόλησή μου με το καβαφικό έργο υπήρξε και πρόκληση και ένας δύσκολος στόχος: να μελετήσω το άγνωστο ως τότε –όπως απέδειξε η έρευνα της εκτενούς βιβλιογραφίας– θέμα της πόλης. Μελέτησα με κάθε λεπτομέρεια ό,τι σχετικό είχε γραφτεί μέχρι τότε, για να αποφύγω επαναλήψεις και παραλληλισμούς και να δώσω τη δική μου εκδοχή για την απεικόνιση του αστικού χώρου στο έργο του ποιητή.
Στο βιβλίο σας αναφέρετε ότι «ο Καβάφης είναι ποιητής της πόλης» και πως «η φύση ελάχιστα τον εμπνέει». Τι προσφέρει η πόλη στην καβαφική ποίηση που ίσως δε θα μπορούσε να προσφέρει η φύση ή άλλοι χώροι;
Ο Kαβάφης είναι ο ποιητής της πόλης· η φύση ελάχιστα τον εμπνέει και τον απασχολεί. O αστικός χώρος ορίζει την τοπιογραφία και την εικονογραφία της ποίησής του.Mια περαιτέρω διάκριση της σύγχρονης πόλης από την ιστορική πόλη παρέχει σημεία εκκίνησης σε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις του αστικού χώρου.Για την ιστορική πόλη οι προσεγγίσεις είναι πολλαπλές. O αστικός χώρος παρουσιάζεται σε όλες τις δυνατές μορφές του: δρόμοι, πλατείες, αγορές, δημόσια κτίρια, χώροι κοινωνικών συναθροίσεων, έντονη παρουσία της οικονομικής λειτουργίας της πόλης.Στη σύγχρονη, τη συγκεκριμένη πόλη, αντίθετα, το βάρος δίνεται στις ανώνυμες συνοικίες, στη μικρή κλίμακα, στον ιδιωτικό χώρο, στον εξοπλισμό του και την ατμόσφαιρα που επικρατεί μέσα σ’ αυτόν.
Πώς θα περιγράφατε την έννοια της «πόλης» στο έργο του Καβάφη από πλευράς ρεαλισμού και συμβολισμού;
Η πόλη, τόσο στην ιστορική της διάσταση όσο και στη σημερινή της μορφή, προσφέρει στον ποιητή τον ιδανικό χώρο, τον οποίο προσεκτικά επιλέγει και περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια, ώστε να τον εντάξει στο πλαίσιο δράσης των ηρώων του ενισχύοντας τις εκάστοτε επιθυμίες, σκέψεις ή κίνητρά τους, και να προσδώσει τον απαραίτητο συμβολισμό σε θέματα που δεν επιθυμεί να εκφράσει με έναν περισσότερο ρεαλιστικό, όπως θα λέγαμε σήμερα, τρόπο.
Ποιο ήταν το σκεπτικό πίσω από την επιλογή και την ένταξη του φωτογραφικού υλικού στο βιβλίο σας;
Όπως αναφέρω στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης το 2013, οι φωτογραφίες επιλέχθηκαν όχι για να εικονογραφήσουν το κείμενο, αλλά ως μια απόπειρα συνομιλίας του ποιητικού χώρου με την εικόνα της Αλεξάνδρειας που ξεθωριάζει και χάνεται... Με ελάχιστες εξαιρέσεις «επώνυμης» αρχιτεκτονικής (Αβερώφειο Γυμνάσιο Θηλέων, ελληνικό νεκροταφείο, εμβληματικά έργα Ελλήνων αρχιτεκτόνων), παρουσιάζονται κτίρια ελληνικών ιδιοκτησιών και επιχειρήσεων, ανώνυμες γειτονιές και δρόμοι στην οθωμανική συνοικία, χώροι κοινωνικών συναθροίσεων, λεπτομέρειες κτιρίων –«παράθυρα», «σκάλες»– ενώ οι απόψεις της Corniche, οι εγκαταλελειμμένες ακτές και οι οπτικές φυγές προς το Kait Bey υπογραμμίζουν τον αέναο διάλογο της πόλης με τη θάλασσα. Δεν προτιμήθηκαν όψεις ή καρτ ποστάλ της επώνυμης Αλεξάνδρειας, ούτε καν φωτογραφίες του «οικείου» χώρου του ποιητή. Στόχος μας δεν ήταν η νοσταλγία για ό,τι χάθηκε, αλλά η ανάδυση της πόλης μέσα από εικόνες-σύμβολα ενός αστικού χώρου υπό δοκιμασία…
Είναι εμφανής τόσο η αγάπη όσο και η γνώση σας για την καβαφική ποίηση. Υπάρχουν άλλοι ποιητές, Έλληνες ή ξένοι, τους οποίους αγαπάτε επίσης;
Ναι, ασφαλώς, Ο Καβάφης άλλωστε δεν θα ήταν η πρώτη επιλογή σε ό,τι αφορά την προσωπική μου σχέση με την ποίηση. Ο Σεφέρης είναι για μένα ο ποιητής που εκφράζει το ελληνικό καλοκαίρι, τη θάλασσα, τους ορίζοντές μας και όλα όσα περικλείουν… Και βέβαια ο Ελύτης, ο Ρίτσος, ο Καββαδίας, όλοι πολύ αγαπημένοι και «συντροφευμένοι», όπως θα έλεγε και ο Καβάφης.
Η Πόλις / The City
Οαστικός χώρος στον Κ.Π. Καβάφη / Urban space in the work of C.P. Kavafy
Δεύτερη έκδοση
Βασίλης Κολώνας / Vassilis Colonas
University Studio Press
128 σελ.
ISBN 978-960-12-2667-5
Τιμή €16,00
https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/25367-vasilis-kolonas
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου