Alice Winn: «In memoriam»

 

Μαρία Δριμή

 

  

H 32χρονη Άλις Γουίν, ιρλανδοαμερικανικής καταγωγής, με δυσλεξία, κέρδισε το 2023 το βραβείο Waterstones πρωτοεμφανιζόμενου/-ης συγγραφέα για το μυθιστόρημα In memoriam, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος σε πολύ καλή μετάφραση του Άγγελου Αγγελίδη. Πρόκειται για ένα αρκετά ογκώδες μυθιστόρημα, που καλύπτει χρονικά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όπως γράφει η συγγραφέας στο επίμετρο του βιβλίου, όταν ήταν μικρή, η μητέρα της την έπαιρνε μαζί της στα πολεμικά νεκροταφεία και η Άλις την έβλεπε να κλαίει· της διάβαζε παιδικά βιβλία της εδουαρδιανής εποχής και σταματούσε στη μέση των προτάσεων, λέγοντάς της ότι όλα τα αγόρια θα σκοτώνονταν αναπόφευκτα στα χαρακώματα.

Η αφήγηση παρακολουθεί μια ομάδα συμμαθητών που είναι εσωτερικοί σε ένα αγγλικό κολέγιο. Κεντρικοί ήρωες είναι ο Σίντνεϊ Έλγουντ και ο Χένρι Γκοντ, δυο νεαροί με αρκετά διαφορετική ιδιοσυγκρασία, που νιώθουν μια ακατανίκητη ερωτική έλξη μεταξύ τους, σε μια εποχή όπου η ομοφυλοφιλία είναι σχεδόν ποινικό αδίκημα. Οι δυο φίλοι βρίσκουν αφορμές να απομονώνονται και τότε απαγγέλλουν ποιήματα, αγγίζονται φευγαλέα και ονειροπολούν. Ο Έλγουντ γράφει ποιήματα κυρίως με ερωτικό περιεχόμενο. Ο αγαπημένος του ποιητής είναι ο Άλφρεντ Τένισον και μάλιστα ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται από το ομότιτλο ποίημα του ποιητή. Ο Γκοντ αγαπάει τον Θουκυδίδη, είναι κατά το ήμισυ Γερμανός και έχει μια αδελφή, τη Μοντ, που φλερτάρει τον Έλγουντ. Είναι οι απαρχές του πολέμου, τα περισσότερα αγόρια ονειρεύονται να καταταγούν, να ζήσουν ηρωικές στιγμές, να κατατροπώσουν τους Γερμανούς, κάποιοι που πληρούν το ηλικιακό κριτήριο κατατάσσονται ήδη. Όσοι μένουν πίσω κινούν την προσοχή, δείχνουν λιπόψυχοι, εισπράττουν την περιφρόνηση των γυναικών που, όταν τους συναντούν στον δρόμο, τους δίνουν λευκά φτερά. Έτσι, όλοι, αργά ή γρήγορα, κατατάσσονται και ξεκινούν για το μέτωπο. Από τη συνηθισμένη και συχνά πληκτική ατμόσφαιρα του σχολείου, με τη συνύπαρξη των συμμαθητών και τα μεταξύ τους μικρά και μεγάλα γεγονότα, τις συζητήσεις τους για ποίηση και λογοτεχνία, η συγγραφέας μάς μεταφέρει στα χαρακώματα του πολέμου, με τους νεαρούς να μετατρέπονται από μαθητές σε στρατιώτες, βουτηγμένοι στο αίμα και τις λάσπες, πεινασμένοι και βρόμικοι, συχνά σακατεμένοι ή αφήνοντας την τελευταία τους πνοή στο πεδίο της μάχης.

Οι περιγραφές της πολεμικής ατμόσφαιρας είναι μεν αληθοφανείς, όμως δεν μεταφέρουν την αγωνία, το σκοτάδι, την κατάλυση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στον ύψιστο βαθμό που έχουν επιτύχει άλλοι συγγραφείς, με πρώτο τον Σελίν. Φυσικά δεν λείπουν σκληρές σκηνές, όπως θανάσιμοι τραυματισμοί, ακρωτηριασμοί και άλλες φρικιαστικές εικόνες, όμως η συγγραφέας εστιάζει περισσότερο στον εσωτερικό κόσμο των στρατιωτών παρά στην εξωτερική φρίκη του πολέμου. Είναι απορίας άξιο ότι αρκετοί από τους παλιούς συμμαθητές βρίσκονται συστρατευμένοι στις ίδιες πολεμικές μονάδες, όμως αυτό δίνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην αφήγηση, αφού ο αναγνώστης παρακολουθεί την αλλαγή στον ψυχισμό τους από τις σχολικές μέρες με τα αστεία, τις παρεξηγήσεις και τους καβγάδες, στο πεδίο της μάχης με την απειλή του θανάτου, τις σωματικές κακουχίες, την πείνα και τις αψιές συμπεριφορές των ανωτέρων τους. Ιδιαίτερη τραγικότητα προσδίδει η ένθεση, σε διάφορα σημεία του βιβλίου, σελίδων από την εφημερίδα Preshutian, όπου ανακοινώνονται θάνατοι και τραυματισμοί στρατευμένων και δημοσιεύονται νεκρολογίες.

Η δύναμη του βιβλίου βρίσκεται στην ανθρωποκεντρική εστίαση, στην ανάγλυφη απεικόνιση του ψυχισμού των νεαρών πολεμιστών και, ακόμα περισσότερο, στην αλγεινή, υπόκωφη, καταπιεσμένη ερωτική επιθυμία που τους σημαδεύει περισσότερο κι από τα τραύματα του πολέμου.

Οι δύο κεντρικοί ήρωες βρίσκονται για μια περίοδο να συμπολεμούν και αυτό θέτει τη σχέση τους σε μεγάλη δοκιμασία. Νοιάζονται το ίδιο ο ένας για τον άλλον, όμως δεν είναι μόνοι τους, περιστοιχίζονται από εξαντλημένους και φοβισμένους συστρατιώτες. Λαχταρούν το άγγιγμα ο ένας του άλλου, νοσταλγούν τις μέρες του Τένισον και του Θουκυδίδη, τότε που διάβαζαν ποίηση και ιστορία και συζητούσαν ατελείωτα τις σχετικές τους διαφωνίες. Σύντομα, πάνω σε μια συμπλοκή με τους αντιπάλους, αποχωρίζονται βίαια και κατόπιν ο Έλγουντ, για πολύ καιρό, θεωρεί τον Γκοντ νεκρό, ο οποίος όμως έχει τραυματιστεί και βρίσκεται αιχμάλωτος στα χέρια των Γερμανών. Η αφήγηση παρακολουθεί τον καθέναν ξεχωριστά και αυτό είναι ένα από τα πιο γοητευτικά κομμάτια του βιβλίου.

Η ερωτική έλξη των δύο ανδρών, άλλοτε συγκαλυμμένη και άλλοτε ελεύθερη και κρουστή, περνάει διάφορες περιπέτειες όμως διατηρείται ισχυρή μέχρι τέλους, παρότι ο πόλεμος τους έχει αλλάξει και τους δύο. Η αφήγηση σκιαγραφεί σε βάθος τους δύο κεντρικούς ήρωες, κάνοντάς τους πολύ οικείους στον αναγνώστη, ο οποίος αγωνιά γιατί θέλει να τους δει ευτυχισμένους μαζί. Η Άλις Γουίν καταφέρνει να μας δώσει ένα γοητευτικό αντιπολεμικό μυθιστόρημα, κάνοντας ταυτόχρονα ένα σχόλιο πάνω στην ομοφυλοφιλία σε προηγούμενους καιρούς, όταν όλα ήταν πιο δύσκολα, οι προκαταλήψεις κυριαρχούσαν και οι άνθρωποι αναγκάζονταν να ζουν με προσωπεία, απαρνούμενοι την πραγματική τους φύση. Η δύναμη του βιβλίου, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται στην ανθρωποκεντρική εστίαση, στην ανάγλυφη απεικόνιση του ψυχισμού των νεαρών πολεμιστών και, ακόμα περισσότερο, στην αλγεινή, υπόκωφη, καταπιεσμένη ερωτική επιθυμία που τους σημαδεύει περισσότερο κι από τα τραύματα του πολέμου.

 

In memoriam
Alice Winn
μετάφραση: Άγγελος Αγγελίδης
Ίκαρος
560 σελ.
ISBN 978-960-572-750-5
Τιμή €19,90

Η Μαρία Δριμή είναι ιατρός εντατικολόγος και ασχολείται με την πεζογραφία και το θέατρο

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/24923-in-memoriam

https://diastixo.gr/ 

Κούλα Αδαλόγλου: «Tempo perso»

 

Περσεφόνη Τζίμα

 

 

Η Κούλα Αδαλόγλου στη νέα της ποιητική συλλογή Tempoperso, τη δέκατη, συντροφεύει και οδηγεί τον αναγνώστη σε βαθιές και σκοτεινές κηλίδες της ζωής, της ψυχής, της καθημερινότητας, για να τον ανεβάσει στη συνέχεια σε υψηλές και φωτεινές εκδοχές της. Με ένα καλαίσθητο εξώφυλλο των Εκδόσεων Σαιξπηρικόν ντύνει ένα επίσης καλαίσθητο και βαθύ περιεχόμενο: –tempoperso λοιπόν;/ –μπορεί και κερδισμένος χρόνος./ Όταν στον πόνο μεταγγίζεται το φως/ και ο ορός σ’ αγγίζει τρυφερά./ Όταν υπομονετικά σαν μακρινή φωλιά σε περιμένει/ σφοδρή η ανηφόρα του τόπου και της μνήμης/ φτάνεις αγκομαχώντας. Τempoperso,/ διάπλατα οι πόρτες ανοιχτές/ πρόσωπα από ήλιο κι από βροχή κι ομίχλη/ κλείνεις την ομπρέλα σου/ και τρυπώνεις στον χρόνο («Tempo perso», II, σελ. 47).

Τα βιώματα του ποιητικού υποκειμένου, πρόσφατα και παλιότερα, οι μνήμες, οι δοκιμασίες αλλά και οι χαρούμενες εικόνες και σκηνές της νιότης μετουσιώνονται σε ποίηση, σε στίχους που εκπλήσσουν για την αμεσότητα, τη γλαφυρότητα αλλά και τους υπαινιγμούς και για τα συναισθήματα απ’ το πιο μύχιο κομμάτι της ψυχής. Ο πόνος, η λύπη για σωματικά παθήματα και παθήματα της καρδιάς, η στέρηση, η μόνιμη απουσία αγαπημένων προσώπων, ζώντων κυρίως αλλά και απελθόντων –κομμάτι της ζωής του– είναι τα κυρίαρχα συναισθήματα: Όπως, όταν επισκέπτεσαι το ευρύχωρο σπίτι/ ύστερα από πολλά χρόνια,/ όταν η γυναίκα φορά τις κουρτίνες,/ τα σοκολατάκια στη φοντανιέρα βγάζουν μικρές/ δαγκάνες, σου σερβίρει αόρατο καφέ,/ κι ύστερα θρονιάζεται στην κορνίζα/ και σου επιβάλλει την ακινησία της («Θέμα ερμηνείας», σελ. 39).

Αρκετά ποιήματα, χωρίς να αποτελούν αμιγώς «ποιήματα για την ποίηση», εμπεριέχουν αγωνιώδεις στίχους με ανάλογο περιεχόμενο: Η κατάρρευση είναι βουβή./ Συμβαίνει, ερήμην κάποτε του υποκειμένου./ Ο παρατηρητής επισημάνει λεπτομέρειες, αν είναι/ προσεκτικός./ Πώς ξεθωριάζουν, για παράδειγμα, οι γραμματοσειρές./ Ή πώς αποχωρούν οι δυσαρεστημένες λέξεις/ πώς γίνονται παραμορφωτικές οι εικόνες («Η ζαχαρένια φενάκη», ΙΙ, σελ. 35). Ή: Θα ’ρθει το ποίημα/ πονεμένο κι αθώο/ θα φέρει την κάθαρση («Λέξεις ξόβεργες», σελ. 10).

Γενικότερα, η Κούλα Αδαλόγλου με τη γραφή της εναλλάσσει τη θλίψη και τη μελαγχολική διάθεση με την αισιοδοξία και το άσβεστο εσώτερο φως: «Το φως του δωματίου λιγοστεύει, δεν σκοτεινιάζει,/ αν σβήσεις τη λάμπα ή τα κεριά»./ Ήθελε να αγνοεί το μέσα φως./ Αυτό που κάνει τα μάτια να λάμπουν τη νύχτα/ και το κορμί να ακτινοβολεί έρωτα./ Να μην πω για τις λέξεις/ που ζάρωσαν στο χαλάκι/ σκυλί μαλωμένο./ Ήχοι χαμηλόφωνα γρυλίσματα./ Σιωπή («Σκοτεινιάζει», σελ. 16). Και σε άλλο ποίημα: Και τότε κατάλαβε εκείνη/ πως την είχε πιάσει μια άνοιξη/ ενώ ήταν βαθύ φθινόπωρο, σχεδόν χειμώνας./ Ήλιος, αλλά οι ακτίνες του αιχμηρές την πλήγωσαν./ Χρυσά φύλλα αλλά εύθρυπτα/ σκόρπισαν σε κομμάτια./ Την είχε πιάσει μια άνοιξη/ και τώρα γύρισε στην εποχή που της έπρεπε («Την είχε πιάσει μια άνοιξη», σελ. 17).

Μια αλληγορία μοναξιάς και απομόνωσης αποτελεί και το υπέροχο και μεστό ποίημα, με συμμετρία στους στίχους και στις στροφές, δομημένο με υλικά μεταφορικών-υπερρεαλιστικών εικόνων, «Ιστορία μιας βραδιάς με ομίχλη» (σελ. 23). Το ψυχικό σθένος του ποιητικού υποκειμένου διώχνει τον αρνητισμό, την αγωνία εξαιτίας των αναβολών (Ματαιώνονταν οι πτήσεις συνεχώς),διώχνει τις σκέψεις απελπισίας, τον φόβο, φιλοσοφεί («Μια παλιά συνταγή», σελ. 24). Στο ποίημα «Φθόγγοι οδοντικοί» (σελ. 29), ο αναγνώστης βλέπει μια ελλιπή και εμποδισμένη ηλεκτρονική επικοινωνία με αγαπημένα πρόσωπα που βρίσκονται σε τόπο μακρινό: Οι λέξεις μεταλλάσσονται σε ίνες/ χαμηλής ανάλυσης/ αδύναμες να εισβάλουν διαδικτυακά./ «Φύσα μαϊστραλάκι μου και πάρε τη φωνή μου» – έστω, είχες τότε μια ελπίδα κάπου να φτάσει η φωνή.

Eναλλάσσει τη θλίψη και τη μελαγχολική διάθεση με την αισιοδοξία και το άσβεστο εσώτερο φως.

Στις σελ. 42-48 βλέπουμε εικόνες και ποιητικές περιγραφές, «ιατρικές» θα έλεγα, σχετικές με θέματα υγείας, με αβεβαιότητα, με φόβους, αλλά και με ψυχραιμία και καρτερία στα δύσκολα. Στο ποίημα «Οι μπλούζες» (σελ. 48) υπάρχει και μία νοσταλγική διάθεση από αναπόληση ωραίων εικόνων της νιότης, που έρχονται σε αντίθεση με την τωρινή κατάσταση: Ακούγαμε τον Άγιο Φεβρουάριο./ Φορούσα τη ροζ μοχέρ μπλούζα μου./ 1972. Φοιτητές. Το διαμέρισμά σου στην Ιασωνίδου. Με έρωτα πέρασε η ώρα… Φορώ μια μπλούζα άθλια με κουμπιά/ ανοίγει βολικά για εξετάσεις.

Την ποιήτρια απασχολεί ο χρόνος, η φθορά, το δέος απέναντι στον θάνατο, η έλλειψη επικοινωνίας ακόμη και σε στενές σχέσεις. Γενικά, εκφράζει μια έντονη υπαρξιακή αγωνία, πράγμα που σηματοδοτεί και ο τίτλος της ποιητικής συλλογής. Ωστόσο, ακόμη και τα σκοτεινά και δυσάρεστα γεγονότα έχει μια μοναδική ικανότητα να τα παρουσιάζει με εκφραστική παρρησία και να τα εξαγνίζει ή ακόμα και να τα ξορκίζει. Παίζει με τα χρώματα, με τα στοιχεία της φύσης, με μοναδικές μεταφορικές εικόνες που εντυπωσιάζουν, και με έναν ιδιαίτερο πλούτο και ποικιλία λέξεων. Με δυνατή γραφίδα που την υπαγορεύουν συγκλονιστικά συναισθήματα αποτυπώνει αριστουργηματικούς στίχους και ολόκληρα ποιήματα χωρίς δραματικό ύφος, αλλά χαμηλόφωνα, χαριτωμένα και υποβλητικά.

 

Tempo perso
Κούλα Αδαλόγλου
Σαιξπηρικόν
64 σελ.
ISBN 978-618-569-264-3
Τιμή €9,96

 

https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/24922-tempo-perso

https://diastixo.gr/ 

Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης: «Αμφίβια»

 

Κατερίνα Ζαμαρία

 

 

Μια πόλη. Δύο δεκαεξάχρονα, η Αλεξάνδρα και ο Μάξιμος, στο μεταίχμιο μιας ηλικίας που ακροβατεί ανάμεσα στην παιδικότητα και στην ενηλικίωση. Κι ένας έρωτας.

«Φέρνει πάλι στο μυαλό του εκείνη την ταινία… διάβασε κάπου ότι βασίζεται σε πραγματική ιστορία. Γενικά, πάντως, όταν ο Μάξιμος ακούει ότι μια ταινία βασίζεται σε πραγματική ιστορία, χαμογελά ειρωνικά. Γιατί, έλα τώρα… Στις ταινίες τίποτα δεν είναι πραγματικό πραγματικό. Γι’ αυτό λοιπόν ο Μάξιμος δεν παραμυθιάζεται. Μόνο να, κάποιες στιγμές σπάει. Κοιτά το ταβάνι και ονειροπολεί, φαντάζεται… έναν μεγάλο έρωτα, μια μεγάλη περιπέτεια. Και έπειτα, όταν το κάνει, νιώθει ξαφνικά ανάλαφρος».

«Η εξώπορτα της πολυκατοικίας κλείνει πίσω της αργά. Η Αλεξάνδρα όμως δεν ξεγελιέται, ξέρει ότι θα βάλει απότομα γκάζια. Η μάνα της την είχε κράξει μια μέρα: “Τι είναι αυτά, βρε, κοτζάμ γυναίκα; Η γιαγιά σου είχε παιδί στα δεκάξι της”. Η μάνα της αγνοεί τόσα πολλά… ο πατέρας της αγνοεί τα πάντα… Γαμώτο. Γιατί να είναι όλα τόσο μπερδεμένα;»

Οι χαρακτήρες των προσώπων ανταποκρίνονται πλήρως σε ό,τι είναι οικείο σε έναν σημερινό νέο, καθώς προσεγγίζονται με τρόπο αντισυμβατικό από τον συγγραφέα.

Ζουν σε διαφορετικά προάστια, πηγαίνουν σε διαφορετικά σχολεία –εκείνη στην Γκράβα, εκείνος σε ιδιωτικό–, έχουν διαφορετικές ζωές. Κι όμως… ως έφηβοι, έχουν πολλά κοινά.

Το βιβλίο του Γ. Παναγιωτάκη συνιστά ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης, που παρακολουθεί τη ζωή των δύο ηρώων ιδωμένη μέσα από το πρίσμα της εφηβείας και όσα αυτή κουβαλά. Ο έρωτας, η αναζήτηση της σεξουαλικής ταυτότητας, η σκληρότητα της εφηβείας και η λαχτάρα για τη ζωή, τα απότοκα της οικονομικής κρίσης, οι οικογενειακές σχέσεις, τα τραύματα που κουβαλούν και τα όνειρα που κάνουν, ο σχολικός εκφοβισμός, η σεξουαλική κακοποίηση, είναι μερικά από τα θέματα που θίγονται στο βιβλίο.

Αξιοποιώντας κινηματογραφικούς ρυθμούς, καρέ-καρέ, σε κάθε κεφάλαιο, καθένα από τα δύο βασικά πρόσωπα θα αφηγηθεί την ιστορία του. Δύο ιστορίες φαινομενικά ασύμπτωτες, δύο αφηγηματικές φωνές που στην πορεία θα συναντηθούν, καθώς συνδετικός κρίκος και για τη γνωριμία των ηρώων θα γίνει το πάρτι που διοργανώνει μια διάσημη influencer. Σε αυτό το πάρτι οι δυο έφηβοι θα αποκαλύψουν, θα ανακαλύψουν, θα (επανα)προσδιορίσουν την ταυτότητά τους, καταρρίπτοντας μύθους γύρω από τους οποίους έχουν υφάνει την προσωπικότητά τους.

Η πολυπλοκότητα της ζωής των εφήβων αποδίδεται από τον Γ. Παναγιωτάκη με ρεαλισμό και αληθοφάνεια. Αξιοποιώντας πλήρως στοιχεία από την καθημερινότητά τους, όπως για παράδειγμα την καθοριστική σχέση που έχουν με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κερδίζει την προσοχή των αναγνωστών της ηλικίας όπου απευθύνεται, καθώς μιλά τη δική τους γλώσσα. Παράλληλα, θίγει και την άλλη όψη των πραγμάτων. Fake το προσωπείο όλων των διάσημων με τους οποίους οι έφηβοι ταυτίζονται, fake και η επικοινωνία, παρά τα Viber, TikTok, Instagram, X, που αφειδώς η τεχνολογία παρέχει – επικοινωνία που αναζητούν απελπισμένα, σε έναν κόσμο που οι ενήλικες δύσκολα κατανοούν (εξωραΐζοντας διαρκώς το παρελθόν και κρίνοντας αυστηρά το παρόν).

