- Έλενα Χατζηιωάννου
Η Όλγα Λασκαράτου είναι απόφοιτος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ και διπλωματούχος πιάνου. Με το που τελείωσε το σχολείο, άρχισε να εργάζεται στο ραδιόφωνο (ΣΚΑΪ, Μελωδία, ΕΡΤ, Μέντα, Κόκκινο, Αθήνα 9.84), ενώ παράλληλα έκανε μουσική επιμέλεια σε κάποιες τηλεοπτικές σειρές. Πέρα από τις ραδιοφωνικές εκπομπές και τα προγράμματα συναυλιών που επιμελείται, το 2009 έγραψε και σκηνοθέτησε τον θεατρικό μονόλογο Morendo για τη ζωή της Μαρίας Κάλλας, το 2023 παρουσίασε στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης το Μια φωνή μέσα στη νύχτα, ταινία που πραγματεύεται τη μετάβαση των μουσικών ραδιοφώνων στο playlist και βραβεύτηκε στο London Greek Film Festival, ενώ πρόσφατα ολοκλήρωσε το δεύτερο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ της, Ο Ανδρέας Λασκαράτος και τα μυστήρια της Κεφαλονιάς. Μέσα από αυτό, μας μεταφέρει στην Κεφαλονιά φωτίζοντας τη ζωή και το έργο του σατιρικού ποιητή και πεζογράφου Ανδρέα Λασκαράτου, υπό το πρίσμα του ιστορικού φόντου και της κοινωνίας της εποχής. Το έργο του Λασκαράτου είναι καταγγελτικό για τους εκπροσώπους της Εκκλησίας και της πολιτικής, αλλά και για τη θέση της γυναίκας την εποχή εκείνη. Τόσο ο ίδιος όσο και το βιβλίο του αφορίστηκαν, με αποτέλεσμα ο Λασκαράτος να ζει με την πολυπληθή οικογένειά του στο περιθώριο. Το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί στις 28 και 29 Μαρτίου, στις 5 το απόγευμα, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48 & Μεγ. Αλεξάνδρου 134-136, Γκάζι).
Καθώς θα βλέπει ο θεατής στον τίτλο της ταινίας το ίδιο επώνυμο, του ποιητή Ανδρέα Λασκαράτου και της δημιουργού Όλγας Λασκαράτου, εύλογα θα αναρωτηθεί αν είστε απόγονος.
Αυτή είναι μια ερώτηση που μου την έκαναν περισσότερο όταν ήμουν αρκετά μικρότερη. Όταν έπαψε να μου γίνεται, άρχισα να αναρωτιέμαι αν υπάρχει συγγένεια και έτσι ξεκινάει το ντοκιμαντέρ, με την αναζήτηση αυτής της ρίζας. Μπορώ να πω πως στην πορεία ξέχασα εντελώς το θέμα αυτό, μια και μελετώντας τη ζωή του ποιητή βρήκα σημεία σύνδεσης πέρα από αυτήν του αίματος.
Τι σας οδήγησε να κάνετε έρευνα, να βυθιστείτε στα αρχεία, να αναζητήσετε τα μυστήρια της Κεφαλονιάς; Τι αναφέρει ο ποιητής σε αυτό το βιβλίο;
Είναι ένα σχόλιο για τις αντιλήψεις της πατριαρχικής οικογένειας, για την πρακτική της εκκλησίας και για την πολιτική κατάσταση της εποχής. Τα αποκαλεί «μυστήρια» γιατί του μοιάζουν παράδοξα και γεμάτα αντιφάσεις με στόχο το κέρδος, όποιο κι αν είναι αυτό.
