J.D. Salinger: «Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις»

 

 Μαρία Δριμή

 

 

[…] Τέλος πάντων, να, φαντάζομαι όλα κείνα τα πιτσιρίκια να παίζουνε ένα παιχνίδι σ’ ένα μεγάλο σικαλοχώραφο και τα ρέστα. Χιλιάδες πιτσιρίκια, και δεν είναι κανένας εκεί –θέλω να πω, κανένας μεγάλος– εκτός από μένα. Και γω στέκομαι φύλακας, στο χείλος ενός τρελογκρεμού. Αυτό που πρέπει να κάνω, είναι να τα πιάνω άμα κάνουνε να πέσουνε στον γκρεμό – θέλω να πω, άμα τρέχουνε και δε βλέπουνε πού πάνε, πρέπει να πετάγομαι από κάπου και να τα πιάνω. Αυτό θα κάνω όλη μέρα. Θα ’μαι μονάχα ο φύλακας στη σίκαλη, να πιάνω τα παιδάκια και τα ρέστα.

Αυτό είναι ένα απόσπασμα από το εμβληματικό μυθιστόρημα The Catcherinthe Rye (1951) του Τζέρομ Ντέιβιντ Σάλιντζερ, που πρωτοκυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1977 σε μετάφραση Τζένης Μαστοράκη με ελληνικό τίτλο Ο φύλακας στη σίκαλη. Το 2008 η ποιήτρια αποφάσισε να ξαναμεταφράσει το βιβλίο δίνοντας αυτή τη φορά τον τίτλο Στη σίκαλη, στα στάχια, ο πιάστης. Η καινούργια μετάφραση κυκλοφόρησε το 2014. Φύλακας ή πιάστης, ο Χόλντεν Κόλφιλντ, ένας μάλλον καταθλιπτικός έφηβος που παλεύει με τους δαίμονές του, αποτελεί έναν από τους πιο πολυσυζητημένους και αμφιλεγόμενους λογοτεχνικούς ήρωες. Όμως και ο ίδιος ο Σάλιντζερ πόρρω απείχε από το στερεότυπο του επιτυχημένου συγγραφέα που απολαμβάνει τη δημοσιότητα και τη λατρεία των αναγνωστών. Το βιβλίο Τζ. Ντ. Σάλιντζερ: η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Key Books σε μετάφραση Χρήστου Καψάλη, περιέχει μια συλλογή από κείμενα συνεντεύξεων που δημοσιεύτηκαν μεταξύ 1951-2010 και φωτίζουν την ιδιαίτερη προσωπικότητα του αντισυμβατικού συγγραφέα.

Όταν ρωτήθηκε ο Σάλιντζερ αν το μυθιστόρημα The Catcherinthe Rye ήταν κατά κάποιον τρόπο αυτοβιογραφικό, απάντησε: «Ανακουφίστηκα πολύ όταν το τελείωσα. Η παιδική μου ηλικία ήταν σε μεγάλο βαθμό ίδια με εκείνη του αγοριού στο βιβλίο, και ήταν μεγάλη ανακούφιση που το μοιράστηκα με τον κόσμο».Αυτή η δήλωση προέρχεται από συνέντευξη του συγγραφέα στη Σίλι Μπλέινι για την εφημερίδα The Claremont Daily Eagle, τo 1953. Η επιτυχία του βιβλίου στην Αμερική ήταν πέρα από τα αναμενόμενα, ο Σάλιντζερ απέκτησε εν ζωή τους περισσότερους φανατικούς θαυμαστές από οποιονδήποτε άλλον Αμερικανό συγγραφέα και ακριβώς τότε συνέβη το εξής αξιοπερίεργο: ο Σάλιντζερ σταμάτησε να εκδίδει και εξαφανίστηκε από προσώπου γης. Αυτή η απουσία λειτούργησε στο κοινό του περισσότερο διεγερτικά από την πιο ηχηρή παρουσία. Οι δημοσιογράφοι αναζητούσαν με επιμονή τα ίχνη του και επιδίωκαν μια συνάντηση μαζί του.

Οι αναγνώστες είναι περίεργα όντα, επιθυμούν περισσότερο και κυνηγούν αυτό που δεν μπορούν να έχουν.

Ο Τζ. Ντ. Σάλιντζερ γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1919 και η παιδική του ηλικία ήταν συνυφασμένη με τα σημαντικότερα τοπόσημα της πόλης, τα δημόσια κτήρια, το Central Park, τα πολυκαταστήματα Macy’s και Gimbels, την Park Avenue. Στα δεκαπέντε του υποχρεώθηκε να φοιτήσει σε στρατιωτική σχολή, την οποία μίσησε. Τότε ήταν που άρχισε να σκαρώνει τις πρώτες ιστορίες του, τη νύχτα στο κρεβάτι, κάτω από τα σκεπάσματα. Αποφοίτησε από τη στρατιωτική σχολή και στη συνέχεια φοίτησε σε διάφορα κολέγια. Στη διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων, έζησε για ένα έτος στην Ευρώπη, Πολωνία και Αυστρία, όπου συνέχισε να γράφει και άρχισε να στέλνει κείμενά του σε περιοδικά στην Αμερική. Δημοσίευσε το πρώτο του διήγημα σε ηλικία 21 ετών. Το μυθιστόρημα The Catcherinthe Rye γράφτηκε μέσα σε μία δεκαετία και εξαρχής έκανε μεγάλη αίσθηση στα εκδοτικά πράγματα των αρχών της δεκαετίας του ’50.

Αυτή η τεράστια και ξαφνική επιτυχία, αντί να λειτουργήσει στον Σάλιντζερ ευοδωτικά για επόμενες εκδόσεις έργων του, είχε το αντίθετο αποτέλεσμα: ο συγγραφέας απομονώθηκε σε ένα σπίτι στο Κόρνις του Νιου Χαμσάιρ, αποφεύγοντας οποιαδήποτε επαφή με εκδότες, δημοσιογράφους και αναγνώστες, ενώ συνήθιζε να τρέπεται σε φυγή, αν τύχαινε να τον αναγνωρίσει κάποιος στον δρόμο. «Ενέχει μια θαυμάσια γαλήνη το να μην εκδίδεις το έργο σου. Μια ηρεμία. Μια ακινησία. Η δημοσίευση συνιστά μια τρομερή παραβίαση της ιδιωτικής μου ζωής. Μου αρέσει να γράφω. Λατρεύω τη συγγραφή. Όμως, γράφω μόνο για τον εαυτό μου και τη δική μου ευχαρίστηση», δήλωσε σε συνέντευξη στη Λέισι Φόσμπεργκ των New York Times το 1974. Αυτή η εθελούσια απομόνωση του Σάλιντζερ, αντί της λήθης των αναγνωστών επέφερε το αντίθετο αποτέλεσμα: ανθολογίες με κείμενα δημοσιευμένα σε περιοδικά άρχισαν να διακινούνται ιδιοχείρως σε βιβλιοπωλεία από άνδρες που συστήνονταν πάντα ως Τζον Γκρίνμπεργκ. Ο Σάλιντζερ αναστατώθηκε πολύ από αυτή την εξέλιξη και κινήθηκε νομικά αξιώνοντας αποζημίωση 250.000 δολάρια και ασφαλιστικά μέτρα. Η παράνομη διακίνηση αυτών των βιβλίων διακόπηκε, όμως ο μυστηριώδης εκδότης και οι συνεργάτες του δεν συνελήφθησαν ποτέ.

Στο βιβλίο περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων ένα πολύ ενδιαφέρον τεκμήριο, η κατάθεση του Σάλιντζερ σχετικά με μια υπόθεση που έλαβε χώρα στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Ο Άγγλος κριτικός και βιογράφος Ίαν Χάμιλτον θέλησε να γράψει την πρώτη πλήρη βιογραφία του συγγραφέα. Είχε εισπράξει ως προκαταβολή 100.000 δολάρια από τον εκδοτικό οίκο Random House και έγραψε στον Σάλιντζερ ζητώντας τη συνεργασία του. Η άρνηση του συγγραφέα ήταν ηχηρή, αφήνοντας υπαινιγμούς για την ανεπάρκεια της δικαιοσύνης στο να προστατέψει την ιδιωτικότητά του. Ο Χάμιλτον ερμήνευσε λανθασμένα αυτή την απάντηση, σαν να έπαιρνε πράσινο φως για να αρχίσει το γράψιμο. Στην έρευνα που διεξήγαγε για τη συγγραφή της βιογραφίας, άντλησε αποσπάσματα από επιστολές του Σάλιντζερ που φυλάσσονταν σε διάφορα αρχεία. Όταν ο Σάλιντζερ παρέλαβε τα δοκίμια, κινήθηκε πάλι νομικά και, παρόλο που ήθελε να αποφύγει τη διά ζώσης κατάθεση, δεν τα κατάφερε: Το κείμενο της κατάθεσής του μαζί με τις σχετικές ερωτήσεις από την πλευρά των εναγομένων περιέχεται στο βιβλίο. Η εν είδει λογικού αλγορίθμου απεύθυνση των ερωτήσεων και οι συχνά ειρωνικές απαντήσεις του Σάλιντζερ θυμίζουν θεατρικό μονόπρακτο και καθιστούν αυτό το μέρος του βιβλίου συναρπαστικό.

Το βιβλίο παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον τόσο για τους θαυμαστές του Σάλιντζερ όσο και για τους ασχολούμενους με τις άγνωστες πτυχές της λογοτεχνικής Ιστορίας. Ο Σάλιντζερ εμφανίζεται ως απόλυτα αντισυμβατικός, ένας ερημίτης που επιθυμεί την ιδιωτική του γαλήνη, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και τις εκδηλώσεις λατρείας του αναγνωστικού κοινού. Ανήκε σε αυτή την ιδιαίτερη κατηγορία δημιουργών όπου θα εντάσσονταν στις μέρες μας ο Τόμας Πίντσον και η Έλενα Φεράντε, μια κατηγορία που πάντα γοητεύει, καθώς περιβάλλεται από μιαν αχλή μυστηρίου. Γιατί οι αναγνώστες είναι περίεργα όντα, επιθυμούν περισσότερο και κυνηγούν αυτό που δεν μπορούν να έχουν.

 

Η τελευταία συνέντευξη και άλλες συζητήσεις
Τζ. Ντ. Σάλιντζερ
μετάφραση: Χρήστος Καψάλης
Key Books
224 σελ.
ISBN 978-618-5914-38-7
Τιμή €11,00

Η Μαρία Δριμή είναι ιατρός εντατικολόγος και ασχολείται με την πεζογραφία και το θέατρο.

https://diastixo.gr/kritikes/diafora/26256-teleutaia-sunenteuksh

https://diastixo.gr/