Ο Γ. Παναγιωτάκης φαίνεται να γνωρίζει καλά τον κόσμο όπου μεγαλώνουν και κινούνται οι σημερινοί έφηβοι. Εγκιβωτίζει στην ιστορία του ζητήματα που τους απασχολούν χωρίς να κραυγάζει, όπως ψιθυριστά τα συζητάνε μεταξύ τους οι νέοι. Χωρίς να ωραιοποιεί, χωρίς να στρογγυλεύει, χωρίς να λογοκρίνει, αποδίδει με ακρίβεια την ανασφάλεια, τον τρόπο σκέψης, τις εσωτερικές συγκρούσεις τους. Τοποθετεί τους πρωταγωνιστές του μέσα σε έναν κόσμο σκληρό και ραγδαία μεταβαλλόμενο, όπου η σεξουαλική κακοποίηση, η γονεϊκή αδιαφορία, η «φιλία», είναι μέρος της καθημερινότητας της γενιάς Ζ, σε αυτόν τον αμφιταλαντευόμενο κόσμο, που πολλές από τις μέχρι τώρα σταθερές του φαίνεται να χάνονται.

 

Κάπου εκεί ο έρωτας, ως από μηχανής θεός, θα έρθει να δώσει προοπτική στα αδιέξοδα του Μάξιμου και της Αλεξάνδρας. Ο έμπειρος Γ. Παναγιωτάκης, ωστόσο, δεν τον χρησιμοποιεί ως εργαλείο για ένα happy end.

Στο βιβλίο, το χιούμορ συνυπάρχει με τη λεπτή ειρωνεία, η γλώσσα παρακολουθεί τον εφηβικό λόγο χωρίς άσκοπες μιμήσεις, τα στοιχεία διακειμενικότητας (όπως η αναφορά στο Φύλακα στη σίκαλη ή στο Αγαπητέ Έβαν Χάνσεν, εμβληματικά βιβλία για την πολύπλοκη εφηβεία, ή η αναφορά στους φιλοσόφους Νόυρατ και Ντεκάρτ, μέσω των οποίων θα εκφράσει τα διλήμματα που καλούνται να διαχειριστούν) ενισχύουν την ιστορία, ενώ οι χαρακτήρες των προσώπων ανταποκρίνονται πλήρως σε ό,τι είναι οικείο σε έναν σημερινό νέο, καθώς προσεγγίζονται με τρόπο αντισυμβατικό από τον συγγραφέα.

Ωστόσο, ολόκληρο το βιβλίο –και το χτίσιμο της ιστορίας– σχετίζεται με τον αλληγορικό του τίτλο. Η λέξη «αμφίβια» προέρχεται ετυμολογικά από τις λέξεις αμφί και βίος, που σημαίνει διπλή ζωή ή διπλή επιβίωση. Τα αμφίβια ξεκινούν συνήθως ως προνύμφες που ζουν στο νερό και στη συνέχεια μεταμορφώνονται χάνοντας τα βράγχια τους και αποκτώντας πνεύμονες. Τα αμφίβια χρησιμοποιούν επίσης το δέρμα τους ως δευτερεύουσα αναπνευστική επιφάνεια ενώ, λόγω των περίπλοκων αναπαραγωγικών αναγκών τους και του διαπερατού δέρματός τους, αποτελούν συχνά οικολογικούς δείκτες.

Κάπως έτσι, λέει ο συγγραφέας, είναι και η εφηβεία. Μια εποχή μετάλλαξης, μετάβασης από το νερό στη στεριά, από το οικείο στο ανοίκειο (για τους ίδιους και τους γύρω τους), με το τρυφερό τους δέρμα εκτεθειμένο σε κάθε είδους κακοποίηση αλλά, ταυτόχρονα, και έτοιμο να ρουφήξει με κάθε του πόρο τη ζωή. Αμφίβια, λοιπόν, είναι οι έφηβοι και αναζητούν τρόπο επιβίωσης σε ένα σύμπαν που απειλεί με «εξαφάνιση» τη μοναδικότητά τους, αφήνοντάς τους εκτεθειμένους στη «μόλυνση» ενός κόσμου που μοιάζει γοητευτικός και απειλητικός ταυτόχρονα. Σε αυτήν την πορεία, ο έρωτας θα γίνει η ασπίδα προστασίας τους. Ο έρωτας θα τους δώσει το κίνητρο να κάνουν το μεγάλο βήμα: να βγουν από το νερό και να περπατήσουν στη γη, κατακτώντας την αυτογνωσία και την ωριμότητα.

«Ένα μυθιστόρημα καθρέφτης του σήμερα, βιβλίο οδηγός για γονείς και νέους που θυμίζει την Ερόικα του Κοσμά Πολίτη», όπως διαπιστώνεται και στο σκεπτικό της κριτικής επιτροπής του Ελληνικού Τμήματος της ΙΒΒΥ, που το τίμησε φέτος με το βραβείο «Φανή Αποστολίδου».

 

Αμφίβια
Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης
Εκδόσεις Πατάκη
224 σελ.
ISBN 978-618-07-0705-2
Τιμή €9,90

https://diastixo.gr/kritikes/efivika/24937-giorgos-amfivia

https://diastixo.gr/

Ντίνος Σπυρόπουλος: «Φαρμακωμένη»

 

Αλεξία Βλάρα

 

  

Η αστυνομική λογοτεχνία έχει γνωρίσει τα τελευταία χρόνια μια άνθηση στην Ελλάδα, μα λίγα μυθιστορήματα τολμούν να κοιτάξουν κατάματα όχι μόνο το μυστήριο ενός εγκλήματος, αλλά και τα φαντάσματα που στοιχειώνουν συλλογικά την ιστορική μας μνήμη. Η Φαρμακωμένη του Ντίνου Σπυρόπουλου, πέρα από ένα αστυνομικό μυθιστόρημα εποχής, αποτελεί μια λογοτεχνική κατάδυση στα βαθύτερα νερά της ενοχής, της αποσιώπησης και της ψυχικής και κοινωνικής τοξικότητας που κουβαλά η μετεμφυλιακή ελληνική επαρχία.

Στο κέντρο της πλοκής ένας νέος χωροφύλακας, ο Θανάσης Δαγρές, αναλαμβάνει να ερευνήσει τον ξαφνικό θάνατο της Μαρίας, μιας νεαρής και φαινομενικά άμεμπτης γυναίκας, σε ένα χωριό όπου τίποτα δεν λέγεται και τίποτα δεν ξεχνιέται. Από την πρώτη σελίδα γίνεται φανερό πως η ιστορία δεν αφορά μόνο την εξιχνίαση ενός εγκλήματος, αλλά και την αποκάλυψη ενός πλέγματος κοινωνικών σχέσεων και μικροϊστοριών που κουβαλούν μια συσσωρευμένη βία, όχι απαραίτητα θεαματική αλλά ύπουλη, υπόγεια και αθροιστική.

Ο Σπυρόπουλος στήνει με μαεστρία το σκηνικό του. Η ελληνική επαρχία του ’60 αναπαρίσταται όχι ως ρομαντικό τοπίο, αλλά ως τόπος βαθιά τραυματισμένος από τον Εμφύλιο, γεμάτος σιωπές, φήμες και ανθρώπους που υποκρίνονται πως ζουν, ενώ μέσα τους ανασαίνουν ακόμα ο φόβος και η πίκρα. Η «φαρμακωμένη» Μαρία, πέρα από πρόσωπο, γίνεται σύμβολο: της γυναίκας που δεν χωρά στα κουτάκια που της επιβάλλει η κοινότητα· της ηθικής υποκρισίας που καταπνίγει την επιθυμία· της νέας γενιάς που πληρώνει για αμαρτίες άλλων.

Ο πρωταγωνιστής, ο χωροφύλακας Δαγρές, δεν είναι ο κλασικός νουάρ ήρωας με αλκοολισμό και σκοτεινό παρελθόν. Είναι ένας ιδεαλιστής, σχεδόν αθώος, που παλεύει να σταθεί όρθιος απέναντι στην καχυποψία των κατοίκων και στις υπόγειες συγκρούσεις που αναβλύζουν σε κάθε του βήμα. Δεν εξιχνιάζει μόνο το έγκλημα, αλλά αναμετριέται με μια ολόκληρη πολιτισμική παράδοση ενοχής και συγκάλυψης, εκεί όπου οι λέξεις είναι λιγοστές και τα βλέμματα βαριά.

Λίγα μυθιστορήματα τολμούν να κοιτάξουν κατάματα όχι μόνο το μυστήριο ενός εγκλήματος, αλλά και τα φαντάσματα που στοιχειώνουν συλλογικά την ιστορική μας μνήμη.

Η γλώσσα του Σπυρόπουλου είναι κινηματογραφική, όχι όμως με την έννοια της φαντασμαγορίας ή της επιτήδευσης· περισσότερο θυμίζει τις παλιές ελληνικές ασπρόμαυρες ταινίες, εκεί όπου κάθε μορφή είναι φιγούρα γνώριμη, σχεδόν αρχέτυπη. Με μικρές, κοφτές φράσεις, με στιβαρούς διαλόγους, με περιγραφές που ενσωματώνουν την αίσθηση του χώρου χωρίς φλυαρίες, ο συγγραφέας πετυχαίνει να δημιουργήσει μιαν ατμόσφαιρα φορτισμένη, όπου η νοσταλγία μπλέκεται με το ανείπωτο.

Είναι αξιοσημείωτο πως η Φαρμακωμένη δεν επενδύει στο εύκολο σοκ ή την επιτηδευμένη ανατροπή. Οι αποκαλύψεις έρχονται αργά, σχεδόν βασανιστικά, όπως αρμόζει σε μια κοινωνία όπου οι αλήθειες ξεθάβονται με το τσιγκέλι. Το έγκλημα δεν είναι μόνο η δολοφονία, είναι οι μικρές καθημερινές πράξεις βίας, οι αποκλεισμοί, οι ψίθυροι πίσω από την πλάτη, το βλέμμα που αποστρέφεται. Ο Σπυρόπουλος γνωρίζει καλά ότι η πραγματική φαρμακωμένη δεν είναι μόνο η Μαρία, αλλά το ίδιο το χωριό, μια μικρογραφία μιας Ελλάδας που δεν έχει ακόμη συμφιλιωθεί με το παρελθόν της.

Η Φαρμακωμένη είναι ένα έργο που μπορεί να διαβαστεί και ως κοινωνικό ψυχογράφημα, και ως υπαρξιακή αναζήτηση, και ως βαθιά πολιτικό σχόλιο. Είναι ένα βιβλίο για το πένθος που δεν τελειώνει ποτέ, για τα ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα, για τις πληγές που ο χρόνος δεν επουλώνει, απλώς καμουφλάρει. Και είναι ταυτόχρονα μια εξαιρετική πρόταση στο πεδίο του ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος, με λογοτεχνικές φιλοδοξίες και συναισθηματικό βάθος.

Σε μια εποχή όπου η μνήμη μετατρέπεται σε προϊόν και το παρελθόν εξιδανικεύεται ή αποστειρώνεται, ο Ντίνος Σπυρόπουλος μας προσφέρει ένα μυθιστόρημα που δεν χαρίζεται. Η Φαρμακωμένη πονάει, αλλά με τρόπο λυτρωτικό. Και μας θυμίζει πως, όσο κι αν προσπαθούμε, δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από το συλλογικό μας τραύμα, μπορούμε όμως να το αφηγηθούμε. Και αυτό, ίσως, είναι η αρχή της ίασης.

 

Φαρμακωμένη
Ντίνος Σπυρόπουλος
Πρώτη ύλη
312 σελ.
ISBN 978-618-583-015-1
Τιμή €14,90

Αλεξία Βλάρα πολιτικός επιστήμονας και δημοσιογράφος

https://diastixo.gr/kritikes/ellinikipezografia/24933-farmakomeni

https://diastixo.gr/ 

Evie Woods: «Το χαμένο βιβλιοπωλείο»

 

Λεύκη Σαραντινού

 

 

«Ένα βιβλίο δεν είναι ποτέ αυτό που φαίνεται. Νομίζω ότι ο πατέρας μου ευχόταν η αγάπη μου για τα βιβλία να με κάνει να ενδιαφερθώ περισσότερο για το σχολείο, αλλά αντιθέτως είχε κάνει το μίσος μου για τις σχολικές αίθουσες να φουντώσει. Είχα την τάση να ζω στη φαντασία μου, κι έτσι κάθε απόγευμα έτρεχα […] και του ζητούσα να μου διαβάσει. Ήταν δημόσιος υπάλληλος, ένας έντιμος άνθρωπος με ακόρεστη δίψα για μάθηση. Συνήθιζε να λέει ότι τα βιβλία ήταν κάτι παραπάνω από λέξεις στο χαρτί. Ήταν πύλες προς άλλα μέρη, άλλες ζωές. Ερωτεύτηκα τα βιβλία και τους αχανείς κόσμους που έκρυβαν μέσα τους, και όλα αυτά τα χρωστούσα στον πατέρα μου».

Τρεις πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες. Δύο γυναίκες και ένας άντρας. Δυο εποχές, οι αρχές του εικοστού αιώνα και το σήμερα, στην αγγλόφωνη βορειοδυτική γωνιά της Ευρώπης. Και ένα βιβλιοπωλείο που φιλοξενεί σπάνια χειρόγραφα και εκδόσεις διάσημων συγγραφέων του παρελθόντος. Τρεις πόλεις, το Λονδίνο, το Παρίσι και το Δουβλίνο. Και, πάνω απ’ όλα, ένα βιβλιοπωλείο χαμένο σήμερα που κάποιοι γνωρίζουν την ύπαρξή του και το αναζητούν. Αυτός είναι ο κόσμος του βιβλίου της Ίβι Γουντς (Evie Woods, λογοτεχνικό ψευδώνυμο της Evie Gaughan), Ιρλανδής συγγραφέα των μπεστ σέλερ TheStoryCollector, TheHeirloom και TheMysteriousBakeryonRuedeParis.

Η Όπαλιν φεύγει από το σπίτι της στο Λονδίνο, εν έτει 1921, προκειμένου να γλιτώσει από έναν καταναγκαστικό γάμο, που ο αυστηρός αδελφός της την υποχρεώνει να συνάψει. Καταφεύγει αρχικά στο Παρίσι και στη συνέχεια στο Δουβλίνο, όπου θα βρει δουλειά σε βιβλιοπωλείο πριν αρχίσει να ασχολείται με τη συλλογή σπάνιων χειρογράφων και ανοίξει η ίδια το δικό της βιβλιοπωλείο με σπάνια βιβλία, εκδόσεις και χειρόγραφα. Θα ερωτευτεί έναν ακατάλληλο γι’ αυτήν, όπως θα φανεί στη συνέχεια, άντρα, τον αντικέρ Αρμάν Χασάν. Όλα όμως θα ανατραπούν, καθώς ο αδελφός της είναι στα ίχνη της…

Στη σημερινή εποχή, στην πόλη του Δουβλίνου, η Μάρθα, ξεφεύγοντας από έναν κακοποιητικό σύζυγο, βρίσκει δουλειά ως οικιακή βοηθός κοντά σε μία παράξενη μεν, αλλά καλή κατά βάθος ηλικιωμένη κυρία, η οποία τελικά δεν είναι αυτή που φαίνεται. Η ζωή της θα ανατραπεί όταν θα ερωτευτεί τον Χένρι Φιλντ, έναν άντρα που ειδικεύεται σε σπάνια βιβλία. Οι δυο τους ψάχνουν μανιωδώς να βρουν τι απέγινε στο παρελθόν το βιβλιοπωλείο της Όπαλιν, αλλά και η ίδια η Όπαλιν.

Ο χρόνος τρέχει, το ίδιο και η ζωή, και οι τρεις ήρωες την κυνηγούν και παλεύουν διαρκώς να αλλάξουν το πεπρωμένο τους – άλλοτε τα καταφέρνουν, άλλοτε όχι. Διότι, τελικά, μέσα στον θαυμαστό αυτόν κόσμο τίποτε δεν είναι όπως φαίνεται.

Στην πορεία των διαρκών αναζητήσεων που η συγγραφέας βάζει τους ήρωές της να διενεργούν, η υπόθεση του βιβλίου θα μας ταξιδέψει πίσω στον χρόνο των χαμένων χειρογράφων από βιβλία διάσημων συγγραφέων, όπως της Έμιλι Μπροντέ, του Χέμινγουεϊ, του Τζόις κ.ά. Παράλληλα, θα μάθουμε και αρκετά πράγματα για τη ζωή των εν λόγω συγγραφέων και για τη συγγραφή διάσημων έργων, όπως ο Οδυσσέας του Τζόις και τα Ανεμοδαρμένα Ύψη της Έμιλι Μπροντέ. Θα μάθουμε επίσης την ιστορία του διάσημου εκδοτικού Shakespeare and Company, o οποίος αποτέλεσε τον εκδοτικό οίκο πολλών αριστουργημάτων της λογοτεχνίας.

Σε ένα περιβάλλον που θυμίζει αρχικά μαγικό ρεαλισμό –προτού μας προσγειώσει απότομα η συγγραφέας, μετά τα μέσα του βιβλίου, στον αληθινό ρεαλισμό, στη φρικιαστική δηλαδή πραγματικότητα των ψυχιατρείων των αρχών του εικοστού αιώνα και των δύσκολων συνθηκών που επικρατούσαν στα σπίτια της «πατριαρχίας» για τις γυναίκες–, οι τρεις ήρωες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σαν να είναι θεατές οι ίδιοι στις δικές τους ζωές. Ο χρόνος τρέχει, το ίδιο και η ζωή, και οι τρεις ήρωες την κυνηγούν και παλεύουν διαρκώς να αλλάξουν το πεπρωμένο τους – άλλοτε τα καταφέρνουν, άλλοτε όχι. Διότι, τελικά, μέσα στον θαυμαστό αυτόν κόσμο τίποτε δεν είναι όπως φαίνεται.

Η ατμοσφαιρική αφήγηση διαρθρώνεται από τις διαδοχικές πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις των τριών βασικών χαρακτήρων του έργου –Όπαλιν, Μάρθα, Χένρι–, μέχρι την κορύφωση στο φινάλε, που τοποθετεί όλα τα κομμάτια του παζλ στη θέση τους.

Η συγγραφέας εμπνεύστηκε από την αγάπη της για τα βιβλία και τον μαγικό κόσμο τους, προσθέτοντας στη «συνταγή», όπως μας λέει η ίδια στον επίλογο, «μία δόση μαγείας, μυστηρίου και έρωτα». Οι αρχές του εικοστού αιώνα ήταν η χρυσή εποχή του εμπορίου σπάνιων βιβλίων, οπότε δικαίως μπορούμε να θεωρήσουμε ότι ένας από τους βασικούς άξονες της υπόθεσης του βιβλίου της είναι αυτός, μαζί με την εξιστόρηση της ζωής μιας γενναίας γυναίκας που αψήφησε τις συμβάσεις της εποχής.

 

Το χαμένο βιβλιοπωλείο
Μέχρι πού θα έφτανες για να ανακαλύψεις τη δική σου ιστορία;
Evie Woods
μετάφραση: Χριστίνα Σωτηροπούλου
Κλειδάριθμος
512 σελ.
ISBN 978-960-645-735-7
Τιμή €18,80

Λεύκη Σαραντινού ιστορικός και συγγραφέας

https://diastixo.gr/kritikes/xenipezografia/24939-to-xameno-vivliopoleio

https://diastixo.gr/ 

Στέφανος Τραχανάς: «Κβαντομηχανική Λυκείου»

 

Κωνσταντίνος Μπούρας

 

 

Όταν ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε να ανακηρύξει το 2025 σε Διεθνές Έτος Κβαντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας, επισημοποίησε αυτό που ήταν ήδη κοινός τόπος, ότι η Κβαντομηχανική αποτελεί την πιο επιτυχημένη επιστημονική θεωρία όλων των εποχών, διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο της έκδοσης. Και τούτο διότι όχι μόνο εξήγησε τον κόσμο μας σε όλη τη χωροχρονική του έκταση, αλλά και τον άλλαξε, μέσω της τεχνολογίας, όσο τίποτε άλλο στην ανθρώπινη ιστορία μέχρι σήμερα. Αναμενόμενο ήταν λοιπόν ότι θα συνέβαινε κάποια στιγμή και στη χώρα μας αυτό που ήταν ήδη κανόνας στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες: Να συμπεριληφθεί στη διδακτέα ύλη του ελληνικού Λυκείου, και συγκεκριμένα στη Γ ́ τάξη, μια στοιχειώδης εισαγωγή στις βασικές ιδέες αυτής της κορυφαίας φυσικής θεωρίας.

Έτσι προέκυψε η εμπεριστατωμένη μελέτη Κβαντομηχανική Λυκείου  του Στέφανου Τραχανά, ένα ανακεφαλαιωτικό, αναλυτικό εγχειρίδιο περί της σύγχρονης Κβαντικής Θεωρίας της Φυσικής Επιστήμης, για σχολική αλλά και για γενικότερη πληροφοριακή χρήση. Σημειωτέον ότι ο Στέφανος Τραχανάς διδάσκει, μεταξύ άλλων, Κβαντική φυσική και Διαφορικές εξισώσεις στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης από το 1983 έως σήμερα. Από το 1986 και μετά είναι μέλος του επιστημονικού προσωπικού του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και η διδασκαλία του στο Τμήμα Φυσικής προσφέρεται δωρεάν.

Κάθε επαρκής αναγνώστης, είτε είναι εξειδικευμένος μελετητής είτε ερευνητής των πολιτιστικών φαινομένων, οφείλει να γνωρίζει τα γενικά αλλά και ειδικότερα θέματα που προκύπτουν από τις σύγχρονες εξελίξεις της Κβαντομηχανικής, ιδίως για τους υπό επεξεργασίαν «ηλεκτρονικούς υπολογιστές» επόμενης γενιάς, που θα σημάνουν και την έναρξη της Πέμπτης «Βιομηχανικής»-Τεχνολογικής Επανάστασης, η οποία θα αλλάξει άρδην τη δομή του υφιστάμενου κόσμου.

Η γνώση θα μας λυτρώσει από τα δεσμά της άγνοιας και από τα θολά νερά της ημιμάθειας.

Την κριτική σκέψη προάγει η ενδελεχής αυτή μελέτη, δεδομένου ότι ο καθηγητής Στέφανος Τραχανάς ασκεί επίσημη κριτική στα βασικά διδακτικά εγχειρίδια και σε παρανοήσεις (βλ. π.χ. την επισήμανση για τη μονάδα Joule που έχει επιλεγεί αντί του ορθότερου ηλεκτρονιοβόλτ, σελ. 20). Οι συγγνωστές (ή μη συγγνωστές) παρανοήσεις συμβάλλουν στη θολότητα του τοπίου, το οποίο είναι εξαρχής ομιχλώδες ως εκ του φυσικού αντικειμένου του, που είναι η αστάθμητη φύση της Υλοενέργειας τόσο σε ατομικό όσο και σε υποατομικό επίπεδο. Η «Φυσική υποατομικών σωματιδίων», που ερευνάται συν τοις άλλοις και στο CERN, βασίζεται ούτως ή άλλως στον «κυματοσωματιδιακό δυϊσμό της ύλης» (βλ. κεφάλαιο που αρχίζει στη σελίδα 107, ως «Μάθημα»).

Το σίγουρο είναι πως ο μέσος επαρκής αναγνώστης, είτε μπορεί να διαβάσει τις διαφορικές εξισώσεις που περιέχει αυτό το πολύτιμο βιβλίο είτε όχι, κερδίζει έναν σαφή ορισμό εννοιών που ταλανίζουν τόσο την καθημερινή προφορική γλώσσα όσο και την έντυπη ή ηλεκτρονική δημοσιογραφία.

Αναζητήστε και μελετήστε το, διότι τα θέματα που θίγει θα μας απασχολήσουν εντόνως τις επόμενες δεκαετίες του πολύπαθου, μεταιχμιακού αλλά και ελπιδοφόρου 21ου αιώνα. Η πληροφορία είναι ικανή κι αναγκαία συνθήκη για τη γνώση. Και η γνώση θα μας λυτρώσει από τα δεσμά της άγνοιας και από τα θολά νερά της ημιμάθειας.

 

Κβαντομηχανική Λυκείου
Για τη χαρά της ανακάλυψης: Ένα βιβλίο για τον δάσκαλο και τον ανήσυχο μαθητή
Στέφανος Τραχανάς
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
252 σελ.
ISBN 978-618-230-121-0
Τιμή €10,00

Κωνσταντίνος Μπούρας ποιητής και κριτικός

https://diastixo.gr/kritikes/meletesdokimia/24938-kvantomixaniki-lykeiou

https://diastixo.gr/ 

Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής: συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

 

Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης

 

  

Ο Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής, πεζογράφος και μεταφραστής, γεννήθηκε το 1940 και είδε το πρώτο του βιβλίο να κυκλοφορεί το 1962. Ωστόσο, το 1995 αποκήρυξε ένα μεγάλο μέρος του συγγραφικού του έργου και ξανάγραψε τα μυθιστορήματα Σχόλια σχετικά με την περίπτωση, Στα ίχνη της παράστασης, Προς Οφρύνιο, Το άγαλμα, Το μήνυμα  και Η πρόσοψη. Επίσης, έχει γράψει τα δοκίμια Φεβρουάριος αιών, Παραμύθι της λογοτεχνίας και Μνήμη και μνήμη. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, στα ολλανδικά και στα σλοβενικά. Έχει βραβευτεί με το Κρατικό Βραβείο Πεζογραφίας (1981), είναι Ιππότης της Τάξης Τεχνών και Γραμμάτων της Γαλλίας και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Το τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων Προ πολλού και προ ολίγου, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος, μας έδωσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.

Πώς γίνεται η προετοιμασία συγγραφής ενός βιβλίου;

Η άποψή μου είναι πως το βιβλίο προϋπάρχει και αναζητεί τον συγγραφέα του. Σε αυτήν την προϋπόθεση, η προετοιμασία της συγγραφής περνάει από λογιών φάσεις, διαφορετικές κάθε φορά, διαφορετικές δηλαδή για κάθε βιβλίο και για κάθε είδος βιβλίου (διηγήματα, μυθιστόρημα, ποίηση) με σημείο εκκίνησης την πεποίθηση ότι γράφουμε πάντα αυτά που μπορούμε και όχι αυτά που ξέρουμε. Έτσι μας βρίσκει το βιβλίο. Το βιβλίο είναι ο δημιουργός και κριτής.

Η γραφή είναι ύπουλη: δεν τιμάει πάντα το θέμα που την απασχολεί.

Πώς ξεκίνησε η ιδέα της συγγραφής του βιβλίου Προ πολλού και προ ολίγου;

Δεν με καθοδήγησε μια ιδέα, αλλά εκείνη η πιεστική και επείγουσα αυταπάτη ότι έχει φτάσει η ώρα να πεις αυτά που έχουν συσσωρευτεί κατά τρόπο μοιραίο και απαιτούν να μπουν σε τάξη, ώστε να μπορέσεις να τα τιθασεύσεις και να λάβουν μορφή. Αυτό απαιτεί χρόνο, έξι χρόνια στην προκειμένη περίπτωση, διαρκείς διορθώσεις, ώστε να ισχύει στο τέλος η περίφημη διάγνωση του Σάμιουελ Μπέκετ: «απέτυχες, την επόμενη φορά να αποτύχεις καλύτερα». Το βιβλίο σε έχει βρει, αλλά εύλογο είναι να αμφιβάλλεις αν έκανε τη σωστή επιλογή. Η συγγραφή δεν παύει να είναι ερωτηματικό.

Ο τίτλος Προ πολλού και προ ολίγου είναι συμβολικός ή δηλώνει κάτι κυριολεκτικά;

Το περιεχόμενο προσδιόρισε τον τίτλο. Αν δεν κάνω λάθος, η διάκριση σε δύο ίσα μέρη με 14 διηγήματα σε κάθε μέρος (πάντα με ενδιαφέρει η ισορροπία!) ακολουθεί μια διαδρομή πολιτισμού με ιστορικά και κοινωνικά δεδομένα από τα χρόνια του Λεονάρντο ντα Βίντσι («προ πολλού») ως τις μέρες μας («προ ολίγου»). Ουσιαστικά, υποθέτω πως συνάντησα τον Λεονάρντο, τον Μπαχ, τον Μότσαρτ, καθώς και ταπεινούς και αξιόλογους ανθρώπους, όλους με την ίδια βαρύτητα και τον ίδιο σεβασμό. Ας πούμε πως πρόκειται για κυριολεξία του τίτλου.

Γιατί προτιμήσατε να γράψετε διηγήματα;

Με το πέρασμα του χρόνου, γίνομαι όλο και πιο καχύποπτος ως προς τις δημιουργικές μου δυνάμεις. Δοκιμάζομαι στα μικρά ως άσκηση και αξιολόγηση, μήπως διακρίνω ότι υπάρχει ακόμα δυνατότητα για κάτι φιλόδοξο. Η μικρή φόρμα είναι επικίνδυνη, αλλά και βατή, καθορίζει τα μέτρα της και σε αυτά υπακούεις. Ετούτο το βιβλίο είναι το δεύτερο και τελευταίο μέρος μιας ομάδας διηγημάτων. Υπενθυμίζω ότι το πρώτο μέρος, με τίτλο Τέσσερις γωνίες και επτά θανάσιμα αμαρτήματα, κυκλοφόρησε το 2022 (Κέδρος).

Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Τζοκόντα, Μπαχ, Μότσαρτ. Πώς γίνεται ζωγραφική και μουσική να μας ταξιδεύουν σε άγνωστα ταξίδια της γραφής;

Θα απαντήσω αφελώς πως η ζωγραφική και η μουσική είναι γραφές, πως τέτοιες γραφές σχημάτων και ήχων εμπεριέχουν λέξεις εκτός λεξιλογίου, εξ ου και το άφατο, το υπερβατικό. Μου φαίνεται εξωπραγματικό ότι κάποιος ζωγραφίζει, ότι κάποιος γράφει ήχους: πρόκειται για το δέος της πολυσημίας, της αέναης αναζήτησης των αποχρώσεων, άγνωστα ταξίδια προς άγνωστες διαδρομές, γνωστές αποτυχίες.

Και ο Φραντς Κάφκα ξεχωρίζει ανάμεσα σε σπουδαία ονόματα. Γιατί είναι διαχρονικός ο Κάφκα και το έργο του αγαπημένο;

Μελετώ αυτήν την περίοδο το έργο του Κάφκα ως έργο ενός τεχνοκράτη, έχοντας υπόψη μου την επιτελική διοικητική θέση του στην «Εταιρεία Ασφαλειών κατά των Εργατικών Ατυχημάτων για το Βασίλειο της Βοημίας» και την αναφορά του προς τη Διοίκηση της Εταιρείας για την αύξηση των αποδοχών του με αναντίρρητα επιχειρήματα που στηρίζονται σε στατιστικούς πίνακες και ακλόνητα συμπεράσματα. Αυτή η παράμετρος έχει διαφύγει και αλλάζει την ουσία του καφκικού κόσμου. Νομίζω πως έφτασε η ώρα να δούμε τον Κάφκα αλλιώς. Κατανοώ δηλαδή ότι γελούσε όταν διάβαζε, όπως λέγεται, στους φίλους του τη Μεταμόρφωση. Διαχρονικός ώσπου να διαψευστεί από μια ελαύνουσα πραγματικότητα, που χαράζει το τέλος του ανθρώπου ως οντότητα και ως είδος.

Ανθρώπινες ζωές φανερώνονται και ξεδιπλώνονται μέσα από τη γραφή. Είναι στιγμές από τις ζωές των άλλων;

Είναι στιγμές δικές μου σαν να είναι στιγμές των άλλων και των άλλων σαν να είναι δικές μου στιγμές, που δεν πρόλαβαν να διαφύγουν από το δίχτυ του βίου, είτε λόγω ασημαντότητας και αδυναμίας, είτε λόγω αυταπάτης περί της αξίας τους. Η γραφή είναι ύπουλη: δεν τιμάει πάντα το θέμα που την απασχολεί. Υπάρχει οιδιπόδειο σύμπλεγμα μεταξύ ζωής και γραφής. Στο τέλος, η γραφή βγάζει τα μάτια της ως άλλος Οιδίπους και η ζωή αδιαφορεί, έχει το πάνω χέρι.

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου υπάρχει η φράση: «όταν πλέκεις μια ιστορία πρέπει να έχεις μαλλί για πλέξιμο». Τι σημαίνει αυτό;

Είθισται να λέμε πως το λογοτέχνημα «έχει πλοκή». Κατανοώ αυτήν την έκφραση ως αποδοχή του γεγονότος πως η λογοτεχνία είναι χειρωναξία. Και το σπουδαιότερο παράδειγμα χειρωναξίας είναι το πλέξιμο, το οποίο απαιτεί γνέσιμο μαλλιού, κουβάριασμα, βελόνες (δύο οπωσδήποτε, αλλά και τρεις ή τέσσερις), μέτρημα σε πλάτος, σφιχτό ή χαλαρό πλέξιμο, μονόχρωμο, δίχρωμο, πολύχρωμο, πειθαρχικό πλέξιμο, αρκετό μαλλί ώστε να εξασφαλιστεί επιτυχές αποτέλεσμα. Έχω παρατηρήσει ότι πολλοί γράφουν δίχως να έχουν βελόνες, δίχως να έχουν μαλλί, πλέκουν κατά δήλωση, εκθέτουν το πλεκτό τους παρόλο που είναι τσίτικο. Και το τσίτικο εντυπωσιάζει. Και πουλάει. Προς Θεού, δεν πρόκειται για μομφή. Ο κόσμος έχει τους σαλτιμπάγκους του, οι οποίοι έχουν την πλειοψηφία των θεατών.

Γιατί η Ελλάδα είχε και έχει σπουδαίους διηγηματογράφους;

Υπάρχει η παράδοση των ανώνυμων αφηγήσεων, των «φυλλάδων» της μεταβυζαντινής και νεότερης Ελλάδας, της αρθρογραφίας, των περιοδικών, της προφορικότητας που αναπαράγει και βελτιώνει το παρελθόν του λόγου. Εξάλλου, η γραφή και η γραπτή λογοτεχνία είναι ευρωπαϊκή αστική υπόθεση, είναι η συνέπεια της εγγραμματοσύνης. Η νεότερη Ελλάδα δεν έχει αστικό παρελθόν, ούτε θριάμβους εγγραμματοσύνης, αλλά περιέργως παγκόσμιας εμβέλειας μοναχικές μορφές: Σολωμός, Κάλβος, Παπαδιαμάντης, Βιζυηνός, Ροΐδης, Καβάφης… Περιορίζομαι να πω πως καλή η επιστημονική και κριτική προσέγγιση τέτοιων μορφών, κακή η απουσία τους στο πολιτιστικό παρόν. Το αν έχουμε σήμερα σπουδαίους διηγηματογράφους, δεν το ξέρω. Η βουή και η αντάρα δεν είναι καλό σημάδι.

Τι πρέπει να αλλάξει για να γίνει η ελληνική πεζογραφία καλύτερη;

Αυτή η ερώτηση ταιριάζει στους ειδήμονες. Ας πω πως βλέπουμε τα τρένα να περνούν από στάσεις ενός ασαφώς αργοπορημένου δρομολογίου. Πού θα φτάσει;

Ποιο βιβλίο διαβάσατε τελευταία και σας άρεσε;

Τζον Άλεκ Μπέικερ, Ο πετρίτης (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα, 2025). Ύμνος του μεγαλείου της φύσης, δέος μπροστά στο ήθος του πετρίτη, δηλαδή του γερακιού, καταισχύνη του ανθρώπου. Καμία ελπίδα αποφυγής του προσεχούς τέλους.

Μια φράση που θυμάστε καλά από τα βιβλία που έχετε διαβάσει και τη χρησιμοποιείτε συχνά στη ζωή σας;

Προτιμώ τη συμβουλή της γιαγιάς μου Μαίρης, να μην παίρνω την πορδή μου για άγιο μύρο. Και τη συμβουλή της τυφλής στα γεράματά της θείας Ασπασίας, να σκέφτομαι με το μέσα μυαλό.

 

Προ πολλού και προ ολίγου
Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής
Κέδρος
224 σελ.
ISBN 978-960-04-5501-4
Τιμή 12,50

Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης  συγγραφέας

https://diastixo.gr/sinentefxeis/ellines/24934-filipos-drakontaeidis

https://diastixo.gr/