Ποιες ήταν οι κοινωνικές συνθήκες στην Κεφαλονιά την περίοδο που έζησε και δημιούργησε εκεί ο Λασκαράτος;
Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του το πέρασε στην Κεφαλονιά επί αγγλοκρατίας. Οι Άγγλοι διατηρούν λίγο ως πολύ το φεουδαρχικό καθεστώς της ενετοκρατίας. Οι κοινωνικές ανισότητες είναι μεγάλες. Πρόσβαση στην εκπαίδευση έχουν τα μεγαλοαστικά στοιχεία της κοινωνίας και κυρίως ο ανδρικός πληθυσμός. Ακόμα και οι ιερείς είναι συχνά αγράμματοι. Η αγγλική προστασία, που ονομάζεται έτσι γιατί τα Επτάνησα έχουν μπει σε καθεστώς προστασίας μέχρι να σχηματιστεί ελληνικό κράτος, είναι σκληρή και αυταρχική. Με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης αρχίζει το σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας των Επτανήσων, ο ριζοσπαστισμός, που είναι πολιτικό γέννημα των Κεφαλονιτών διανοούμενων.
Οι Κεφαλονίτες μιλούν σήμερα για τον Λασκαράτο, τον μνημονεύουν; Πώς τον καταγράφουν μέσα στο ιστορικό γίγνεσθαι του νησιού; Με θετικό ή αρνητικό πρόσημο;
Οι Κεφαλονίτες έστησαν ένα άγαλμα στη γενέτειρά του, στο Ληξούρι, και τον μνημονεύουν έτσι. Δεν είμαι σίγουρη όμως πως γνωρίζουν τον βίο, τις απόψεις και τα κείμενά του.
Υπάρχουν σήμερα απόγονοι του Λασκαράτου;
Στην ταινία φιλοξενούμε έναν πιστοποιημένο απόγονο του ποιητή, που είχε γνωρίσει τη μεγάλη του κόρη και την εγγονή του. Από την έρευνά μου καταλαβαίνω πως οι περισσότεροι Λασκαράτοι ξεκίνησαν από το Ληξούρι και διασκορπίστηκαν εδώ κι εκεί.
Κινηματογραφήσαμε πολλά ερειπωμένα κτίρια, που φανερώνουν έναν πλούσιο σε χαρακτηριστικά πολιτισμό. Αυτά τα πανέμορφα γκρεμίσματα είναι οι συμπρωταγωνιστές του Λασκαράτου.
Ένα ιστορικό πρόσωπο, στην προκειμένη περίπτωση ο λογοτέχνης Λασκαράτος, θα μπορούσε να είναι η αφορμή για να αποκαλύψετε στοιχεία της Κεφαλονιάς, τη μνήμη του τοπίου, την ποίηση της μουσικής της, τον σημερινό θεατρικό λόγο;
Στην ταινία αυτό κάνουμε, τον έχουμε σαν οδηγό. Αναζητώντας τα ίχνη του, βρήκα μια πολιτεία όπου, εξαιτίας των σεισμών, οι ιστορικές αναφορές σε πρόσωπα και γεγονότα είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Είναι νεόδμητο το νησί στο σύνολό του, πέρα από το βόρειο μέρος. Κινηματογραφήσαμε πολλά ερειπωμένα κτίρια, που φανερώνουν έναν πλούσιο σε χαρακτηριστικά πολιτισμό. Αυτά τα πανέμορφα γκρεμίσματα είναι οι συμπρωταγωνιστές του Λασκαράτου.
Πώς οργανώσατε το υλικό σας;
Μελέτησα πάνω από δυο χρόνια τα κείμενα του Λασκαράτου, αλλά και την ιστορία του νησιού. Αναζήτησα και βρήκα σπάνια βιβλία πλέον, στα παλαιοπωλεία. Επισκέφτηκα αρκετές φορές την Κοργιαλένειο Βιβλιοθήκη στο Αργοστόλι, που έχει αρχειακούς θησαυρούς, μίλησα πολύ με ντόπιους, περπάτησα όσο ποτέ στην Κεφαλονιά και πήγα πάρα πολλές φορές στην εκκλησία, κυρίως στο νησί αλλά και εδώ, για να αισθανθώ όσο γινόταν αυτά που καυτηρίασε και την κριτική που άσκησε στην Εκκλησία ο Λασκαράτος.
Ποιοι μιλούν για τη ζωή και το έργο του Λασκαράτου στην ταινία σας;
Μεταξύ άλλων, μιλούν οι:
Ντίνος Λασκαράτος, απόγονος από τη μεριά του αδελφού του ποιητή
Πέτρος Πετράτος, Δρ Ιστορίας
Δώρα Μαρκάτου, καθηγήτρια Παν/μιου Ιωαννίνων
Βασίλης Κεκάτος, σκηνοθέτης
Παντελής Μπουκάλας, συγγραφέας, μεταφραστής
Μυρτώ Κατσίγερα, φιλόλογος, δημοσιογράφος
Τι αποκάλυψε σε εσάς η Κεφαλονιά στη διάρκεια των γυρισμάτων; Ποια ήταν η πρώτη εικόνα που είδατε μέσα από το βιζέρ της κάμερας και καταγράψατε;
Είναι το νησί των διακοπών μου από τότε που γεννήθηκα. Συνειδητοποίησα πως δεν ήξερα τόσα χρόνια πως πηγαινοερχόμουν τα καλοκαίρια σ’ έναν τόπο που έδωσε πολιτική, μουσική, λογοτεχνική, ποιητική, θεατρική ιστορία με τέτοια ουσία και περιεχόμενο.
Υπήρξε κάτι που σας συγκίνησε στη διάρκεια των γυρισμάτων;
Όλα τα γυρίσματα ήταν μια συγκίνηση. Και το γεγονός πως φτιάξαμε αυτή την ταινία δυο άνθρωποι μόνοι μας είναι για μένα το πιο συγκινητικό.
Τη μουσική που ακούγεται στην ταινία σας τη συνθέσατε κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων ή αφού είχατε όλο το υλικό σας, καθώς μπαίνατε στο μοντάζ;
Την έγραψα μετά, εδώ στην Αθήνα, κι ήταν ένας τρόπος να τριγυρνάω με τη σκέψη μου στην Κεφαλονιά που ανακάλυψα με αφορμή αυτή την ταινία.
Κλείνοντας: από το έργο του Λασκαράτου, το οποίο μελετήσατε σχολαστικά, θα μπορούσατε να επιλέξετε κάποιο απόσπασμα που θα άξιζε τον κόπο να φτάσει σε εμάς σήμερα;
Θα πρότεινα οπωσδήποτε Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς. Ένας από τους καλεσμένους μας να μιλήσουν στο ντοκιμαντέρ, ο σκηνοθέτης Βασίλης Κεκάτος, το χαρακτηρίζει ένα έργο εξαιρετικά σύγχρονο. Με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη αυτός ο χαρακτηρισμός και είναι, άλλωστε, το βιβλίο που με έφερε ακόμα περισσότερο κοντά στον Λασκαράτο και θέλησα να κάνω ένα φιλμ γι’ αυτόν. Το Ιδού ο άνθρωπος, επίσης, είναι ένα ακόμα έργο του στο οποίο θα στεκόμουν κι είναι αυτό που τον καθιέρωσε στα ελληνικά γράμματα· σε αυτό, με αφορμή τους ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας της Κεφαλονιάς, σκιαγραφεί οικουμενικούς και διαχρονικούς, τελικά, χαρακτήρες. Η Αυτοβιογραφία και τα σκόρπια ποιήματά του είναι ένας ακόμη πιο προσωπικός δρόμος να μας συστηθεί αυτός ο σατιρικός, κοφτερός, οξυδερκής, προφητικός, στοργικός Ανδρέας Λασκαράτος.
Συντελεστές
Σενάριο – Έρευνα – Πρωτότυπη μουσική – Σπικάζ: Όλγα Λασκαράτου
Α’ κάμερα – Μοντάζ – Colorist – Ηχοληψία – Χειριστής drone: Χρήστος Τόλης
Α' σκηνοθέτρια: Όλγα Λασκαράτου / Β’ σκηνοθέτης: Χρήστος Τόλης
Α’ διευθυντής φωτογραφίας: Χρήστος Τόλης / Β’ διευθύντρια φωτογραφίας: Όλγα Λασκαράτου
Γενική βοηθός – Πρόσθετες λήψεις – Backstage πλάνα: Γαβριέλα Κοκκίνη
Προβολή: 28 και 29 Μαρτίου, στις 5 το απόγευμα, Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Ιερά Οδός 48 & Μεγ. Αλεξάνδρου 134-136, Γκάζι)
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου