Παναγιώτης Καρούσος: Ένας σπουδαίος δημιουργός της σύγχρονης ελληνικής όπερας

Ο Παναγιώτης Καρούσος δεν ανήκει στους δημιουργούς που περιορίζονται σε ένα μόνο μουσικό είδος.

Η δημιουργική του πορεία εκτείνεται από τη συμφωνική μουσική και την όπερα μέχρι τη μουσική δωματίου, το ορατόριο και, τα τελευταία χρόνια, το έντεχνο ελληνικό τραγούδι.

Στο επίκεντρο της έμπνευσής του βρίσκεται πάντοτε η Ελλάδα.

Η ελληνική γλώσσα.

Η ποίηση.

Η αρχαία τραγωδία.

Η ιστορία.

Και ο άνθρωπος.

Η πρώτη μεγάλη διεθνής καταξίωση έρχεται με την όπερα «Προμηθέας Δεσμώτης» πάνω στο αριστούργημα του Αισχύλου.

Ένα έργο που παρουσιάζεται στον Καναδά στα ελληνικά και στα γαλλικά, με τη συμμετοχή του μεγάλου Καναδού μπάσου Joseph Rouleau, καλλιτεχνικού συνεργάτη της Μαρίας Κάλλας, ανοίγοντας έναν νέο δρόμο για τη σύγχρονη ελληνική όπερα.

Ακολουθούν οι όπερες «Τραχίνιες – Ολυμπιακή Φλόγα», «Μέγας Αλέξανδρος» και η μεγαλειώδης «Ιλιάδα» του Ομήρου.

Παράλληλα συνθέτει συμφωνικά έργα μεγάλης κλίμακας, όπως η «Συμφωνία της Ελευθερίας», η «Συμφωνία της Γης», το Πιάνο Κοντσέρτο, η «Μοντρεαλίτικη Σουίτα» και το ορατόριο «Το Τραγούδι των Εθνών», έργα που παρουσιάζονται από συμφωνικές ορχήστρες και διεθνή μουσικά σύνολα.

Η μουσική του ταξιδεύει σε τρεις ηπείρους.

Από το Place des Arts του Μόντρεαλ μέχρι το Lincoln Center της Νέας Υόρκης.

Από το Royal College of Music του Λονδίνου μέχρι τη Σορβόννη στο Παρίσι.

Από την Εθνική Όπερα της Σόφιας μέχρι το Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, το Εκκλησιαστήριο της Αρχαίας Μεσσήνης, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και την έδρα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στο Μανχάταν.

Οι συναυλίες του συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον του διεθνούς Τύπου.

Η La Presse, η Montreal Gazette, η Le Journal de Montréal, ο Εθνικός Κήρυξ της Νέας Υόρκης, η Greek Canadian Tribune, η Hellenic News, το Beverly Hills Courier και δεκάδες ακόμη έντυπα αφιερώνουν εκτενή άρθρα στο έργο του.

Ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών, όπως το Radio Canada, το CTV News, το CFMB, το CJNT Television, το Nexus Radio και άλλοι, παρουσιάζουν τις συναυλίες και τις δημιουργίες του, μεταφέροντας την ελληνική μουσική σε διεθνές κοινό.

Η προσφορά του δεν περιορίζεται στη σύνθεση.

Στο Μόντρεαλ οργανώνει μεγάλα ελληνικά πολιτιστικά φεστιβάλ σε συνεργασία με τον Δήμο της πόλης, παρουσιάζοντας την ελληνική μουσική, την ποίηση, το θέατρο και τον χορό σε δεκάδες χιλιάδες θεατές.

Για την πολιτιστική αυτή δράση τιμάται από τον Δήμο του Μόντρεαλ, υπογράφει το Χρυσό Βιβλίο της πόλης και βραβεύεται από διαδοχικούς δημάρχους για την προσφορά του στον πολιτισμό.

Το έργο του αναγνωρίζεται και στην Ελλάδα.

Η Συμφωνική Ορχήστρα Αθηνών παρουσιάζει τη Συμφωνία Νο 4 «της Γης», ενώ έργα του μεταδίδονται από το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ.

Το 2019 παρουσιάζει το ορατόριο «Το Τραγούδι των Εθνών» με συμφωνική ορχήστρα, χορωδία και διακεκριμένους λυρικούς ερμηνευτές.

Το 2022 η όπερα «Ιλιάδα» παρουσιάζεται σε μεγάλες σκηνές της Ελλάδας, ενώ την ίδια χρονιά εγκαινιάζει έναν νέο δημιουργικό κύκλο με μελοποιήσεις μεγάλων Ελλήνων και ξένων ποιητών, αποδεικνύοντας ότι η έμπνευσή του δεν γνωρίζει όρια.

Το τραγούδι «Maria Callas del Cuore» επιλέγεται ως φιναλίστ σε ιταλικό διαγωνισμό τραγουδιού, ενώ το έργο του «Μελίνα σ' αγαπάμε» παρουσιάζεται στο Χόλιγουντ, αποδεικνύοντας ότι η δημιουργία του συνεχίζει να ταξιδεύει πέρα από τα σύνορα.

Οι διακρίσεις ακολουθούν τη διαδρομή του.

Βραβεύεται από πολιτιστικούς οργανισμούς στην Ελλάδα και στον Καναδά, από τον Δήμο του Μόντρεαλ, από φορείς του Ελληνισμού της διασποράς και για τη συνολική προσφορά του στις τέχνες. Το 2026, κατά την παρουσίαση της όπερας «Προμηθέας Δεσμώτης» στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, τιμάται από τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή για την πολυετή συμβολή του στον ελληνικό πολιτισμό.

Ίσως, όμως, η μεγαλύτερη διάκριση να μην είναι τα βραβεία.

Είναι ότι το έργο του μελετάται πλέον από πανεπιστήμια.

Ότι οι όπερές του παρουσιάζονται ως εκπαιδευτικά προγράμματα.

Ότι νέοι μουσικοί, ερμηνευτές και ερευνητές συνεχίζουν να ανακαλύπτουν μέσα από τη μουσική του τη δύναμη της ελληνικής γλώσσας, της ποίησης και του πολιτισμού.

Γιατί ο Παναγιώτης Καρούσος δεν συνέθεσε μόνο μουσική.

Συνέθεσε μια γέφυρα.

Ανάμεσα στην αρχαία Ελλάδα και τον σύγχρονο κόσμο.

Ανάμεσα στην παράδοση και τη δημιουργία.

Ανάμεσα στην ιστορία και το μέλλον.

Πίσω από το έργο του Παναγιώτη Καρούσου κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία γεμάτη αγώνα, επιμονή και πίστη στο όνειρο.

Δεν γεννήθηκε σε ένα περιβάλλον όπου η μουσική αποτελούσε τρόπο ζωής. Μεγάλωσε σε μια φτωχή οικογένεια, βιώνοντας από μικρός τις δυσκολίες που δημιουργεί η οικονομική ανέχεια και η διάλυση της οικογένειας. Οι γονείς του δεν είχαν καμία σχέση με την τέχνη και τίποτε δεν προμήνυε ότι το παιδί αυτό θα ακολουθούσε μια τόσο ξεχωριστή πορεία.

Τα πρώτα του βήματα δεν ήταν εύκολα. Η έλλειψη οικονομικών μέσων, η αδιαφορία που συχνά αντιμετωπίζει κάθε νέος δημιουργός και η δυσπιστία απέναντι στα μεγάλα του όνειρα έγιναν τα πρώτα εμπόδια που κλήθηκε να ξεπεράσει. Κανένας δρόμος δεν του χαρίστηκε.

Όσο όμως το έργο του άρχισε να γίνεται γνωστό, οι δυσκολίες δεν σταμάτησαν. Η αναγνώριση έφερε μαζί της τον ανταγωνισμό, την αμφισβήτηση και, πολλές φορές, την εχθρότητα που συχνά συνοδεύει κάθε δημιουργό που επιχειρεί να ανοίξει έναν δικό του δρόμο.

Κι όμως, δεν εγκατέλειψε ποτέ.

Δεν περίμενε να δημιουργηθούν οι ιδανικές συνθήκες. Δεν περίμενε να εμφανιστούν οι μεγάλοι χρηματοδότες. Δεν περίμενε να ανοίξουν γι' αυτόν οι πόρτες.

Προχωρούσε μόνος.

Με μοναδικό εφόδιο το ταλέντο του, την αδιάκοπη εργασία και την ακλόνητη πίστη ότι η μουσική μπορεί να υπερβεί κάθε εμπόδιο.

Η μεγαλύτερη πρόκληση υπήρξε πάντοτε η οικονομική.

Η όπερα είναι ίσως η πιο απαιτητική μορφή μουσικού θεάτρου. Για να παρουσιαστεί όπως οραματίζεται ο συνθέτης χρειάζονται συμφωνική ορχήστρα, μεγάλη χορωδία, λυρικοί τραγουδιστές, σκηνικά, κοστούμια, φωτισμοί και πολυάριθμοι συντελεστές. Είναι ένα από τα πιο σύνθετα και δαπανηρά καλλιτεχνικά εγχειρήματα.

Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες, ο Παναγιώτης Καρούσος δεν σταμάτησε να δημιουργεί.

Συνέχισε να γράφει όπερες, συμφωνίες και ορατόρια, γνωρίζοντας ότι πολλές φορές η πραγματικότητα δεν του επέτρεπε να παρουσιάσει τα έργα του με όλες τις προδιαγραφές που ο ίδιος οραματιζόταν.

Κι όμως, ακόμη και στις μορφές με τις οποίες παρουσιάστηκαν, τα έργα του άφησαν ισχυρό αποτύπωμα. Συγκίνησαν το κοινό, κέρδισαν τον σεβασμό σημαντικών ερμηνευτών και απέσπασαν την εκτίμηση ανθρώπων που αρχικά αντιμετώπιζαν τη δημιουργική του πορεία με επιφυλάξεις.

Ίσως γι' αυτό η διαδρομή του Παναγιώτη Καρούσου δεν είναι μόνο η ιστορία ενός συνθέτη.

Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που αρνήθηκε να εγκαταλείψει το όνειρό του.

Ενός δημιουργού που απέδειξε ότι η δύναμη της ψυχής μπορεί να νικήσει τη φτώχεια, την αδιαφορία, την αμφισβήτηση και τις αντιξοότητες.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη σύνθεσή του.

Η ίδια του η ζωή.

Γιάννης Γαλάνης, ιδρυτής των ΕΝΠΑΝ - Ενώσεις Πολιτισμού & Ανάπτυξης, και μέλος Δ.Σ του Παγκόσμιου Φιλοσοφικού Φόρουμ - World Philosophical Forum - Enpan - WPF | Athens