- Λίλια Τσούβα
Η Ευσταθία Δήμου, στη μελέτη της με τίτλο Το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη (Κουκκίδα, 2025), ανιχνεύει τη σύνδεση της ποίησης του Αναγνωστάκη με τη δραματική τέχνη. Μεταπολεμικός ποιητής, κριτικογράφος, μεταφραστής, ο Αναγνωστάκης έπαιξε σημαντικό ρόλο στη δημόσια και πνευματική ζωή με την ενεργό παρουσία του στα πολιτικά, με την αφηγηματική, ειρωνική και κριτική του ποίηση, που χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, κουβεντιαστό και εξομολογητικό τόνο. Η Ευσταθία Δήμου βαδίζοντας πέρα από τη σταθερή «ρητορική» της τέχνης του, κεντρισμένη από τη δυναμική των στίχων του, ανιχνεύει τον δραματικό χαρακτήρα στην ποίησή του. Προκειμένου να αναδείξει τα στοιχεία που επιθυμεί, επιλέγει τέσσερα ποιήματά του, τα οποία θεωρεί αντιπροσωπευτικά: «Ποιήματα που μας διάβασε ένα βράδυ ο λοχίας Otto V…» (I και ΙΙ, δίπτυχο ποίημα), «Επιτύμβιον», «Νέοι της Σιδώνος, 1970», «Θεσσαλονίκη, Μέρες του 1969 μ.Χ.».
Ό,τι πρωτίστως επισημαίνει, είναι η σύνδεση του καλλιτεχνικού έργου με τη ζωή, την κύρια δεξαμενή, όπως αναφέρει, από την οποία ο καλλιτέχνης αντλεί τα ερεθίσματα. Εκκινώντας από τις αποτιμήσεις σπουδαίων μελετητών του Αναγνωστάκη (του Πολίτη, του Vitti, του Beaton, του Δασκαλόπουλου, του Κοκόλη και άλλων), αναπτύσσει τα βιογραφικά στοιχεία, τη σχέση του ποιητή με την πολιτική, τον χαρακτηρισμό «πολιτικός ποιητής», την άποψη του ίδιου του Αναγνωστάκη όσον αφορά την ιδιοπροσωπία του και τον όρο «ποίηση της ήττας». Τη συζήτηση για τη σχέση του έργου με την πραγματικότητα και την κριτική στάση του ποιητή «όχι μόνο απέναντι στον κόσμο, αλλά πρωτίστως απέναντι στην ίδια την ποίηση» συνδέει με την τέχνη του δράματος, επισημαίνοντας ότι «μια σκηνή θεάτρου στήνει στα ποιήματά του ο Αναγνωστάκης», με τον ίδιο να γίνεται «υποβολέας και πρωταγωνιστής, για να συνθέσει την ίδια εκείνη τη στιγμή ένα έργο που θα είναι ποίημα, θα είναι όμως και πράξη – πράξη καθαρά δραματική, θεατρική».
Αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τελικά η ποίηση μπορεί να συγκεράζει μέσα της όλες τις άλλες τέχνες.
Σε καθένα από τα ποιήματα που επιλέγει η Δήμου, ανιχνεύει τις τεχνικές που ενώνουν το ποιητικό σώμα με την τέχνη της δραματουργίας. Αποκαλύπτει τη χρήση προσωπείων, τις δραματικές συγκρούσεις, τους χαρακτήρες που θέτουν προβληματισμούς για το ανθρώπινο ήθος («ποιήματα χαρακτήρων»). Αναδεικνύει επίσης τον σαρκασμό και την ειρωνεία, την εναλλαγή τόνου και ύφους, «τη συγκρουσιακή λογική πάνω στην οποία θεμελιώνεται η δραματική οικονομία». Εστιάζει παράλληλα στη στίξη, στα κενά, στους διαλόγους, στον ασύνδετο, ελλειπτικό και επαναληπτικό λόγο, στη σκηνογραφία.
Φέρνοντας στην επιφάνεια το δραματικό υπόβαθρο της ποίησης του Αναγνωστάκη, όχι μόνον αποκαλύπτει την ευθεία σύνδεση του έργου του με αυτό, αλλά εξοικειώνει τον αναγνώστη και την αναγνώστρια με την ίδια την έννοια της δραματικότητας και της τραγικότητας: «Η δραματικότητα είναι η άλλη όψη της τραγικότητας. Είναι η άλλη όψη του λόγου. Είναι η ρωγμή που ανοίγει στον λόγο, ένα είδος χαραμάδας που προκαλεί και προσκαλεί το βλέμμα σε μια άλλη ενατένιση. Είναι ένα βήμα του λόγου προς τη μετουσίωσή του σε πράξη, προς την πλήρωσή του έτσι ώστε να μην ηχεί λόγος κενός. Η ποίηση του Αναγνωστάκη, που ηχεί τραγική ακριβώς επειδή τεχνουργείται υπό το βάρος της συνειδητοποίησης ότι απέχει από την πράξη, εναγκαλίζεται το δραματικό στοιχείο, όχι απλώς και μόνο για να την προσεγγίσει, αλλά κυριολεκτικά για να την υποκριθεί. Να υποκριθεί την πράξη. Νομίζω λοιπόν ότι πάνω σε αυτό το δίπολο τραγικότητας και δραματικότητας θα πρέπει να ανιχνευτεί η καταγωγή των διαφόρων χαρακτηρισμών που δόθηκαν στον Αναγνωστάκη, με τίτλο, για παράδειγμα, του υπαρξιακού να προσεγγίζει περισσότερο την τραγικότητα και του πολιτικού τη δραματικότητα. Με όλους τους άλλους χαρακτηρισμούς να κινούνται στην ενδιάμεση περιοχή και να προσεγγίζουν άλλοτε τον έναν και άλλοτε τον άλλο πόλο. Με όλα τα ποιήματα να αναγνωρίζουν ως μήτρα τους την τραγικότητα και, κάποια, αρκετά από αυτά, ως προοπτική και “ένδυμά” τους τη δραματικότητα» (σ. 73).
Μέσα από έναν δρόμο διαφορετικό από αυτόν των πραγματολογικών αναλύσεων, με λόγο σαφή και ουσιαστικό, η Ευσταθία Δήμου, στην ενδιαφέρουσα μελέτη της για το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τελικά η ποίηση μπορεί να συγκεράζει μέσα της όλες τις άλλες τέχνες. Θέτοντας μια σειρά ερωτημάτων σχετικά με την εξωποιητική ιδιότητα και τη σημασία της στην ποίηση, την ανάγκη της ποίησης να μετασχηματίζεται σε γνώση ή να παραμένει στο περιβάλλον του ωραίου λόγου, συνεισφέρει στον προβληματισμό για την ποιητική ιδιότητα και τις παραμέτρους της, στον διάλογο για την πάντα επίκαιρη ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη.
Το δραματικό στοιχείο στην ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη
Σπουδή σε τέσσερα ποιήματα
Ευσταθία Δήμου
Κουκκίδα
82 σελ.
ISBN 978-618-2081-69-3
Τιμή €10,60
https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/26003-dramatiko-stoixeio-manoli-anagnostaki
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου